<![CDATA[LÊ THIẾU NHƠN]]> http://lethieunhon.com/index.php vi http://lethieunhon.com/read.php/4163.htm <![CDATA[TRANG HẠ và Đàn Bà Ba Mươi]]> LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Thu, 11 Mar 2010 04:01:23 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/4163.htm Nhà văn Trang Hạ vừa ra mắt hai tác phẩm mới bằng một buổi gặp gỡ khá đông vui tại Sài Gòn, với sự trợ giúp của hai đối tác là Công ty Đinh Tị và Công ty Hoa Cúc Xanh. Do cuốn tiểu thuyết mạng “Chuyện kể dưới ngọn đèn đường” vẫn còn nằm ở nhà in, nên món quà trước mắt của Trang Hạ là cuốn tản văn “Đàn bà ba mươi”. Tự viết lời giới thiệu “Đàn bà ba mươi”, nhà văn Trang Hạ thổ lộ: “Ưu điểm của văn học nữ giới chính là tinh thần phụ nữ. Những đề tài tưởng như nhàm chán bởi bị thu hẹp quanh quẩn hôn nhân, tình yêu, gia đình, sự nghiệp, con cái... lại được làm phong phú bởi bề sâu cảm xúc và chiêm nghiệm theo cách rất phụ nữ. Văn chương cũng thu hút bởi thân phận người trong đó. Mà còn nhà văn nào nói về thân phận mùi mẫn hơn nhà văn nữ tự kể chuyện đời?”




Phụ nữ - lao công của nghề viết

TRANG HẠ
 
Dường như vào lúc được bạn đọc chú ý đến sự tồn tại của mình, khoảng thập kỷ 80 của thế kỷ trước, văn học nữ giới là một xa xỉ phẩm của xã hội phương Đông, thậm chí còn bị hiểu đơn giản là những người đàn bà viết văn, hoặc chống lại xã hội phụ quyền. Tất nhiên là đàn bà viết văn, nhưng văn học nữ giới không phải chỉ có vậy, và không phải chỉ cần có vậy. Từ lúc nào vị trí người phụ nữ viết và người phụ nữ đọc lại cùng được nhắc tới nhiều hơn, không phải là vào lúc kinh tế phát triển, giáo dục nâng cao, ý thức xã hội đã thừa nhận tiếng nói mạnh mẽ của giới tính nữ hay sao? Và kinh tế phát triển với những người phụ nữ có thu nhập, có khả năng chi tiêu, đã làm cho ngành công nghiệp văn hoá để ý và quyết định kiếm chác trên họ, bằng cách văn hoa nhất là văn học?

Đàn bà mắc mưu những ông trùm sách, cho nên đàn bà trở thành lao công của nghề viết và cũng thành người tiêu thụ sản phẩm hào hứng nhất của văn học nữ giới. Trong quá trình đó, người viết tìm thấy mảnh đất màu mỡ của chuyện tình, lãng mạn, bi kịch, giải phóng khao khát, xác lập lại vị trí và mối quan hệ (trên lý thuyết) với xã hội đàn ông. Và người đọc cũng tìm thấy thú vui, gần như say sưa với những câu chuyện gần gũi với đời sống và quan tâm của mình hơn, về hôn nhân, về tình, về yêu, về làm vợ, về tìm kiếm, về cuộc sống, về tư duy theo cách của giống cái, như thể người đọc và người viết chia sẻ được cuộc sống với nhau.

Có một thời gian, khoảng cuối của thế kỷ hai mươi, những người bình sách và phê bình văn học dường như không hẹn mà cùng, trên nhiều mảnh đất khác nhau của châu Á, quan tâm tới những người viết nữ, những đề tài mang đậm dấu ấn giới tính, mà nổi bật là linglei của Trung Quốc. Những phát ngôn mạnh mẽ, những hình ảnh và ngôn từ táo bạo trong văn, thật như thể được bê thẳng từ cuộc đời vào, làm những nhà phê bình và cả độc giả đều lập tức nhận ra, không thể chỉ dùng giới tính hay chủ nghĩa nữ quyền để phân tích về văn học nữ giới.

Nhưng đầu óc người đọc thường lười biếng, khi buộc phải xếp văn học nữ giới vào một khoảnh nào đó trong tủ sách (hoặc trong nhận thức) của mình. Thường ta sẽ nhìn nhận nhà văn nữ và tác phẩm văn học nữ giới như sau: đàn bà, sến, đời thường. Tất nhiên ấn tượng chung là người viết nào hoặc tác phẩm nào của văn học nữ giới cũng ít nhiều có một hoặc vài đặc điểm ấy, có vậy mới thu hút được bạn đọc cùng giới. Thế nhưng, thành tựu của văn học nữ giới được giải thích đơn giản vậy thôi sao?

Ưu điểm của văn học nữ giới chính là tinh thần phụ nữ. Những đề tài tưởng như nhàm chán bởi bị thu hẹp quanh quẩn hôn nhân, tình yêu, gia đình, sự nghiệp, con cái... lại được làm phong phú bởi bề sâu cảm xúc và chiêm nghiệm theo cách rất phụ nữ. Văn chương cũng thu hút bởi thân phận người trong đó. Mà còn nhà văn nào nói về thân phận mùi mẫn hơn nhà văn nữ tự kể chuyện đời?

Nhược điểm thì là đây: Trong tác phẩm, nếu nhân vật bỏ việc để ở nhà phụng sự đấng lang quân, bạn là người phụ nữ yếu đuối, bạc nhược. Còn nếu bỏ chồng rồi theo đuổi sự nghiệp cho tới thành công, bạn là người phụ nữ tân tiến, tích cực. Rất nhiều tác phẩm văn học nữ giới đã rạch ròi tốt-xấu, yêu-ghét theo kiểu đó. Sau khi nắm được một sợi dây ý tưởng, người viết rất dễ dàng bê y nguyên những cảm nhận, kinh nghiệm, đời mình vào văn. Và sự mẫn tiệp của người phụ nữ viết không cứu được tác phẩm bị xếp vào loại... sách đàn bà!

Thậm chí trong một số phê bình văn chương tại Trung Quốc và Đài Loan, người ta còn dành thêm một thể loại văn học để phân loại văn học nữ giới, đó là món "đặc sản" mang tên "văn học rẻ tiền", không phải với ý chê bai, mà là miêu tả thực tế: truyện giải trí, tình tiết đơn giản dễ hiểu, giá trị văn học cũng như giá bìa đều không "đắt". 
Tuy vậy, những ông trùm sách không bao giờ bỏ rơi con gà đẻ trứng vàng này: Bán chạy hàng đầu trên thị trường sách văn học, cho dù ở bất kỳ quốc gia nào, không phải là những tác phẩm đoạt giải Nobel văn học, mà là những tập tản văn, tạp bút, du ký, chia sẻ kinh nghiệm và quan điểm cuộc sống của những cây bút đàn bà.

Ở Việt Nam, nếu Dương Thụy nghiêm túc hơn và Đặng Nguyễn Đông Vy đừng lười viết như thế, thì đây là hai cây bút hàng đầu của văn học nữ giới, họ đầy nội lực và có sức thu hút đặc trưng từ tác phẩm, đề tài, phong cách. Trong lúc họ còn thiếu cảnh giác, tôi định chớp nhoáng chạy qua tủ sách của những phụ nữ cùng tuổi tôi với cuốn sách dự định ra mắt với tiêu đề: "Đàn bà ba mươi".Chạy qua và ở lại một cuốn trong tủ sách của họ, chứ không để họ chạy qua tôi tới mua sách của... người khác bày kế bên.


]]> http://lethieunhon.com/read.php/4162.htm <![CDATA[Trò Chuyện Về Văn Chương trong ĐỐI THOẠI VỚI TƯƠNG LAI]]> LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Wed, 10 Mar 2010 06:15:29 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/4162.htm Ông Nguyễn Trần Bạt năm nay 64 tuổi, đang giữ cương vị Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng giám đốc InvestConsult Group. Vài năm gần đây ông được xem như một người có nhiều ý  nghĩ mới mẻ qua các cuốn sách “Văn hóa và con người”, “Cải cách và sự phát triển”, “Suy tưởng”, “Cội nguồn cảm hứng” gây nhiều tranh cãi khác nhau. Vừa hết Tết Canh Dần 2010, trong làng sách lại xuất hiện thêm cuốn “Đối thoại với tương lai” tập hợp những bài phỏng vấn Nguyễn Trần Bạt, do NXB Hội Nhà Văn ấn hành. “Đối thoại với tương lai” dày 940 trang, bìa cứng, in giấy đẹp, giá bán 250 ngàn đồng. Cầm “Đối thoại với tương lai” trên tay  thì biết ngay là ấn phẩm của một doanh nhân thành đạt. Tuy nhiên, trong “Đối thoại với tương lai” cũng có khá nhiều trang đề cập đến văn chương, ví dụ ông Nguyễn Trần Bạt khảng khái: “Tôi đi nhiều nước, tôi thấy các nhà văn nước ngoài cũng bụi bặm, đôi khi bê tha, rệu rã và nghèo đói như chúng ta. Nhưng cái khổ của cá nhân họ lại nằm trong một cộng đồng chói sáng, cho nên họ là những kẻ khuân vác những giá trị của xã hội ấy để trình bán cho thiên hạ, còn chúng ta thì khuân vác những giá trị ấy từ đâu? Các nhà văn là những người khuân vác những giá trị mà xã hội có để lắp nó lại thành một kết cấu có giá trị có thể bán được. Vậy các nhà văn của chúng ta khuân vác những thứ gì? Thực ra các nhà văn của chúng ta khuân vác những thứ có giá ở nơi khác đến Việt Nam cho nên, với tư cách là một độc giả đã đọc nhiều văn học nước ngoài, khi đọc các tác phẩm của Việt Nam tôi thấy nhiều người quen, phải gật đầu chào nhiều quá.”



NGUYỄN TRẦN BẠT TRÒ CHUYỆN VỀ VĂN CHƯƠNG

@ Ông có cho rằng môi trường văn hoá tạo nên tài năng không? Chúng ta biết phong trào Thơ mới đánh dấu một sự bùng nổ thi ca với sự xuất hiện của nhiều tài năng trẻ tuổi như Chế Lan Viên, Xuân Diệu, Huy Cận... Phải chăng đó là ảnh hưởng của tư tưởng tự do từ nền văn hoá Pháp? Ngày nay, ở đất nước chúng ta không thiếu những người trẻ tuổi có tài, nhưng họ bị thui chột rất nhanh trong môi trường xã hội Việt Nam. Ngược lại, một đứa trẻ đang học ở Việt Nam rất bình thường, nhưng nếu sang một môi trường được giáo dục tiên tiến hơn, như Mỹ chẳng hạn, thì lại vượt hẳn lên.
Nguyễn Trần Bạt: Hiện tượng bùng nổ do những trạng thái phát triển mới về tự do không phải là hiện tượng chỉ có ở Việt Nam. Thời kỳ Phục hưng, thời kỳ Khai sáng là những thời kỳ làm bùng nổ rất nhiều tài năng, có những người đã trở thành tài năng kinh điển như Michelangelo, Raphael, Shakespeare, Goethe, Rousseau, Voltaire, Montesquieur... Những trạng thái bùng nổ tinh thần tạo ra sự bùng nổ các tài năng là một hiện tượng có thật. Ở Việt Nam cũng có nhiều lúc như vậy.
Phải nói rằng, những tài năng nghệ thuật ở Việt Nam xuất hiện ở nhiều giai đoạn chứ không phải chỉ trong giai đoạn Thơ mới. Tất nhiên giai đoạn Thơ mới là giai đoạn điển hình, ở đấy người ta bắt đầu ý thức về thân phận con người, thân phận dân tộc. Hoàng Ngọc Phách là người bắt đầu viết tiểu thuyết bằng văn xuôi. Văn xuôi thể hiện năng lực tư duy, năng lực cấu trúc, còn thơ thể hiện năng lực sáng tạo ngôn ngữ. Sự xuất hiện của những nhà thơ như Chế Lan Viên, Huy Cận, Xuân Diệu, hay những nhà văn như Hoàng Ngọc Phách, Nam Cao, Nguyên Hồng, Nhất Linh, Khái Hưng, Thạch Lam... là hiện tượng bùng nổ các tài năng có thật ở Việt Nam. Chúng ta cũng đừng nhầm lẫn rằng ở trong môi trường hiện nay chúng ta không có tài năng. Tài năng là một trạng thái chứ không phải là một con người cụ thể. Cũng không nên nhầm lẫn tài năng như một con người với tài năng như một trạng thái của con người. Tôi cho rằng, tài năng hay thiên tài là kết quả của trạng thái thần thánh mà con người bắt gặp chứ không phải chính nó. Do vậy, đừng nhầm lẫn giữa tác giả và tác phẩm, cũng đừng nhầm lẫn giữa tác giả và con người ấy. Nếu có thiên tài thì mỗi con người chỉ là quán trọ của những trạng thái thiên tài mà thôi.
Chúng ta tôn trọng trạng thái thiên tài của con người, chúng ta thưởng thức trạng thái thiên tài của con người và chúng ta trân trọng con người. Có những người cụ thể rất bần tiện, ích kỷ, khó tính trong đời thường, nhưng đọc tác phẩm của họ thì người đọc không ngờ có những lúc họ lại có sự biểu đạt đẹp đến thế, có những phát hiện thần thánh đến thế. Những câu thơ của Chế Lan Viên như: "Nhà dân chật, dân lên đây phơi thóc. Thóc của dân che kín mộ anh hùng", đấy là những phát hiện thần thánh! Nhưng Chế Lan Viên không phải là thần thánh. Nói cách khác, những trạng thái thần thánh ngụ tạm ở con người Chế Lan Viên trong những thời khắc nào đó. Trong nhiều bài thơ của ông cũng chỉ có 15 - 20% trạng thái thần thánh như vậy thôi, nhưng đừng xem đó là điều bình thường. Bởi vì con người chỉ cần một trạng thái thần thánh cũng đã ghê gớm lắm rồi. Tôi kính trọng Chế Lan Viên chính bởi những trạng thái thần thánh như vậy.

Tuy nhiên, trạng thái thần thánh chỉ xuất hiện trong một điều kiện, trong một sự hỗ trợ nào đó. Nếu không có tự do thì các trạng thái thần thánh không xuất hiện được, hoặc có xuất hiện thì nó cũng bị méo mó. Sự phát hiện ra các giá trị thần thánh trong một tác phẩm văn học không phải chỉ là công việc của người tạo ra tác phẩm, mà còn có cả sự bức xúc thần thánh của người đọc. Cho nên, không có một sân chơi chung, một sân khấu chung để người đọc, tác giả và phần thần thánh của tác giả gặp nhau thì không thể có sự thức tỉnh về giá trị được.

Vậy cái sân chơi chung ấy là gì? Đó là mảnh đất tự do mà ở đấy người viết mô tả một cách tự do trạng thái thần thánh mà mình bắt gặp và người đọc đọc những thông điệp thần thánh đòi hỏi phải đọc. Nếu xã hội không nhận biết được giá trị thần thánh của một tác phẩm thì làm sao mà tác phẩm ấy đến một cách rõ rệt với cuộc đời được? Nếu không được kích thích bởi tình yêu đối với các giá trị thần thánh thì làm sao tác giả viết ra được? Thực ra cuộc sống luôn luôn khó đối với những người sáng tạo. Voltaire, Rousseau, Pasternak... là những người bị truy đuổi, phải sống lưu vong. Sự bất hạnh không phải là yếu tố ngăn cản sự sáng tạo, mà nguyên nhân chính là sự thiếu tự do. Muốn đi trốn thì phải có chỗ để trốn. Khi một con người sáng tạo không còn chỗ để trốn nữa thì không thể có môi trường để sáng tạo được. Những sáng tạo vĩ đại thường không được hoan nghênh ngay từ đầu, phải có thời gian để chất lượng thần thánh trong tác phẩm gặp gỡ chất lượng thần thánh trong người đọc. Cho nên, tôi nghĩ tự do không chỉ tạo ra sự kiên nhẫn, sự dũng cảm của người viết, tự do còn tạo ra sự thức tỉnh các nhu cầu của người đọc.

Quay trở lại vấn đề Thơ mới. Thơ mới không phải là một hiện tượng, một phong trào thần thánh duy nhất trong lịch sử văn chương Việt Nam. Phải nói rằng, thời đại nào chúng ta cũng có những tác phẩm hay, thời chống Pháp, chống Mỹ và bây giờ cũng vậy. Trong thời kỳ chống Mỹ các tác giả bắt buộc phải khoác lên tác phẩm của mình một đống xù xì nhiều thứ phải đạo. Nhưng với tư cách là một người đọc có hiểu biết, người ta phải chịu khó lột cái áo khoác xù xì ấy ra thì mới đọc được cái chân chất, cái cốt lõi ở bên trong để thấy rằng đó cũng là một giai đoạn thúc bách con người sáng tạo. Chẳng hạn, đọc “Dấu chân người lính” của Nguyễn Minh Châu, nếu không biết lột cái tấm áo khoác phải đạo của nó ra thì không thể thấy được giá trị của "Dấu chân người lính". Người ta gọi đó là nền văn học ám chỉ. Cũng có những người sau này buộc phải mặc những bộ cánh rất tội nghiệp để tác phẩm của họ được ra đời, nhưng những thông điệp hay những tia sáng loé lên thông qua những lỗ thủng của cái áo khoác phải đạo của họ đôi khi là thiên tài. Tất nhiên, đọc những tác phẩm của nền văn học có kỷ luật trong thời kỳ chiến tranh và thời kỳ sau này, để tìm ra giá trị thật sự của nó rất vất vả, bởi vì những người viết buộc phải làm những việc có vẻ như hạ thấp mình xuống ngay cả với những giá trị thân thiết nhất của họ. Ví dụ, Chế Lan Viên viết:
Bạn thương mến đừng xua con chim nhỏ
Mỗi câu thơ đều muốn báo tin lành
Đều muốn trút hạt châu vàng khỏi cổ
Mỗi đêm tàn đều muốn hoá bình minh.
Cánh lông dù lạnh lẽo hạt sương đêm
Nhưng sờ xem, dưới lông chim, chim vẫn ấm
Đừng đuổi thơ tôi vì một chút chiều tà nào ngả bóng
Hãy kiên lòng, sẽ thấy nắng mai lên…
(Nhật ký một người chữa bệnh)
Tại sao tác giả “Điêu tàn” làm nghiêng ngả cả thi đàn Thơ mới từ năm 17 tuổi lại phải hạ giọng năn nỉ như vậy? Chúng ta thương, chúng ta xót cho những tài năng như vậy buộc phải mặc những bộ cánh không như ý muốn, thậm chí buộc phải tự hạ thấp mình xuống để tồn tại.

@: Trong Di cảo thơ Chế Lan Viên, bài "Tháp Bayon" cũng có những lời: "Anh là tháp Bayon bốn mặt. Giấu đi ba còn lại đấy là anh. Chỉ mặt đó mà nghìn trò cười khóc. Làm đau ba mặt kia trong cõi ẩn hình". Chúng ta thấy rằng, khi Liên Xô đổi mới, dù tác phẩm được in hay không, nhiều nhà văn vẫn viết, mặc dù không được ủng hộ. Đấy là bản lĩnh của nhà văn. Nhưng ở đất nước chúng ta không có chuyện ấy. Sau khi cởi mở hơn với văn nghệ, các nhà văn dường như không có thêm sáng tạo nào đáng kể, ngay cả nhóm Nhân văn Giai phẩm cũng vậy.
Nguyễn Trần Bạt: Không phải chỉ có nhà văn ở Liên Xô vẫn viết mà các nhà văn của chúng ta cũng viết. Sở dĩ chúng ta không đọc được các tác phẩm thời kỳ này là vì những tác phẩm đáng kể lẫn lộn trong nhiều cái không đáng kể và ngay cả có những tác phẩm đáng kể thì chưa chắc chúng ta biết đến để mà đọc. Tuy nhiên phải nói rằng, trình độ phát triển về văn hoá viết của người Việt chưa thể so sánh với văn hoá viết của người Nga được. Sự nghèo nàn của nhà văn hoặc của một tập thể nhà văn không phải do chính tâm hồn họ nghèo nàn mà do bản thân cuộc sống cũng nghèo nàn. Sự đói kém đến mức cằn cỗi trong cuộc sống hàng ngày cũng giết chết không biết bao nhiêu cơ hội để các trạng thái thần thánh xuất hiện trong tâm hồn của mỗi người viết. Còn hiện tượng
Nhân văn Giai phẩm thì còn có nhiều chuyện để bàn. Những thể nghiệm về cách tân thơ ca của Trần Dần, Lê Đạt, Hoàng Cầm... nói cho cùng là nhu cầu tự thân của họ, lúc đầu cũng rất bản năng. Chính sự vụng dại có đôi chút ác ý của một vài người cầm quyền văn nghệ lúc đó làm cho phản ứng của họ trở nên quyết liệt hơn, trở nên đối kháng hơn. Tuy nhiên phải khẳng định rằng cách tân cả nội dung lẫn hình thức là bản năng tự nhiên và lành mạnh của trí thức. Nếu không thế thì không phải là trí thức.

@: Tôi rất đồng ý với ông về điều ấy. Những nhà thơ như Trần Dần, Lê Đạt, Hoàng Cầm vì bị vùi dập, đè nén nên phải co lại, phải nói để người ta không hiểu được. Cuối cùng họ bị đẩy về phía cách tân, chứ thực chất không hoàn toàn như vậy.
Nguyễn Trần Bạt: "Không hiểu được" như anh nói bị ảnh hưởng bởi hai yếu tố. Thứ nhất, không hiểu được là vì dần dần chúng ta mất đi cái bản năng tự nhiên để hiểu văn học trung thực. Xã hội không hiểu được văn học trung thực nữa. Cái đau khổ cho người Việt chúng ta là xã hội không còn đủ năng lực để hiểu các giá trị trung thực của văn học nghệ thuật nữa chứ không phải chỉ là “không hiểu được”. Thứ hai là xã hội không còn năng lực hiểu một cách trung thực nên sinh ra hiện tượng người viết viết một cách gian dối, bởi vì người ta biết buôn bán trạng thái không thể hiểu được của xã hội để hy vọng tạo ra cái "thiên tài" của mình. Trong một bài viết trước đây, tôi đã nói rằng, thiên tài là thứ mà người sở hữu nó là người cuối cùng biết về nó. Những "nhà sáng tạo" của chúng ta ý thức được thiên tài của mình trước khi sáng tác, cho nên chúng ta có rất nhiều người "giả vĩ nhân", nói những điều cao cả để hy vọng mình cao thượng, nói những điều bóng bẩy để hy vọng người ta không đọc được bụng mình, và thảng hoặc cũng có những người có ý tốt thì nói một cách cay nghiệt để chọc tức những kẻ mình căm ghét. Nhưng người ta quên mất rằng, trong khi chọc tức những kẻ mình căm ghét thì những người yêu mến mình họ đọc cái gì? Và khi họ đọc cái chọc tức của mình rồi thì họ có còn là kẻ sáng suốt nữa không?
Phải nói rằng, hầu hết các nhà văn nghệ của chúng ta không có điều kiện để tự mình hoàn chỉnh về văn hoá, học vấn và dù có muốn cũng không thể làm được, cho nên, khi viết được cái này thì mất cái kia. Đối với những người đọc chuyên nghiệp thì họ nhận ra ngay tính không chuyên nghiệp hoặc không hoàn chỉnh của người viết.

@: Tôi là một người đọc rất kỹ nhóm Nhân văn giai phẩm, nhưng nói thực là tôi thấy những sáng tác của họ không phải là những sáng tạo quá ghê gớm.
Nguyễn Trần Bạt: Tôi nghĩ rằng phải đặt vào bối cảnh lịch sử nhất định thì mới có thể nói về họ một cách công bằng được. Họ là những người viết hiếm hoi xem sự tồn tại giá trị văn chương của mình quan trọng hơn sự tồn tại của chính mình. Chỉ riêng điều ấy thôi cũng đáng để trân trọng rồi. Hơn nữa, trong tất cả cái mớ hỗn độn và đồ sộ của họ, quả thật có những cái rất đẹp. Tôi biết cái mà anh lên án chính là những thủ đoạn của họ trong việc thực thi các sáng tác để tạo ra vẻ hiền triết khó hiểu. Nhiều người cũng dị ứng với chuyện ấy. Có những người lớn tiếng chỉ trích, miệt thị mọi thứ cũng nghĩ mình là thiên tài, đó thực chất chỉ là những người to gan, mà to gan thì không phải là thiên tài. Nguyễn Huy Thiệp có lẽ là nhà văn hiện nay được ca ngợi nhiều nhất, cả ở nước ngoài cũng như ở trong nước, nhưng khi đọc xong các tác phẩm của anh ấy, kể cả tác phẩm nổi tiếng là “Tướng về hưu”, phải nói thật là tôi có cảm giác rùng mình vì sự thiếu nhân văn trong việc sử dụng các chi tiết. Tôi là người ham mê văn học cổ điển Pháp, tôi không thấy ai dùng những chi tiết thiếu nhân văn cả. Một trong những di chứng của nền văn nghệ tuyên truyền chính là ưa dùng các yếu tố kích động, mà kích động thì không phải là nghệ thuật.
 
@: Trong thơ ca, có một điều lạ là khi dịch sang một ngôn ngữ khác thì chỉ còn ý chứ điệu thì không giữ được nhiều. Vì các đặc trưng ngôn ngữ của các dân tộc khác nhau.
Nguyễn Trần Bạt: Khi tôi đọc thơ của các tác giả phương Tây, tôi không đủ trình độ ngoại ngữ để đọc nguyên bản nhưng bao giờ tôi cũng đọc nguyên bản cho dù không hiểu. Như thơ Heinrich Heiner chẳng hạn, tôi đọc cả bản gốc, lẫn bản dịch. Tôi dùng nguyên bản để thẩm định lại chất lượng dịch thuật, mặc dù tôi không đủ năng lực thưởng thức nguyên bản. Riêng đối với thơ tôi thấy có một đặc trưng rất kỳ lạ, dường như nhịp điệu thông qua ngôn ngữ thơ ký gửi rất nhiều thông điệp. Trước đây, khi còn trẻ, tôi đọc thơ Nazim Hickmet hay thơ Heinrich Heiner do Xuân Diệu dịch, tôi thấy Xuân Diệu dịch cũng được, nhưng tôi muốn thẩm định xem ông ấy dịch bao nhiêu, phóng tác bao nhiêu. Nhưng phóng tác cũng không sao cả, con người đủ bản năng để hiểu thông điệp của tác giả, bất chấp mọi bản dịch. Bởi vì thiên tài là những người chỉ cần tạo ra một nét thôi là làm cho mọi ngôn ngữ đều trở nên thống nhất. Chúng ta không có những nhà thơ như vậy.

@: Đọc những bài thơ nước ngoài, mặc dù không cảm nhận hết được cái hay của nhịp điệu nhưng chúng ta vẫn nhận thấy đằng sau mỗi bài thơ đều ẩn chứa những ý tưởng rất sâu sắc. Còn thơ ca Việt Nam thì cứ à ơi vậy thôi, nó không có ý, không có nội dung gì cả.
Nguyễn Trần Bạt: Không phải không có ý mà phải nói thật rằng, chúng ta đôi khi nhầm lẫn giữa ý và cảm xúc. Thơ là ý chứ không phải cảm xúc, cảm xúc giống như cái thìa để nuốt cho gọn cái ý thôi. Tại sao không có ý? Vì ý là sản phẩm của trí tuệ mà để tạo ra sản phẩm của trí tuệ thì buộc phải thông tuệ. Người viết mà học vấn thấp thì làm sao mà có ý được? Bởi vì đây không phải là những ý thông thường mà là những ý mang chất lượng hướng dẫn. Nếu anh nhìn cái gì cũng giống cái gì thì không thể có ý được. Nếu ý mà nông nổi thì tuổi thọ của thơ rất ngắn.

@: Ở Việt Nam hay ở nước ngoài có những trường hợp là những đứa trẻ ra đời chưa được học hành gì cả, tự nhiên nó có những ý nghĩ rất khác thường. Vậy cái đó từ đâu ra?
Nguyễn Trần Bạt: Anh lấy gì để đảm bảo rằng người lớn tuổi thì thông thái hơn trẻ con? Tại sao người ta thiền? Thiền là một hoạt động cố gắng để đưa con người về trạng thái trẻ thơ. Con người càng già thì việc đưa mình về trạng thái trẻ thơ càng vất vả. Cho nên sự phát hiện của những đứa trẻ thông thái bất ngờ hơn nhiều so với sự lên gân của một ông già. Trần Đăng Khoa lúc trẻ và bây giờ là một ví dụ.

@: Ông có cho rằng có sự chuyển kiếp không?
Nguyễn Trần Bạt: Có chứ, thế mới có thiên tài. Thiên tài là sự gặp gỡ của Chúa với mình, mình nói đấy nhưng mà ý là của Chúa. Bây giờ không có Chúa thì làm sao có thiên tài. Trong khi viết, năm 1998 tôi có nói một câu thì năm 2008 tôi vẫn nói đúng câu ấy, mặc dù tôi không hề ý thức gì khi nói. Bởi vì câu ấy không phải là của tôi mà chúa ký gửi vào tôi câu ấy. Nhiều người cho rằng, khi mình lãng quên một điều gì đó đã viết ra, 10 năm sau mình viết lại thì sẽ hoàn chỉnh hơn.
Đó là một sự nhầm lẫn. Làm cho nó gần giống với hình hài mà người khác có thể hiểu được, làm cho người khác dễ hiểu hơn thì chưa chắc làm cho nó đẹp hơn. Có lẽ chuyện này là trừu tượng. Nhưng tôi biết rất rõ rằng, làm cho nó rõ hơn đối với người đọc thì không có nghĩa là làm cho nó đẹp hơn, xét về quan điểm mỹ học.

@: Đôi khi người ta vẫn tranh luận với nhau về chuyện bao giờ Việt Nam mình có giải Nobel?
Nguyễn Trần Bạt: Phải nói thật rằng, ở chúng ta đang hình thành một nền văn hoá đầy ảo tưởng: phải có trường Đại học đẳng cấp Havard, phải có giải Nobel… Điều này làm tôi buồn. Nobel không phải là giải thưởng cho một người tài đơn giản mà một người tài cưỡi trên một con ngựa văn hoá rực rỡ. Dân tộc chúng ta chưa có một con ngựa như vậy để cưỡi cho nên chúng ta không được vinh thăng bằng Nobel. Đừng vội vàng hy vọng những chuyện như vậy.
Chúng ta có một xã hội, có một nền chính trị, có một nền kinh tế chưa hoàn chỉnh thì chúng ta chưa nên hy vọng có được giải Nobel. Người ta sẵn sàng bỏ qua một viên kim cương trong vũng bùn bởi vì viên kim cương ấy không đủ giá để người ta cúi xuống bốc cái đống bùn ấy về đãi. Cho nên, nhiệm vụ của chúng ta là làm cho viên kim cương của mỗi một người có nằm trong một cái hộp nhung. Toàn bộ cố gắng vĩ mô của xã hội chúng ta là phải phấn đấu để Việt Nam trở thành một cái hộp bằng nhung chứ không bắt người đời cúi xuống đống bùn để nhặt viên kim cương ở trong ấy. Đấy là chúng ta nói chung như vậy, còn nếu xét về mặt văn chương thuần tuý, chúng ta cũng có những người viết hay, nhiều tác phẩm hay, nhưng tất cả đều bị vấy bẩn cả. Ai lục tung cái đám bụi ấy lên để mà tìm ra những thứ giá trị ở đấy bây giờ? Vì kẻ mua cái giá trị ấy không phải là chúng ta, chúng ta có hét to lên về sự đắt giá của mình thì cũng chẳng thay đổi được gì. Tất cả các giải thưởng được cấp bởi những người giàu có, những vùng phát triển, khi lục lọi trong một căn phòng bụi bặm phải bõ công, họ không mất công mất công như thế. Họ tìm thấy Nguyễn Du đã là một sự may mắn với chúng ta rồi.

Thực ra, chúng ta cũng có nhiều thứ có giá trị nhưng chúng ta không có một miền đất sáng giá để những thứ có giá trị được đặt đúng vị trí của mình. Tôi đi nhiều nước, tôi thấy các nhà văn nước ngoài cũng bụi bặm, đôi khi bê tha, rệu rã và nghèo đói như chúng ta. Nhưng cái khổ của cá nhân họ lại nằm trong một cộng đồng chói sáng, cho nên họ là những kẻ khuân vác những giá trị của xã hội ấy để trình bán cho thiên hạ, còn chúng ta thì khuân vác những giá trị ấy từ đâu? Các nhà văn là những người khuân vác những giá trị mà xã hội có để lắp nó lại thành một kết cấu có giá trị có thể bán được. Vậy các nhà văn của chúng ta khuân vác những thứ gì? Thực ra các nhà văn của chúng ta khuân vác những thứ có giá ở nơi khác đến Việt Nam cho nên, với tư cách là một độc giả đã đọc nhiều văn học nước ngoài, khi đọc các tác phẩm của Việt Nam tôi thấy nhiều người quen, phải gật đầu chào nhiều quá. Tôi nhớ có một nhà báo đã đến phỏng vấn tôi về bảo hộ quyền tác giả trong âm nhạc, tôi cười và nói rằng, các tác phẩm âm nhạc của chúng ta là những buổi dạ hội của những yếu tố quen biết, chúng ta bắt gặp ở trong đấy Chopin, Mozart, Beethoven... Những người có học thì đưa về được nhiều cái tử tế, còn những người ít học thì đưa về ít hơn. Xã hội chúng ta chưa đủ những yếu tố để lắp đặt tạo ra những thứ có giá. Những hiện thực thật sự lớn lao, thật sự khốc liệt thì luôn gắn bó với chính trị, gắn bó với các bí mật chính trị. Đấy vẫn là một cái lô cốt khép kín mà các nhà văn của chúng ta chỉ đứng ở bên ngoài để đoán mò mà thôi. Vì thế những cái đáng viết thì không được viết, cho nên các nhà văn nghệ của chúng ta chỉ canh tác trên những cánh đồng của những thứ không đáng viết.

Xã hội chúng ta chưa có các giá trị phổ quát. Một xã hội có những giá trị phổ quát là một xã hội có một nền văn hoá có giá trị phổ quát. Chúng ta chưa có một nền văn hoá có giá trị phổ quát. Tại sao lại như vậy? Điều này cần rất nhiều suy nghĩ và của rất nhiều người mới có thể giải đáp được. Riêng về văn học, chữ viết hiện đại mới có vài trăm năm, nên chúng ta chưa có những kinh nghiệm để tạo ra những tác phẩm có giá trị phổ quát. Nhiều người nói Vũ Trọng Phụng là thiên tài, lúc đầu tôi cũng nghĩ vậy nhưng sau thì chỉ thấy đó là những ghi chép bản năng, dung tục và đơn giản, vắng bóng những thông điệp có giá trị phổ quát và thiếu vắng vẻ đẹp phổ quát. Nếu đọc "Viên mỡ bò" của Guy de Maupassant, chúng ta sẽ thấy ông ta viết đẹp như thế nào và giá trị khái quát của nó lớn đến thế nào.

@: Đúng là đọc những nhà văn lớn của thế giới như Maupassant hay Dostoevsky, mình cảm thấy “sợ”. Cái cảm giác ấy không bao giờ có được khi đọc các tác giả Việt Nam.
Nguyễn Trần Bạt: Những nhà văn như thế thì không chỉ có mình “sợ”, mà kể cả những nhà văn lớn, những nền văn hoá lớn trên thế giới, họ cũng “sợ”. Bởi vì nếu đọc kỹ Dostoevsky thì chúng ta thấy ông ta còn giỏi phân tâm học hơn cả Freud. Những nhà văn lớn, trước khi ngồi vào viết, họ đã là bậc thầy của thiên hạ rồi. Họ là một kinh nghiệm sống khổng lồ trước khi viết cho nên tác phẩm của họ là một giáo trình sống khổng lồ. Tôi nói chuyện với nhiều nhà văn Việt Nam, kể cả những người có tên tuổi, tôi thấy khó khăn để nhìn thấy sự tự tin của họ, nhất là ở những nhà văn lớn và tử tế. Ở những đối tượng không lớn và tử tế thì tôi không nhìn thấy sự tự tin mà chỉ thấy sự tự mãn. Tự tin là kết quả của sự hiểu biết đúng đắn, Sự hiểu biết đúng đắn là kết quả của một nền giáo dục và đào tạo đúng đắn, Chúng ta chưa có nền giáo dục như vậy.
Cho nên hầu hết họ đều khai thác phần bản năng của mình, những kinh nghiệm sống thông thường của họ. Và khai thác bản năng và những kinh nghiệm sống thông thường thì rất khó có thể tạo ra những tác phẩm có chất lượng thiên tài được. Trần Đăng Khoa là một hiện tượng, anh ấy mở đầu cuộc đời nghệ thuật của mình bằng những cuộc gặp gỡ có chất lượng thần thánh, nhưngthần thánh rất sớm ra đi đối với Trần Đăng Khoa. Chúng ta phải thấy rằng, những thứ văn chương nhất thời ở Việt Nam chiếm một tỉ lệ khá lớn, trong đó bao gồm cả những tác phẩm phụ hoạ lẫn những tác phẩm chỉ trích chế độ.
Cả hai loại tác phẩm này đều ký sinh trên những khuyết tật của đời sống. Khi đời sống dịch chuyển đến độ hợp lý thì sự sống của những tác phẩm như vậy cũng chấm dứt.


Nguồn: Trích “Đối thoại với tương lai” từ trang 738 đến trang 749, do NXB Hội Nhà Văn ấn hành quý 1-2010

]]> http://lethieunhon.com/read.php/4161.htm <![CDATA[Một bài thơ vừa bị lấy lại danh hiệu Trạng Nguyên Thơ miền Tây Nam bộ]]> LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Tue, 09 Mar 2010 13:07:06 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/4161.htm Cuộc thi thơ Đồng bằng Sông Cửu Long vừa kết thúc với nhiều tác phẩm được vinh danh chỉ có thể xếp vào loại thường thường bậc trung. Thế nhưng, kỳ lạ thay, cuộc thi này bỗng dưng được chú ý vì… ban tổ chức quyết định thu hồi giải nhất dành cho bài thơ “Trăng nghẹn”. Thành thật mà nói, tác giả Hoài Tường Phong viết “Trăng nghẹn” không khác gì một cái tạp bút có ngắt xuống dòng. Ở đó có một chút xót xa, một chút đắng đót từ tâm trạng một người gắn bó và trân trọng mảnh đất phù sa miền Tây Nam bộ. Vậy thôi, chưa có câu thơ này đủ sức bay ra khỏi ngổn ngang chữ nghĩa “Trăng nghẹn” để rung cảm độc giả. Chắng ai dám tiêu liệu, sau khi rời khỏi buổi trao giải, sức sống của bài thơ “Trăng nghẹn” sẽ ra sao. Vậy mà, nhờ bị lấy lại giải nhất, “Trăng nghẹn” lại được nhiều người nhắc đến râm ran. Chẳng biết nên vui hay nên buồn?




TRĂNG NGHẸN

HOÀI TƯỜNG PHONG

Mẹ sinh tôi vào một đêm rằm mưa gió ngày xưa,
Lúc chào đời đã lỡ hẹn cùng vầng trăng viên mãn.
Vùng tản cư hồi nầy ruộng hoang nhà trống,
Rước được bà mụ vườn, ngoại cực trần thân.

Tôi lớn trong quê mùa như cây tạp vườn hoang,
Bảy tuổi biết leo lưng trâu, không từng ngồi xe đạp.
Không biết lời bải buôi để mua lòng người khác,
Nên thua thiệt cả đời vì không thể dối lừa ai.

Ngơ ngác buổi ra thành, trước cuộc sống đua chen,
Mười năm sau chưa gội rửa cho mình thành dân chợ.
Lớp phèn hết bám chân, nhưng chất chân quê vẫn còn đó,
Tôi tranh thủ những tháng hè, thích về lại thăm quê.

Bè bạn theo đuôi trâu một thời, mơ ước nhìn tôi,
Tưởng tôi thoát kiếp ngài, nhởn nhơ hóa bướm.
Tôi nhìn vẻ hồn nhiên của đám bạn xưa thèm quá,
Cộng một chút phù hoa đâu thêm lớn tâm hồn.

Mỗi lần về quê bè bạn cũ lại vắng hơn,
Gái mười bảy đã lấy chồng, trai hai mươi đòi vợ.
Cô bạn xưa nách con ngang nhà mua chịu rượu,
Đôi mắt ướt một thời bẽn lẽn ngó bàn chân.

Xóm bên sông nhiều cô gái rời quê,
Về thăm nhà xênh xang lụa là hàng hiệu.
Vài căn nhà xây, đổi đời nhờ những đồng tiền báo hiếu,
Khởi sắc một vùng quê sao nghe có chút bùi ngùi.

Đồng bằng quê hương tôi nhiều cái nhất ngậm ngùi:
Sản lượng lúa nhiều, vùng cá ba sa lớn nhất,
Đầu tư văn hóa thấp và khó nghèo cũng nhất,
Và cũng dẫn đầu, những cô gái lấy chồng xa.

Chập tối buồn ra nhìn bến nước cô đơn,
Vầng trăng vừa lên đã bị mây mưa vần vũ.
Tôi chợt nhớ lần lỗi hẹn đầu đời, trăng cũ,
Vầng trăng nghẹn hoài, chưa tỏa sáng một vùng quê.


]]> http://lethieunhon.com/read.php/4160.htm <![CDATA[ĐỖ HOÀNG xin tạm dịch một bài thơ của NGUYỄN QUANG THIỀU]]> LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Tue, 09 Mar 2010 12:50:56 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/4160.htm Nhà thơ Đỗ Hoàng cho rằng: “Người viết cứ viết ra theo sự suy nghĩ chủ quan của mình. Sau đó người ta phân và chia ra làm nhiều thể loại như: Văn, thơ, phú, tế, kịch, hịch, ca dao, tục ngữ, vè, nói lối, hát vui chơi, nói vui chơi…  Thời hiện đại các tác giả cũng có nhiều cách viết, cách nói, cách lập ngôn nhưng chưa thấy các nhà phê bình phần loại thể. Tôi đã có nhiều lần đề nghị với tư cách cá nhân khi thấy nhiều người viết ra nhiều kiểu lạ mắt lạ tai, thấy thơ cũng không phải thơ, văn cũng không phải văn, dịch cũng không phải dịch, truyền thống cũng không phải truyền thống. Người trẻ cũng có, người già cũng có. Tộc người đa số cũng có, tộc người thiểu số cũng có. Các kiểu viết ấy với cái tên phân thể loại là “Vô lối”. Từ “Vô lối” cũng đủ giải nghĩa các kiểu viết trên. Đại biểu cho kiểu “Vô lôi” này là Thanh Tâm Tuyền, Lê Văn Ngăn, Văn Cầm Hải, Vi Thuỳ Linh, Phú Trạm Inrasara, Nguyễn Quang Thiều, Nguyễn Bình Phương, Phan Thị Vàng Anh, Phan Huyền Thư, Phạm Vân Anh, Hoàng Vũ Thuật…”




Dịch Vô lối ra thơ Việt

ĐỖ HOÀNG 

Bài “ Lịch sử một tấm thảm Thổ Nhỹ Kỳ”
Của Nguyễn Quang Thiều
 
Nguyên văn:

Người hướng dẫn: Được dệt thủ công bởi một người đàn bà Thổ Nhỹ Kỳ
Người mua: Mua lại từ một ông già da đen Cuba ở Havana năm 1986
Chủ nhân: Quà tặng của con trai tôi. Được treo trên bức tường này 21 năm
Lúc gần sáng tiếng những cành khô gãy
Những con nai cái mùa động đực
Chủ nhân bức thảm 87 tuổi tỉnh giấc uống trà nguội
Những con nai đực ngùn ngụt
Ngôi nhà như không bao giờ mở cửa
Một bà già đi tiểu lần thứ 5 nói: “Mẹ đau lắm”
21 năm tấm thảm không thay đổi chỗ treo
Người đàn ông 50 tuổi thường trở về và đứng
Trong ngôi nhà nửa bóng tối
Tràn ngập tấm thảm tiếng hô hoán
Và phía sau tấm thảm
Một lưỡi dao lạnh lùng đợi
Và một cái chảo sùng sục sôi
Người hướng dẫn: Những ngón tay người đàn bà mù Thổ Nhỹ Kỳ giờ bị liệt
Người mua: Ông già da đen Cuba tự vẫn
Chủ nhân: Tôi chỉ nhớ khuôn mặt con trai tôi khi nó mở bức thảm ra
Có một người lúc nào cũng rét
Đứng nhìn tấm thảm
Hai bàn chân bị đông cứng trong vũng máu
Ở chân tường
Người hướng dẫn: (Đã bỏ nghê)
Người mua: hình như không phải tấm thảm tôi đã mua
Chủ nhân: Tôi nhìn thấy những người thân đã chết cháy nấp sau những gốc cây trong tấm thảm
Bây giờ là năm thứ hai.
 
        Người viết cứ viết ra theo sự suy nghĩ chủ quan của mình. Sau đó người ta phân và chia ra làm nhiều thể loại như: Văn, thơ, phú, tế, kịch, hịch, ca dao, tục ngữ, vè, nói lối, hát vui chơi, nói vui chơi…  Thời hiện đại các tác giả cũng có nhiều cách viết, cách nói, cách lập ngôn nhưng chưa thấy các nhà phê bình phần loại thể. Tôi đã có nhiều lần đề nghị với tư cách cá nhân khi thấy nhiều người viết ra nhiều kiểu lạ mắt lạ tai, thấy thơ cũng không phải thơ, văn cũng không phải văn, dịch cũng không phải dịch, truyền thống cũng không phải truyền thống. Người trẻ cũng có, người già cũng có. Tộc người đa số cũng có, tộc người thiểu số cũng có. Các kiểu viết ấy với cái tên phân thể loại là “Vô lối”. Từ “Vô lối” cũng đủ giải nghĩa các kiểu viết trên. Đại biểu cho kiểu “Vô lôi” này là Thanh Tâm Tuyền, Lê Văn Ngăn, Văn Cầm Hải, Vi Thuỳ Linh, Phú Trạm Inrasara, Nguyễn Quang Thiều, Nguyễn Bình Phương, Phan Thị Vàng Anh, Phan Huyền Thư, Phạm Vân Anh, Hoàng Vũ Thuật…

 Xin dịch bài “Vô lối” 
- Lịch sử một tấm thảm Thổ Nhĩ Kỳ
Tác giả Nguyễn Quang Thiều
 
“Tấm thảm Thổ thăng trầm thiên biến,
Hướng dẫn viên dẫn chuyện rõ ràng:
- Thảm này dệt sợi dọc ngang,
Một bà người Thổ tay vàng làm ra.
Người mua lại một ông già,
Da đen quốc tịch Cu Ba rạch ròi.
Ở Ha va na hẳn hoi.
Vào năm tám sáu cũng thời mới đây.
Chủ nhân nói: - Tấm thảm này,
Quà con trai tặng cho thầy u thương!
Hai mốt năm treo trên tường.
Cỏ cây muông thú lạ thường hiển linh (1)
Sớm khuya vang vọng quanh mình,
Tiếng cây, tiếng suối thập thình đâu đây.
Tiếng nai gọi bạn hao gầy,
Mùa sinh sôi giục đàn bầy đến nhanh.
Chủ nhân tám bảy xuân xanh.
Thường xơi trà nguội đã thành thói quen.
Những con nai đực khát thèm,
Nhưng nhà đóng cửa cài then chặt rồi.
Bà già năm lượt đi ngoài,
Lưng còng chân yếu kêu lời xót đau.
Thảm không dịch chuyển đi đâu,
Hai mốt năm vẫn gắn đầu chỗ treo.
Ông năm mươi tuổi dáng nghèo,
Trở về thường đứng vai đeo túi hờ.
Ngôi nhà tối sáng mập mờ,
Tràn lên tấm thảm tiếng hô hoán đầy.
Phía sau tấm thảm ai hay?
Lưỡi dao sắc lạnh đợi ngày bén xơi.
Một cái chảo sùng sục sôi,
Hướng dẫn viên: - Bà Thổ quả thiệt thòi tấm thân.
Mù loà liệt cả tay chân.
Người mua lại kể ngọn ngành xảy ra.
Ông già da đen Cu Ba,
Khốn cùng tự vẫn thế là đi tong.
Chủ nhân bày tỏ thật lòng:
- Nhớ con trai gương mặt hồng như hoa.
Chính lúc tấm thảm mở ra,
Một người lạnh cóng như là chết khô
Đứng nhìn tấm thảm trống trơ,
Hai chân đông cứng lặng tờ máu tươi.
 
Hướng dẫn viên bỏ nghề rồi.
Người mua quên bẵng một thời mình mua.
Chủ nhân: -  Tôi bạn khiếp chưa?
Người thân chết cháy chẳng lưa thứ gì,
Gốc cây trong thảm thâm sì.
Bây giờ là đúng năm nhì ai ơi!
 
(1) Người dệt thảm tài hoa dệt cây cỏ muông thú trong thảm bỗng chốc trở thành những sinh linh sống động như ở ngoài đời!
 
Hà Nội, ngày 7 – 3 – 2010


]]> http://lethieunhon.com/read.php/4159.htm <![CDATA[TRẦN ĐĂNG KHOA theo chân TÔ HOÀI dạo quanh phố phường Hà Nội]]> LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Tue, 09 Mar 2010 09:00:52 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/4159.htm Tô Hoài thực sự là nhà văn chuyên nghiệp. Nghĩa là ông hoàn toàn sống được bằng nghề văn. Ngồi đâu, ông cũng viết được văn, kể cả trong những lúc hội họp. Có người còn kể rằng, trong một hội nghị quốc tế sang trọng, Tô Hoài ngồi ghế chủ tịch đoàn. Người ta ngạc nhiên khi thấy ông cứ lật sổ viết nhoay nhoáy. Tưởng Tô Hoài ghi biên bản hội nghị. Hoá không phải. Ông đang viết tiểu thuyết. Không ít tác phẩm nổi tiếng của Tô Hoài đã ra đời trong những hoàn cảnh đặc biệt như thế. Ta hiểu vì sao Tô Hoài có được một lượng sách thật đồ sộ: 175 tác phẩm, nhiều hơn gấp đôi số tuổi của ông. Đó là một con số ký lục mà không phái nhà văn nào trên thế giới cũng có thể đạt được. Chuẩn bị kỷ niệm một ngàn năm Thăng Long Hà Nội, tôi có dịp lân la hỏi chuyện ông, rồi cùng ông đi dạo quanh... phố phường Hà Nội.




Cùng nhà văn Tô Hoài ngắm phố phường Hà Nội

TRẦN ĐĂNG KHOA


Trần Đăng Khoa: Thưa nhà văn Tô Hoài, có thể xem ông như một nhà Hà nội, mặc dù ông không nghiên cứu. Nhưng với một sự am hiểu khá thấu đáo, cặn kẽ, qua con mắt của một nhân chứng, trong suốt gần một... thế kỷ nay, ông thấy Hà nội xưa thế nào?
Tô Hoài: Tôi không phải là nhà Hà Nội học. Tôi hiểu Hà Nội thì cũng là hiểu một cách rất tự nhiên thôi. Tôi sinh ở hà Nội. Hà Nội trước thế nào thì bây giờ tôi thấy nó cũng vẫn như thế...
Trần Đăng Khoa: Nghĩa là không có gì đổi khác
Tô Hoài: Đúng vậy. Trừ những khu mới mở, như đường Hoàng Quốc Việt chẳng hạn, còn các khu phố cũ vẫn thế. Nhà cửa có thể khác tý chút, có tân trang hơn hoặc nâng thêm tầng, nhưng đường phố vẫn vậy, nên phố phường về cơ bản vẫn không có gì thay đổi. Ngày xưa thế nào thì bây giờ vẫn thế. Tôi có thể nhắm mắt đi đến khu phố nào cũng được. Vỉa hè vẫn là vỉa hè cũ ở các phố Ngô Quyền, Hàng Khay, Tràng Tiền, Hàng Bài, hay Nguyễn Xí, Đinh Lễ, đầu vỉa hè còn bọc đá xanh. Đấy là vỉa hè xưa, vỉa hè đầu tiên của Hà Nội. Đá bọc vỉa hè là đá lấy từ núi Thầy, núi Trầm. Lý do dùng đá ốp vỉa hè thì cũng đơn giản thôi. vì dạo ấy ta chưa có lắm xi-măng. Đi trên đường phố Hà Nội, tôi thấy quen thuộc vô cùng. Cả hệ thống cống ngầm bên dưới cũng thế, cũng là hệ thống cũ. Vì thế, bây giờ mưa, đường Hà Nội ngập úng là tất nhiên, vì quá tải. Ta còn thấy những nắp cống tròn còn nguyên cả dòng chữ Marseille. Đó là nắp cống đúc từ bên Pháp, rồi mang sang bán ở ta. Hồi bấy giờ, ở phố Quán Thánh, ngay cạnh đền Quán Thánh bây giờ, Pháp có mở công ty Sacric. Đấy là công ty gạch ngói Đông Dương. Khu sản xuất khá rộng, đến mấy ngàn mét vuông. Đất sét đóng gạch lấy ở Quán La, bên kia Tây Hồ, rồi dùng chuyên chở sang. Thuyền bè bấy giờ tấp nập lắm.

Trần Đăng Khoa: Ông thấy Hồ Tây thuở ấy thế nào?
Tô Hoài: Bây giờ Hồ Tây bị thu hẹp lại vì trò lấn đất. Trước đây rộng lắm. Ngút ngát cả một vùng trời nước. Xung quanh hồ, um tùm cây lá rậm rạp. Ven bờ, người ta còn thả sen. Nhiều sen lắm. Sau bỏ sen để nuôi cá mè, vì cá mè hay rúc vào bãi sen, tróc vảy chết. Trước đây, ở Hồ Tây không có cá mè đâu. Người ta chỉ thả một loại cá trắm. Cá mè tanh. Dân Hà Nội không ăn, nên chỉ có ở ao quê.

Trần Đăng Khoa: Thế còn các khu phố Hà nội?
Tô Hoài: Địa giới Hà Nội xưa rất hẹp. Đi hết trường Chu Văn An bây giờ đã là đất Hà Đông rồi. Người Pháp xưa đặt tên Đường, tên Phố rất rành rẽ. Phố là địa giới nằm trong khu vực nội thị, còn Đường là nối với các tỉnh khác. Cuối Đường đã là tỉnh khác rồi. Ví như Đường Huế nối với Hà Đông, Đường Hàng Bột, hay Đường Bạch Mai cũng thế. Cuối đường là địa phận của tỉnh khác. Về mặt hành chính, Hà Nội được chia ra làm bốn khu. Khu phố cổ, bao gồm địa danh của 36 phố phường xưa, như Hàng Buồm, Hàng Bạc, Hàng Thiếc v.v... Rồi khu phố cũ là khu phố xây dựng từ thời Tây, có những biệt thự kiểu Tây, như phố Hàng Khay, Tràng Thi, Bùi Thị Xuân, Huyền Trân Công Chúa, Phan Đình Phùng, hai bên đường, có vỉa hè xây và trồng cây hai bên, cành lá giao nhau, nói như ông Phạm Quỳnh, và dùng chữ của ông Phạm Quỳnh thì đấy là đường thông cù. Đó là khu ở của những ông Tham, ông Phán hoặc dân nhà giàu...Khu phố mới, là khu phố được nới ra, xây dựng sau này. Còn khu thứ tư là khu dưới bãi, nơi ở của dân cu ly cu leo...
Trần Đăng Khoa: Chắc đó là vùng Nghi Tàm, Yên Phụ bây giờ?
Tô Hoài: Không, từ Yên Phụ trở lên Nghi Tàm xưa là đất trồng dâu, trồng ngô. Còn khu dưới bãi là vùng An Dương, Chương Dương bây giờ...

Trần Đăng Khoa: Ông vừa nói đến phố cổ. Tôi thì lại ngờ ngợ rằng, hình như Hà Nội mình, trừ các chùa chiền và Văn Miếu, một công trình kiến trúc có tuổi thọ ngót một ngàn năm, sau được trùng tu, tôn tạo qua rất nhiều đời, còn thì chúng ta không có phố cổ mà chỉ có phố cũ. Bao gồm cả phố cũ xưa ta xây và phố cũ sau này Tây xây. Đó là Ba mươi sáu phố phường xưa và những khu phố có biệt thự Tây như ông vừa nói. Bởi vì những khu phố đó có rất nhiều nhà chỉ xây cách đây chúng hơn một tràm năm thì sao lại gọi là phố cổ được? ở Nga, có những thành phố cổ như Xuzđan xây dựng cách đây hơn 11 thế kỷ trong đó có những căn nhà gỗ, tường xếp bằng nguyên cả những cây gỗ, mái cũng lợp gỗ. Trong nhà vẫn còn nguyên cả những đồ đạc có cách chúng ta 1200 năm. ở ta, nếu có phố cổ thì đấy chính là Hội An. Một khu phố rất lạ. Kiến trúc khá độc đáo. Hội An có một vùng văn hoá riêng một bầu không khí cũng rất riêng biệt. Hàng tháng, cứ vào đêm 14 là người ta tắt hết điện, thắp đèn lồng. Những căn nhà gỗ trông rất cổ kính. Vào trong nhà không khí khác hẳn, nhiệt độ cũng mát hẳn. Người ta lấy gió tự nhiên làm điều hoà nhiệt độ cho cả căn nhà. ở đó không có AIDS, không có kẻ cắp, trấn lột và những kẻ lừa đảo. Tóm lại, những cái xấu, cái hỗn tạp của chứng đô thị hiện đại không du nhập được vào khu phố cổ này. Người dân sống giữa một bầu không khí trong vắt như ở hồi thế kỷ 17. Ngay cả việc buôn bán của họ cũng rất lạ lùng Tôi mua một cái quần bò. Bà chủ quán hỏi rất cặn kẽ: Chú định mặc một lần hay muốn dùng lâu dài? Khi biết tôi thuộc dân ăn chắc mặc bền, bà chủ quán khuyên tôi nên sang cửa hàng khác. Không xa đâu. Chỉ cách quán bà có ba nhà thôi. Bà bảo đồ của bà không tốt. Chỉ qua vài lần giặt là vải xù ra. Tôi không thấy ở đâu có người bán hàng lạ lùng như thế. Nếu đã mua hàng rồi mà không ưng, hôm sau có thể mang trả lại. Người bán sẽ hoàn lại nguyên tiền, không bớt đi một xu, cũng không hề tỏ vẻ trách móc. Đấy là buôn bán theo lối cổ ở một thời xã hội còn trong veo. Hà nội chẳng bao giờ có chuyện như thế.
Tô Hoài: Nói Hà Nội không có phố cổ thì cũng không hẳn. Tôi nhớ nhà nghiên cứu sử học Dương Trung Quốc hình như cũng nói thế. Hà Nội không có khu phố cổ nhưng có nhà cổ. Ví như nhà số 38 Hàng Đào và 87 Mã Mây. Hai ngôi nhà cổ này đã được Pháp đầu tư tài trợ để bảo tồn. Có thể rất dễ dàng nhận ra nhà cổ. Nhà cổ có hai cửa. Cửa trước dành cho chủ nhà đi. Cửa sau dành cho gia nhân, đầy tớ, hoặc chuyển phân rác và đồ phế thải. Hà nội xưa có những vùng riêng biệt. Thành thị không phải là một từ không đâu. Đó là hai khu cụ thể. Thành là nơi vua quan ở, còn thị là nơi ở của dân chúng, chủ yếu là dân buôn bán phục vụ cho thành. Vua quan trong thành thỉnh thoảng ra đường, nên thường qui định dân chúng chỉ được ở nhà trệt, không làm nhà gác, hoặc nếu có nhà gác thì không được trổ cửa sổ hoặc làm ban-công chìa ra đường, vì vua quan đi ở bên dưới. Không ai được đứng trên đầu vua. Bởi thế, nhà cổ không có ban công hoặc cửa sổ trổ ra đường. Tôi cũng đồng ý với anh Dương Trung Quốc là chúng ta nên xác định rõ đâu là nhà cổ để gìn giữ, trùng tu, còn đâu là những ngôi nhà cũ để cho dân được tôn tạo, nâng cấp hoặc xây dựng lại. Bởi nhiều nhà tối tăm, xập xệ quá. Thực chất đó là những khu nhà ổ chuột. Đã thế, vệ sinh lại không bảo đảm, vừa ô nhiễm môi trường, vừa làm mất cảnh quan đô thị...

Trần Đăng Khoa: Ở Hà Nội, trong số 36 phố phường như ông nói, có những tên phố rất lạ: Hàng Đường, Hàng Quạt, Hàng Nón, Hàng Mắm, Hàng Thiếc, Hàng Thùng, Hàng Buồm, Hàng Trống... Nghe cứ như tên các quán hàng. Có cảm giác Hà Nội là một cái chợ. Chắc ngày xưa mỗi khu phố là một nơi sản xuất và buôn bán các mặt hàng riêng biệt. Ví như Hàng Rươi bán rươi, Hàng Mắm bán... mắm chẳng hạn?
Tô Hoài: Không hẳn thế đâu, có rất nhiều mặt hàng, người ta sản xuất ở quê, ở Hà Đông và các vùng phụ cận, rồi đem ra bán ở Hà Nội. Như đồ gò đúc đồng, rồi guốc dép, mũ nón. Trước đây, Hà Nội còn có phố Hàng Tiện và phố Hàng Dép nữa. Đó là hai phố nhỏ. Phố Hàng Tiện ở bên Hàng Gai trông ra phía Bờ hồ, phố Hàng Dép ở đầu Hàng Buồm. Hai phố này, năm 1945 bị phá huỷ trong những cuộc đánh nhau với Pháp, rồi cũng từ đấy bị mất phố luôn.

Trần Đăng Khoa: Thế còn những phong tục tập quán ở Hà Nội?
Tô Hoài: Hà Nội không có phong tục tập quán gì cả. Bởi trước đây, Hà Nội là đất nhượng địa cho Tây. Một anh đi ăn cắp chẳng hạn, nếu bị xử ở Hà Nội có thể sẽ rất nhẹ, nhưng nếu xử ở Hà Đông, trong toà án An Nam thì nặng hơn nhiều. Hà Nội theo luật lệ riêng của Tây. Muốn làm gì cũng phải xin phép Tây. Ngay cả việc dạy học tư, cứ có từ năm học sinh trở lên là đã phải xin phép. Muốn có hội hè đình đám là phải tập hợp rồi. Tây rất ngại sự tụ tập của dân chúng. Nó sợ ta gom quân đánh nó. Vì thế đình đám chỉ có thể tổ chức được ở các làng quê. Mà không phải làng quê nào cũng có hội đâu. Hội hè rước xách còn phụ thuộc vào sự tích của các ông Thánh ở làng. Không phải làng nào cũng có ông Thánh, nên không thể cứ rước xách tùm lum được. Làng Nghĩa Đô quê tôi cùng lắm cũng chỉ làm được một đêm chèo.

Trần Đăng Khoa: Nếu cần nói thật ngắn gọn về tính cách người Hà Nội thì ông sẽ nói thế nào? Thanh lịch hào hoa chăng? Ca dao xưa:
Chẳng thơm cũng thể hoa nhài
Chẳng thanh lịch cũng là người Tràng An
Tô Hoài: Hà Nội do dân tứ phương lập lên. Người Hà Nội gốc có lẽ chỉ là mấy anh đánh cá ở sông Tô Lịch. Chẳng có ai sống ở Hà Nội được đến mười đời. Vì thế muốn hiểu tính cách người Hà Nội, ta phải tìm hiểu tính cách chung của người Việt Nam rồi nghiên cứu cá tính người thành thị thì mới ra tính cách người Hà Nội. Tát nhiên người Hà nội có nét hào hoa phong nhã, nhưng đấy không phải tận gốc mà là tinh hoa của nhiều vùng đất tạo nên. Dân Hà Nội là dân tứ chiếng. Vì thế, ở Hà Nội tuyệt nhiên không có chuyện cục bộ địa phương. Tôi cho đó cũng là một nét rất hay của Hà Nội.
Trần Đăng Khoa: Ông đã nói Hà Nội trước đây thế nào thì bây giờ vẫn thế...
Tô Hoài: Đúng vậy. Ta chỉ bổ sung thêm mà ít thay đổi. Về cơ bản, ta vẫn gĩư nguyên như cách bố trí, sắp đặt của ông Trần Văn Lai.

Trần Đăng Khoa: Xin ông nói rõ hơn được không?
Tô Hoài: Trần Văn Lai là một bác sĩ ông là người tốt, người yêu nước. Chính vì thế, thực dân Pháp đã bỏ tù ông. Tháng Ba năm 1945, Nhật đảo chính Pháp, ông được đa tù và được mời làm Thị trưởng thành phố. Trần Văn Lai chỉ làm Thị trưởng có 5 tháng, từ tháng Ba đến tháng Tám năm 1945, nhưng ông đã làm được hai việc rất cơ bản. Một là đập hết các tượng đài của Pháp, chỉ để lại hai tượng bán thân là tượng Yersin và tượng Pasteur. Hai là thay lại các tên phố. Trước đây phố Hà Nội hầu hết mang tên Tây, hoặc tên những người Việt có công với Tây. Một số danh nhân của ta cũng được đặt tên, nhưng lại ở những phố tồi tàn, bẩn thỉu, hoặc hẻo lánh. Ông Trần Văn Lai thay lại hết. Tất nhiên ông thạo võ hơn văn. Dân văn chương thì ông chỉ biết Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Đoàn Thị Điểm cho đến Tú Xương là hết. Dân võ ông biết nhiều hơn. Tất cả những người ông biết, ông đều đặt hết tên phố. Đặc biệt, ông rất yêu các vị võ tướng. Ngô Quyền, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Trần Nhật Duật, Trần Bình Trọng, Trần Quốc Toản, Yết Kiêu, Dã Tượng, Bùi Thị Xuân, Hoàng Hoa Thám. Nguyễn Thái Học. Toàn là các võ tướng lừng danh cả. Rồi lại cả Ba Đình nữa. Tôi có đọc trong một tờ báo thấy có anh giải thích rằng trước đây ở khi Quảng trường này có ba... cái đình nên Quảng trường mang tên Ba Đình. Làm gì có đình nào ở đấy cơ chứ. Ba Đình là nơi có cuộc khởi nghĩa của ông Đinh Công Tráng ở Thanh Hoá. Quảng trường mang tên cuộc khởi nghĩa ấy. Sau này, ta định đổi thành Quảng trường Độc Lập để ghi nhớ ngày 2-9-1945. Nhưng Cụ Hồ không đồng ý. Cụ bảo, mình đã tuyên bố với thế giới là Tuyên ngôn Độc lập đọc ở Quảng trường Ba Đình rồi, giờ không nên thay đổi nữa. Pháp tái chiếm Hà Nội, chúng thay là Quảng trường Hồng Bàng. Sau khi ta thắng Pháp, Quảng trường trở lại tên Ba Đình, đúng như cái tên ông Trần Văn Lai đã đặt.

Trần Đăng Khoa: Thế còn việc phá bỏ tượng đài?
Tô Hoài: Hà Nội cũ rất lắm tượng. Riêng tượng hoành tráng, tượng toàn thân đã có khoảng hơn chục cái. Còn tượng bán thân thì rất nhiều. Nhưng cũng đều là tượng Tây, hoặc tượng những người có công với Tây, được dựng nhân ngày kỷ niệm gì đó của Pháp. Như ở vườn hoa Inđira Ganđi bây giờ, trước đây có tượng toàn thân ông Toàn quyền Paul Bert. Rồi tượng Nữ thần Tự do. Cái tượng người đàn bà giơ cao ngọn đuốc dựng ở Hoa Kỳ, thành một danh thắng của Mỹ, do Pháp tặng ấy, trước đây đã có ở Hà Nội rồi. Dân mình gọi nôm na là tượng Bà đầm xoè. Cái tượng này thoạt đầu đặt trên nóc Tháp Rùa ở giữa hồ Hoàn Kiếm. Sau báo chí Pháp chửi ghê quá. Họ cho rằng cái tượng lớn như thế mà lại đặt chênh vênh trên bốn cái cọc sắt thì không được bề thế và chắc chắn. Thêm nữa để đàn bà trùm váy lên đền miếu là không tôn trọng phong tục tập quán của người bản xứ. Bức tượng được đưa về đặt ở vườn hoa Cửa Nam, gần chỗ bục Công an ở chợ Cửa Nam bây giờ. Còn một bức tượng hoành tráng rất đồ sộ nữa đặt ở vườn hoa Canh Nông, chính là khu vực bây giờ mình đặt tượng Lênin.

Trần Đăng Khoa: Tôi nghĩ rằng, cụ Trần Văn Lai rất hiểu người Việt và người phương Đông nói chung. Dân mình không mặn mà lắm với tượng đài yêu ai, sùng kính ai thì họ lập chùa chiền đền miếu để thờ, rồi còn hương khói cúng tế. Không ai cắm hương dưới chân các bức tượng đá ngoài trời cả. Dân mình là dân có tín ngưỡng. Đình chùa, đền miếu mới chính là tượng đài của người Việt. Còn những bức tượng đá ngoài trời là công trình văn hóa phương Tây, nó hợp với văn hoá tập quán và khí hậu phương Tây. ở ta bão gió, mưa nắng đều rất dữ dằn, chưa kể chim muông nó đỗ lên, có việc gì mà nó không làm. Vì thế chỉ sau vài năm là tượng sứt sẹo, mốc thếch và rất nhem nhuốc. Các nhà quán lý ván hóa rất nên nghiên cứu kỹ tâm lý, quan niệm của dân ta và khí hậu cũng như các điều kiện khác của ta trước khi dựng tượng đài. Bỏ ra hàng trăm tỷ đồng dựng những bức tượng mà dân không đến thì có nên không? Thế còn vườn hoa Canh Nông Thưa nhà văn Tô Hoài, tại sao lại gọi là vườn hoa Canh Nông?
Tô Hoài: Cái tên ấy cũng do dân gọi mà thành. Đơn giản thôi, vì ở đấy có cái tượng rất lớn. Cái tượng này được dựng nhân dịp Pháp kỷ niệm ciộc chiến tranh Thêm giới lần thứ nhất (1914 -1918). Trên đỉnh là một thằng lính Tây và một thằng lính Ta (lính ngụy) cùng chĩa súng bắn vào cột cờ Hà Nội. Dưới là bốn mặt Sĩ, Nông, Công, Thương. Sĩ là ông thầy đồ cắp cái tráp. Công là một anh đẩy cái xe cút kít (loại xe một bánh). Thương là một mụ đàn bà te tái gánh đôi quang thúng. Còn Nông là anh thợ cày đang bước sau con trâu. Cái bụng trâu to đùng và anh nông dân đang cày chiếng ra phía đường, nên ai qua cũng thấy. Còn ba mặt Sĩ, Công, Thương chìm trong cây lá và ở phía sau nên nhiều người không biết. Người ta chỉ thấy ở đấy có anh nông dân đang cày nên gọi là vườn hoa Canh Nông. Đằng sau bức tượng là cái đình tám mái, trong có tấ m bia đá ghi tên những người Việt có công với mẫu quốc. Cái bia ấy, ông Trần Văn Lai cũng đã cho đập đi. Giờ chi còn có mỗi cái đình và một cây đa, trên thân cây đa lại có cây dừa là dấu tích cũ còn lại. ở Hà Nội có khoảng chục cây chồng lên nhau như thế.

Trần Đăng Khoa: Ông bảo, Hà Nội về cơ bản vẫn như cũ. Ta chỉ có bổ sung thêm...
Tô Hoài: Đúng vậy. Ngoại trừ vùng ngoại ô và những khu mở thêm. Còn bên trong vẫn vậy. Thậm chí có cả những tên phố, Pháp để chờ đặt tên từ thời Pháp, giờ vẫn nguyên như vậy. Đó là những phố mang tên một loại các con số, như phố 334, 335, 325, 332, 336... Đấy là phố Pháp gá tạm, chờ có tên mới thì đặt, giờ ta vẫn để nguyên như thế. Ngay cả những phố cụ Trần Văn Lai đã đặt tên rồi ta cũng có thể điều chỉnh cho hợp lý. Phố Nguyễn Thái Học, Hoàng Hoa Thám dài quá, có thể cắt ra được. Đã có phố Hoàng Hoa Thám rồi thì không nên có phố Yên Thế nữa, hay đã có phố Nguyễn Thái Học rồi thì còn thêm phố Yên Bái nữa làm gì.

Điều nhà văn Tô Hoài nói, không phải không có lý. Đặc biệt là việc xác định lại cho chính xác phố cổ để trùng tu, còn nhà cũ, phố cũ tồi tàn và xuống cấp quá thì để dân tôn tạo, sửa chữa, hay như việc chỉnh lại những dãy phố quá dài. Trong khi đó, phố Nam Cao lại chỉ có mỗi một số nhà, sao gọi là phố được. Mấy khu phố Pháp vẫn để chờ từ thời Pháp kia, mấy năm gần đây cũng đã được đặt thành tên mới: Phố 334 thành phố Cảm Hội, phố 335 là Đông Mác, phố 325 là Thể Giao, phố 332 là Chùa Vua, phố 33ớ mang tên Lê Gia Định, phố 337 mang tên Đỗ Ngọc Du, phố 339 vẫn mang tên Yên Bái, phố 358 là Núi Trúc, phố 356 là Thanh Bảo. Bây giờ ở Hà Nội chỉ có một phố mang tên con số. Đó là phố Mồng 8 tháng 3. Đã đến lúc chúng ta cũng cần chỉnh lại cho hợp lý. Chuẩn bị kỷ niệm Một ngàn năm Thăng Long, ta cần gìn giữ, tu tạo làm sao để có được một thành phố, một Thủ đô văn hoá vừa đẹp, vùa hiện đại lại không làm mất đi những vẻ đẹp xưa cũ.


]]> http://lethieunhon.com/read.php/4158.htm <![CDATA[HOÀNG VIỆT HẰNG cầu cạnh bút nghiên run rẩy viết]]> LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Mon, 08 Mar 2010 04:07:40 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/4158.htm Những câu thơ Hoàng Việt Hằng viết ra hầu như không chứng minh một sự tìm tòi chữ nghĩa nào, mà chỉ nhằm khám phá mỗi hồn người dẫu đơn sơ và hiu hắt bước qua cuộc sống này cũng để lại bao nhiêu bùi ngùi rung cảm. Chị xao xác “Tính” dùm người phụ nữ nông thôn tên Thứ một phép toán đầy chua chát giữa kẻ ăn không hết người lần không ra thời kinh tế thị trường: “Nếu tôi không ngủ ở khách sạn năm sao một đêm/ Đỡ cho chị Thứ một năm không ra làm đồng”. Nhiều nỗi khắc khoải như vậy, cứ trải dài trong thơ Hoàng Việt Hằng, rất khó phân biệt chị viết cho thiên hạ hay khóc cho bản thân. Ưu điểm thơ Hoàng Việt Hằng nằm ở sự chân thành, chân thành quan sát, chân thành gánh vác và chân thành dày vò. Tôi nghĩ, trong xã hội chen lấn với nhiều thứ giả tạo vây bọc chúng ta, thì sự chân thành đã là một giá trị để thi ca gắn bó lặng lẽ với cõi nhân gian!




HOÀNG VIỆT HẰNG CẦU CẠNH BÚT NGHIÊN RUN RẨY VIẾT

LÊ THIẾU NHƠN

    Đàn ông sống bằng nghề viết đã cực nhọc, mà đàn bà sống bằng nghề viết còn cực nhọc gấp bội. Nhiều lần tôi nghĩ về nhà thơ Hoàng Việt Hằng với sự ái ngại như vậy. Làng văn hầu như ai cũng biết mối tình nhiều thăng hoa và lắm cay đắng giữa chị và nhà văn Triệu Bôn. Sức khỏe của người chồng thương binh bị tai biến mạch máu não di chứng liệt nửa người và gánh nặng của cơm áo gia đình đã đè xuống đôi vai người đàn bà làm thơ nhọc nhằn. Phải chăng, đó là những “ẩn ức” để chị nương tựa vào trang giấy trắng lạnh lùng và bao dung: “Ngay cả đi bộ/ Câu thơ lẽo đẽo theo sau/ Ngay cả lên tàu/ Câu thơ chập chờn mưa tuyết/ Ngay cả khi bay nghiêng, Ẩn ức, chập chờn như ánh sao, chập chờn như ánh đèn/ Tôi cầu cạnh bút nghiên/ Run rẩy viết”.

    Dù chạy đôn chạy đáo tập viết báo để kiếm từng thang thuốc cho chồng thoát cơn bạo bệnh, nhưng nhà thơ Hoàng Việt Hằng vẫn không thể dành được nhà văn Triệu Bôn khỏi lưỡi hái định mệnh nghiệt ngã. Tóc chị bạc dần, mỗi sợi bạc hắt lên nỗi đau dằng dặc, hắt lên thi ca lênh đênh. Có lúc chị ngỡ mình chìm mãi vào bóng tối cô đơn và bất hạnh, nhưng chị đã trông cậy vùng sáng nhỏ nhoi để đứng dậy: “Em vẫn thấy anh ngồi/ Như dấu chấm than viết ngược/ Lúc ốm đau em đã muốn bỏ cuộc/ Nhưng thấy con tha thủi không đành”. Nhờ sự hào hiệp động viên của bạn bè, chị tiếp tục dùng thứ vũ khí duy nhất là trang viết để chống chọi lại những u uẩn và túng bấn đe dọa mình: “Những ngày làm lữ thứ tha hương/ Đi viết nuôi con/ Như người mẹ đi nương/ Rắc ngô và rắc lúa/ Tôi cày trên đồng chữ…”

    Tôi không biết mỗi năm nhà thơ Hoàng Việt Hằng phải cặm cụi viết bao nhiêu bài báo để mưu sinh, nhưng tôi luôn cảm thấy mừng khi thi ca vẫn còn là người bạn đồng hành nâng đỡ chị. Cũng tốt nghiệp Trường viết văn Nguyễn Du, nhưng đường thơ của Hoàng Việt Hằng lận đận hơn nhiều đồng môn khác. Biết làm sao được, sự chênh chao số phận cứ rình rập đánh úp chị, không thể nào cho phép chị toàn tâm, toàn ý với việc sáng tác. Tôi hình dung nhiều bài thơ của Hoàng Việt Hằng được viết ra như những tiếng thở dài phía sau bao nhiêu bài báo mỏi mệt. Thật may, chị không bỏ cuộc với thơ, cũng như không giận dỗi với đời. Sau các tập “Những dấu lặng”, “Tự tay nhóm lửa”, “Chuông vọng” và “Một mình khâu những lặng im”, tập “Vệt trăng và cánh cửa” tuyển chọn những bài thơ ưng ý nhất đã giúp Hoàng Việt Hằng nhận được giải thưởng hàng năm của Hội nhà văn Hà Nội. Thơ Hoàng Việt Hằng không thuộc diện tài hoa, nhưng nhiều câu lấp lánh nước mắt khiến người đọc nao dạ!

    Từ những mất mát riêng tư “số phận ơi/ Người chiến thắng tôi rồi/ Tôi là kẻ thua trận duy nhất mỉm cười/ Trước tỉ số một đèn một bóng”, Hoàng Việt Hằng dễ dàng đồng cảm với những thân phận thua thiệt. Chị thảng thốt chia sẻ gần gũi xung quanh đô thị nhộn nhịp mà bồn chồn: “Ôi, những ngõ của người nghèo Hà Nội/ Tôi thương yêu bạc tóc lúc nào/ Người đời bảo: nhuộm tóc cho xanh lại/ Tóc có thể nhuộm xanh? Nhưng vui buồn ngõ xuân/ Sao nhuộm lại?” và dằn vặt thương xót bà lão lầm lũi ở túp lều liêu xiêu vách núi vắng vẻ: “Một đời người bao lần trông đợi/ Nay tóc hắt sương thì chẳng đợi gì/ Chỉ mong trời đừng bắt tội ốm đau chi/ Để trồng lá trồng rau đủ sống/ Chốn tam quan, sân chùa, sông nước/ Chốn mùa đông lặng một phận người”. Những câu thơ Hoàng Việt Hằng viết ra hầu như không chứng minh một sự tìm tòi chữ nghĩa nào, mà chỉ nhằm khám phá mỗi hồn người dẫu đơn sơ và hiu hắt bước qua cuộc sống này cũng để lại bao nhiêu bùi ngùi rung cảm. Chị xao xác “Tính” dùm người phụ nữ nông thôn tên Thứ một phép toán đầy chua chát giữa kẻ ăn không hết người lần không ra thời kinh tế thị trường: “Nếu tôi không ngủ ở khách sạn năm sao một đêm/ Đỡ cho chị Thứ một năm không ra làm đồng”. Nhiều nỗi khắc khoải như vậy, cứ trải dài trong thơ Hoàng Việt Hằng, rất khó phân biệt chị viết cho thiên hạ hay khóc cho bản thân. Ưu điểm thơ Hoàng Việt Hằng nằm ở sự chân thành, chân thành quan sát, chân thành gánh vác và chân thành dày vò. Tôi nghĩ, trong xã hội chen lấn với nhiều thứ giả tạo vây bọc chúng ta, thì sự chân thành đã là một giá trị để thi ca gắn bó lặng lẽ với cõi nhân gian!

    Sinh ra và lớn lên ở Hà Hội, chất nền nã Thăng Long của Hoàng Việt Hằng ký gửi ít nhiều qua những dòng lục bát. Cách đây nhiều năm, bài thơ “Qua đèo Nai” của chị đã lưu lại lòng độc giả hai câu thơ đắm đuối: “Đám mây như chiếc khăn màu/ Bay hồng cả nỗi nhớ nhau lưng đèo”. Về sau, lục bát của Hoàng Việt Hằng không phiêu lãng nữa, mà dùng dằng âu lo trống trải, dẫu ở “Thảo nguyên” mênh mông: “Người chăn cừu hát cho tôi/ Rời rợi cỏ thảo nguyên trôi trong lòng”, dẫu ở miền “Một mình khâu những lặng im” quạnh quẽ: “Em khâu tóc trắng thay lời/ Mỗi khi cúi xuống rã rời nỗi đau/ Con chồng, vợ cũ, đồng sâu/ Lấy chồng lấy cả nỗi đau của chồng”. Nếu xét riêng dòng lục bát của Hoàng Việt Hằng thì thơ chị phơi bày những vần điệu được khơi nguồn từ mạch ngôn từ tha thứ và cam chịu: “Mẹ ơi, khóc được là mừng/ Tủi hờn bỡn nhẹ lát gừng đỡ cay/ Buổi trưa nắng chiếu chốn này/ Mình con theo gót quan tài mình con”.

    Hoàng Việt Hằng bảo rằng, ham muốn lớn nhất của chị là được rong ruổi. Hành trình ấy có khi thức dậy trong chị những vết thương âm thầm: “Có một bầy sếu gọi nhau ở phía Bắc/ Em leo Vạn Lý rồi về Tây An/ Lỡ hẹn với anh/ Em đi một mình/ Xe ngựa thồ cỏ chở cùng trăng thanh/ Dân ca Tây An nghe rồi vuốt ngực/ Giá mà, giá mà anh sống thêm được/ Cùng em đọc Bạch Cư Dị ở Tây An”. Thế nhưng, vượt lên tất cả, hành trình ấy cho chị một trái tim ngập ngừng những nhịp đập bơ vơ với ngổn ngang năm tháng: “Đi dọc miền Trung/ Mắt cứ chạm vào những dây phơi/ Áo trẻ nhỏ màu cháo lươn/ Miếng vá còn vương ở tay áo cánh nâu màu bã trầu/… Sau bão đã lâu/ Nỗi đau còn như sóng lật/ Cả chiếc dây phơi”. Và khi đã đi qua vùng thổn thức của kẻ đa đoan, chị nhận lại được một chút thanh thản: “Ta vào chùa thỉnh chuông thắp nến/ Chỉ xin yên tĩnh với trời xanh”.

    Trên đời, không có nhiều người đàn bà theo nghề viết có được hạnh phúc viên mãn. Hoàng Việt Hằng đã nếm trải nhiều lao đao để những sóng gió bất trắc lặn vào trang giấy trắng thành những câu thơ vỗ về kiếp người nổi nênh!
                                  Sài Gòn, 2-2010
 

]]> http://lethieunhon.com/read.php/4157.htm <![CDATA[ĐINH QUANG TỐN không thần thánh hóa nghề văn]]> LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Sun, 07 Mar 2010 04:08:38 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/4157.htm Đinh Quang Tốn đến với phê bình văn học muộn, sau khi ông đã là người làm thơ. Giống như tính cách khiêm nhường và kín đáo,lao động chữ của ông có phần âm thầm, lặng lẽ. Trong việc bình giá các tác phẩm và các giá trị văn học, cho dù có thái độ quyết liệt đến đâu Đinh Quang Tốn vẫn tìm được một lối thể hiện riêng có thể vừa thuyết phục độc giả lại vừa làm ấm lòng người sáng tạo. Ông không thuộc kiểu người làm phê bình gay gắt. Ông quan niệm làm phê bình phải trung thực, phải có Tâm, và quan trọng là phải tôn trọng nhà văn, tức là phải có Tình nữa.  Coi văn chương là nghiệp và trên tinh thần nhìn nhận công việc viết văn là công việc bình thường như bao công việc khác, tập phê bình tiểu luận "Tản mạn nghiệp văn" (Giải thưởng Hội nhà văn Việt Nam 2009) của ông đã khẳng định giá trị chân chính của tác phẩm văn chương và nhà văn, đồng thời thẳng thắn chỉ ra những căn bệnh mà người làm văn chương thường mắc phải trong cơ chế thị trường. Trò chuyện với chúng tôi, ông nhấn mạnh: “Đến các nhà phê bình già còn ẩn bóng thì các nhà phê bình trẻ thiếu vắng là phải. Lý do thì nhiều, thật khó để trả lời cho đầy đủ. Tôi chỉ có một ý nghĩ thế này, là phải chăng một phần do cơ chế hiện nay hàng thật thì khó bán mà hàng giả thì lại bán chạy?”




Nhà phê bình Đinh Quang Tốn
"Không thần thánh hóa nghề văn"

    BÌNH NGUYÊN TRANG

@ Thưa ông, người ta biết tới Đinh Quang Tốn qua hai lĩnh vực: thơ và lý luận phê bình. Nhưng với riêng ông thì ông thấy mình thuộc về “khu vực” nào nhiều hơn?
Đinh Quang Tốn: Tôi đến với văn chương từ khi còn ở địa phương (tỉnh Hải Hưng cũ), lúc đầu là làm thơ. Đầu thập niên tám mươi của thế kỷ trước tôi mới viết phê bình. Mươi năm sau, được bạn bè khích lệ  tôi bắt đầu gửi đăng bài phê bình trên các báo ở Trung Ương. Năm 1995 tôi xuất bản tập phê bình tiểu luận văn chương đầu tiên "Cánh diều và mặt đất" và được tặng thưởng của Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam. Đến nay tôi đã xuất bản 6 tập phê bình  tiểu luận. Về thơ thì đến mãi năm 2005 tôi mới in tập "Trăng suông" và hiện có bản thảo tập thơ "Bay trên mây trắng" chưa in. Như vậy, thơ và tiểu luận phê bình là đôi cánh văn chương của tôi, mà phê bình là cánh phải.

@ Các nhà văn và các nhà phê bình xưa nay vốn thường hay “cơm không lành, canh chẳng ngọt” với nhau. “Nhập vai” cả hai nhân vật ít nhiều mang tính “đối kháng” như vậy, ông tự thấy mình có gì mâu thuẫn không?
Đinh Quang Tốn: Bản chất của mối quan hệ giữa sáng tác và phê bình không phải là “đối kháng” mà là sự gắn bó mật thiết. Đỉnh cao của mối quan hệ này là tri âm tri kỷ. Từ xưa cha ông ta đã có những sinh hoạt văn hóa rất đẹp là bình thơ, xướng họa. Đó thực chất là mối quan hệ giữa sáng tác và phê bình. Sở dĩ hiện nay công chúng ít nhiều thấy các nhà văn và các nhà phê bình “cơm không lành, canh chẳng ngọt” với nhau là lỗi của cả hai phía, phía nhà sáng tác và phía nhà phê bình. Nhưng tôi tin các nhà văn và các nhà phê bình chân chính không là nguyên nhân của tình trạng này, mà họ luôn phấn đấu để hướng tới mối quan hệ “tri âm tri kỷ”...
Còn việc “nhập” cả hai “vai”: vừa làm thơ, vừa viết phê bình của tôi thực ra là chuyện hết sức bình thường, không có gì mâu thuẫn cả. Tôi phân biệt rạch ròi giữa phê bình và nghiên cứu văn chương. Tư duy phê bình rất gần với tư duy hình tượng trong sáng tác, và chúng ta đã từng thấy rất nhiều nhà thơ như Chế lan Viên, Xuân Diệu đều rất nổi tiếng trong cả hai lĩnh vực sáng tác và phê bình. Nhà văn Tô Hoài từng nói: “Nhà phê bình là nhà văn sáng tác theo cách riêng của họ”. Riêng với các nhà nghiên cứu văn chương thì khác, tư duy của họ là tư duy logic, thuần khoa học. Những người vừa sáng tác vừa nghiên cứu văn chương thì sẽ mâu thuẫn, bởi hai lĩnh vực này cần hai tư duy khác nhau. Lực lượng nghiên cứu văn chương của ta hiện nay rất đông đảo. Họ cần thành lập một Hội riêng mới là phù hợp về bản chất và thực tế phát triển.

@ Viết phê bình là công việc khó. Khó nhất ở chỗ là phải làm cho người sáng tạo “tâm phục khẩu phục”. Theo quan điểm của ông, để được các nhà văn tâm phục khẩu phục, người làm phê bình phải có những phẩm chất gì?
Đinh Quang Tốn: Bất kỳ lĩnh vực nào của văn học nghệ thuật làm được tốt cũng đều khó cả. Viết phê bình có điều khó riêng. Tôi đồng ý với chị điều khó nhất là ở chỗ phải làm cho người sáng tạo "tâm phục khẩu phục" Ở đời ai cũng thích được khen, nhưng những nhân cách lớn thì chỉ thích những lời khen đúng. Khen mà không đúng người ta thấy ngượng và bực mình. Cụ Mạnh Tử của Trung Quốc có nói: "Những người chê ta là thầy của ta" vì cụ là Thánh, còn ở đời không phải như vậy. Có những người chỉ vì một lời chê mà không nhìn mặt nhau. Vì vậy để được các nhà văn "tâm phục khẩu phục", người làm phê bình trước hết phải là người trung thực, không vì sáng tác của cấp trên hay của bè bạn mà khen, cũng không  vì người ta không thích mình, không chơi với mình mà chê. Khen chê phải đúng điều mình cảm nhận và phải khoa học. Sau nữa, người viết phê bình cần phải trân trọng và yêu thương các nhà văn. Tức là anh phải có Tâm. Cuối cùng là anh phải có tài năng định giá tác phẩm.

@  Một số người làm phê bình hiện nay ý thức rằng để được chú ý họ phải dùng lối viết “sốc”, nghĩa là phải khen chê trực diện, gay gắt, thậm chí là phải làm cho tác giả (đôi khi là cả công chúng nữa) nổi giận. Nhưng đọc “Tản mạn nghiệp văn” của ông lại thấy ông chọn một cách viết phê bình khác hẳn: chừng mực và ý nhị. Ông có thể nói gì về điều này?
Đinh Quang Tốn: Giá trị thực của bất kỳ thể loại nào cũng đều không thể đạt được bằng cách câu khách với lối viết "sốc". Viết "sốc" có thể gây được sự chú ý nhất thời. Được dư luận chú ý mà anh không có thực chất thì sẽ lộ hết những điều dở của anh. Giọng điệu trong "Tản mạn nghiệp văn" là cái "tạng" của tôi chứ không phải tôi cố ý chọn lựa cách viết. Tôi chỉ viết trung thực những điều mình nghĩ, sau mấy chục năm sống và cầm bút , về đời sống văn học và về các tác phẩm văn học. Tôi viết trước hết cho mình, nếu được bạn đọc bạn viết đồng cảm thì là điều hạnh phúc.
Giá trị của tác phẩm văn học nghệ thuật nói chung và tiểu luận phê bình nói riêng là ở tầm tư tưởng, độ sâu tâm hồn và vẻ đẹp nghệ thuật. Không có gì thay thế được những điều ấy. Tôi cho rằng, ai muốn gắn bó đời mình với nghiệp phê bình thì phải bồi đưỡng, rèn luyện theo hướng ấy.

@ Đời sống văn chương những năm gần đây người ta nhắc rất nhiều về sự tìm tòi của nhà văn này, tác giả kia, nhưng có một nhận định của ông lại làm bất ngờ nhiều độc giả. Ông viết: “đã là nhà văn nhà thơ đích thực thì không cần tìm tòi cách viết, cách thể hiện. Có vấn đề cần nói thì nó sẽ tự trào ra với một hình thức phù hợp tương ứng”. Ông có thể nói rõ hơn về điều này?
Đinh Quang Tốn: Tôi không coi viết văn là một nghề mà là nghiệp văn. Nếu trong hồn anh có điều muốn nói thì hãy viết ra. Hình thù tác phẩm ra sao cứ viết là nó hình thành tương ứng. Theo quan điểm của tôi, người ta chỉ tìm tòi khi người ta tập viết, mà tập viết thì chưa thành văn được. Rất nhiều công việc khác cũng đều như thế cả. Như người giỏi võ xung trận thì không ai nghĩ phải sử dụng chiêu nào mà là vô chiêu.Người múa giỏi thì còn có điệu gì nữa. Người hát hay thì không phải chỉ là hát đúng nhạc, mà còn trên cả đúng nhạc. Viết văn mà còn phải tìm tòi, còn phải tập, phê bình mà còn phải theo phương pháp này phương pháp khác thì là chưa tới. Đừng để quần chúng phải thưởng thức những tác phẩm còn "ương", chưa tới ấy.

@ Trong “Tản mạn  nghiệp văn” nếu như ông thẳng thắn phê bình những người viết thường hay “phồng mang trợn má” tuyên ngôn về sứ mệnh của nhà văn thì hình như ông lại có phần cảm thông với căn bệnh ảo tưởng mà họ mắc phải. Điều này có gì mâu thuẫn không, thưa ông?
Đinh Quang Tốn:  Những lời tuyên ngôn chỉ có giá trị khi có một sự nghiệp vững chắc đảm bảo, nếu không nó chỉ là những lời nói trống rỗng. Thường thì cuộc sống cứ có những hiệu ứng ngược lại: những người thực sự vĩ đại thì rất ít tuyên ngôn hoặc những lời có tính chất tuyên ngôn của họ chỉ là vô tình chứ không phải chủ ý. Tuyên ngôn của nền văn chương cách mạng: "nhà thơ cũng phải biết xung phong"...là một câu thơ trong "Nhật ký trong tù" của Bác, mà khi viết Người chỉ để "ngày dài ngâm ngợi cho khuây".
Tôi cho rằng hầu hết các văn nghệ sĩ đều ít nhiều ảo tưởng, nhất là những người trẻ bởi họ gắn liền với mộng mơ, lãng mạn thả hồn theo trí tưởng tượng.Ở một mức độ nào đó thì nên thông cảm với họ bởi nó có căn nguyên từ tính chất công việc. Nhưng ảo tưởng đến mức thành "vĩ cuồng" thì tôi phê phán đấy chứ. Tôi còn có cả một bài nói về sự "tự biết" để phê phán căn bệnh này cơ mà.

@ Trong khi có không ít người cầm bút thần thánh hóa công việc của mình thì ông lại nói đại ý, người tôn trọng văn chương nhưng không tôn thờ nó thì mới có thể thành đạt trong văn chương. Vì sao vậy, thưa ông? 
Đinh Quang Tốn: Tôi chỉ nghĩ đơn giản thế này, mình là con người mà lại cứ đi thần thánh hóa công việc của mình thì nó thế nào ấy. Theo tôi viết văn cũng chỉ là một hoạt động của loài người, nó có cao quý, song nó chỉ thiêng liêng khi đạt tới đỉnh cao. Và thực ra công việc nào cũng thiêng liêng khi đạt tới đỉnh cao, chứ không riêng gì nghề văn. Trong lịch sử, đại thi hào Nguyễn Du tất nhiên là người rất tôn trọng văn chương, nhưng ông không tôn thờ, mà coi đấy là một công việc bình thường: "Lời quê chắp nhặt dông dài/ Mua vui cũng được một vài trống canh"

@ Rất nhiều ý kiến cho rằng các nhà phê bình hiện nay không theo kịp đời sống sáng tác. Ông nghĩ sao về nhận định này?
Đinh Quang Tốn: Không phải "rất nhiều ý kiến" nữa mà đã trở thành ý kiến chung của mọi người khi nói về phê bình văn học rồi. Nhưng nhìn thẳng thắn vào lịch sử văn chương nhân loại thì chúng ta đều thấy rằng không mấy khi các nhà phê bình song hành được với đời sống sáng tác. Thế thì cụ Gớt-tơ ở nước Đức mới có câu nói bất tử: "mọi lý thuyết trên đời đều màu xám/ Còn cây đời mãi mãi xanh tuơi". Tôi thiển nghĩ, phải là những nhà phê bình lớn, thiên tài thì mới nắm được "hồn vía" của nền văn học, để đúc kết thành lý luận mà chỉ đạo thực tiễn. Và con số ấy chắc chắn là không nhiều.

@ Ông có thường xuyên đọc tác phẩm của các tác giả trẻ hiện nay không và ông đánh giá thế nào về tác phẩm của họ?
Đinh Quang Tốn: Tôi có đọc tác phẩm của các tác giả trẻ hiện nay, cũng giống như đọc tác phẩm của các tác giả không còn trẻ. Nhưng thú thật là không đọc được nhiều. Văn trẻ cũng đáng yêu như người trẻ vậy. Đó là tương lai của nền văn học. Hiện giờ thì văn trẻ có những tác phẩm đã tới, tác phẩm chưa tới và đa số là tác phẩm đang tới. Nhưng từ “đang tới” mà tới được văn chương đích thực cũng là cả một quá trình gian khổ, thử thách. Nhưng tôi tin sớm muộn văn chương trẻ hiện nay cũng sẽ có những bước phát triển đột biến để đóng góp xứng đáng vào nền văn học nước nhà.

@ Nhưng theo ông vì sao đời sống văn học hôm nay thiếu vắng các nhà phê bình văn học trẻ?
Đinh Quang Tốn: Đến các nhà phê bình già còn ẩn bóng thì các nhà phê bình trẻ thiếu vắng là phải. Lý do thì nhiều, thật khó để trả lời cho đầy đủ. Tôi chỉ có một ý nghĩ thế này, là phải chăng một phần do cơ chế hiện nay hàng thật thì khó bán mà hàng giả thì lại bán chạy?

@  Vậy đâu là vấn đề ông quan tâm nhất trong đời sống văn học hôm nay?
Đinh Quang Tốn: Vấn đề tôi quan tâm nhất ư? Đó là làm sao có cách quản lý để những giá trị thực được tôn trọng, còn những giá trị giả không còn đất để tồn tại.

@ Xin cảm ơn nhà phê bình Đinh Quang Tốn về cuộc trò chuyện này.

]]> http://lethieunhon.com/read.php/4156.htm <![CDATA[THANH THẢO bình bài thơ Thời Đất Nước Gian Lao]]> LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Thu, 04 Mar 2010 13:57:57 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/4156.htm Bài thơ “ Đất nước thời gian lao” của Nguyễn Việt Chiến vừa được giải B cuộc thi thơ Tạp chí văn nghệ quân đội. Nhiều người nói với tôi, bài thơ ấy giải A mới xứng! Tôi…cười, một nụ cười gần giống nụ cười của tác giả bài thơ. Và tôi biết, nếu nghe câu ấy, Nguyễn Việt Chiến cũng sẽ…cười, như vậy. Một nụ cười hồn nhiên, nhưng tách bạch cả “phần cứng” và “phần mềm”. “Phần cứng” là những gì không thể thay đổi trong anh, còn “phần mềm” là cách ứng xử luôn nhẹ nhàng và đằm thắm của Nguyễn Việt Chiến: “Mẹ ở lại với sông Hồng tần tảo/ Áo phù sa lam lũ tháng ngày/ Câu quan họ cất trong bồ thóc cũ/ Sông Cầu trôi như một tiếng thở dài…”


 
NGUYỄN VIỆT CHIẾN…CƯỜI

THANH THẢO
 
     Tôi ít thấy một nhà thơ Việt nào lại có cái cười hồn nhiên, trong trẻo và…ngây thơ như cái cười của nhà thơ Nguyễn Việt Chiến. Anh bây giờ đã là “người nổi tiếng”, “người của công chúng” rồi, nhưng không vì thế mà Chiến thay đổi bất cứ cái gì, nhất là thay đổi…nụ cười. Vẫn cái cười tuếch toác đó, nó làm “lộ” hết tâm hồn Nguyễn Việt Chiến, một nhà thơ đa cảm, đa mang và cũng đa…sự. Ngay khi Chiến thoát khỏi “nạn tai”, tôi nhìn bức ảnh anh chụp với bạn bè đón anh ở Hà Nội, đã thấy Chiến…cười rồi. Vẫn cái cười không thể lẫn với bất cứ ai đó. Nụ cười đã giúp anh bền lòng trong gian nan, và khiêm nhường trong hạnh phúc. Đó là một nụ cười hơi đặc biệt, vì nó nở trên một gương mặt nhiều khắc khổ. Giống như đóa hoa dại nở trên mảnh ruộng làng dọc ngang những đường cày. Gương mặt của Chiến khắc khổ thật, một gương mặt cố dấu nỗi buồn, một gương mặt lẽ ra sẽ còn…khổ hơn, nếu, vâng, nếu anh không có nụ cười “thương hiệu Nguyễn Việt Chiến” đó. 

    Tôi trước đây chỉ đọc thơ của Chiến, và anh em quen nhau qua…điện thoại, qua email, chứ cho tới khi Chiến lâm nạn, tôi chưa được một lần gặp anh. Nhưng nhiều khi trong cuộc đời này, chẳng cần gặp cũng cứ yêu quí nhau như thường. Trước, tôi quí mến Chiến vì những bài thơ của anh, những bài báo của anh, sau này tôi lại yêu quí Chiến bội phần vì nhân cách của anh, niềm tin của anh. Tôi cảm được cái “phần cứng” trong nhà thơ cựu quân nhân này, và đó là “phần cứng” của một người thẳng ngay, yêu nước, cái phần không thể thay đổi dù trải qua phong ba. Bây giờ thì chúng tôi đã gặp nhau nhiều mỗi khi tôi ra Hà Nội, anh em lại có dịp ngồi bù khú với nhau bên cốc bia. Chiến lại…cười, và tôi thích, tôi đồng cảm với nụ cười trẻ thơ này, có lẽ vì tôi cũng hồn nhiên gần như Chiến, và cũng hay cười toác loác không biết dấu diếm hay che chắn, như Chiến.

   Chơi với những người ngay thật thì quả là hạnh phúc. Ta không cần có bất cứ sự phòng ngừa hay rào đón nào. Ta cứ ào ào mà chơi mà thổ lộ tâm tình, rồi ai lại về việc của người ấy. Lâu lâu gặp nhau là thấy vui, xa nhau cũng nhớ nhớ. Ở tuổi tôi, thường người ta thích hồi ký, riêng tôi lại cứ thích những chuyện mới xảy ra, đang xảy ra, và cố gắng cảm thấy những gì…sẽ xảy ra. Cũng chỉ để cho…vui, vậy thôi! Có lẽ vì thế mà tôi thích tạng người như Nguyễn Việt Chiến. Thích người, rồi thích cả thơ của người ấy. Bài thơ “ Đất nước thời gian lao” của Nguyễn Việt Chiến vừa được giải B cuộc thi thơ Tạp chí văn nghệ quân đội. Nhiều người nói với tôi, bài thơ ấy giải A mới xứng! Tôi…cười, một nụ cười gần giống nụ cười của tác giả bài thơ. Và tôi biết, nếu nghe câu ấy, Nguyễn Việt Chiến cũng sẽ…cười, như vậy. Một nụ cười hồn nhiên, nhưng tách bạch cả “phần cứng” và “phần mềm”. “Phần cứng” là những gì không thể thay đổi trong anh, còn “phần mềm” là cách ứng xử luôn nhẹ nhàng và đằm thắm của Nguyễn Việt Chiến:
                  “ Mẹ ở lại với sông Hồng tần tảo
                    Áo phù sa lam lũ tháng ngày
                   Câu quan họ cất trong bồ thóc cũ
                   Sông Cầu trôi như một tiếng thở dài…”

Tôi dừng lại rất lâu ở câu thơ cuối: Sông Cầu trôi như một tiếng thở dài…Không phải dễ để có câu thơ đó.
               Mẹ đã sống dưới mưa phùn ảm đạm
               những ngày dài nghèo đói quắt quay
               Mẹ thiếu sữa sinh đứa con thiếu tháng
               Tổ quốc xanh xaoTổ quốc hao gầy
 
              Mẹ có mặt trong dòng người nhẫn nại
              lặng lẽ xếp hàng từ mờ sớm tới đêm hôm
              Mẹ lần hồi thời cơm tem gạo phiếu
              nuôi lớn những người con
              rồi gửi tới chiến trường
 
Có người sẽ nói với tôi: những câu thơ này cũng bình thường thôi mà! Thì đúng thế! Đây là những câu thơ hết sức bình thường, hết sức giản dị, nó giản dị như “ Mẹ lần hồi thời cơm tem gạo phiếu/nuôi lớn những đứa con/rồi gửi tới chiến trường/” Cái bình thường ấy, cái có vẻ như “tự nhiên” ấy khiến ta chết nghẹn ! Đây là bài thơ mà phải đọc nó bằng tấm lòng yêu nước thương dân thì mới vào được chiều sâu ngỡ bình dị của nó. Có thơ nông cạn bẩm sinh, có thơ lừa ta bằng sự sâu sắc “dỏm”-thực chất là nông cạn và sáo rỗng. Nhưng cũng có thơ đánh lừa ta bằng sự đơn giản bên ngoài. Ta phải bình tĩnh đi qua sự giản đơn đó, và thấy…
                 “ một thế hệ hồn nhiên không biết chết
                    chưa từng yêu khi gục ngã cuối trời”
 
Bởi một điều đơn giản: nếu biết chết, chết nhiều như vậy, chết như không như vậy thì chưa chắc đã dám đi chiến trường! Thế hệ chúng tôi hồi đó hồn nhiên lắm, mà cũng chả nghĩ ngợi gì nhiều! Tôi chợt nhớ, mới đây, tại một hội nghị văn học, một nhà thơ nổi tiếng hơn cả thơ mình, đã từng viết một câu đánh giá thế này về một  truyện vừa của một nhà văn thế hệ chống Mỹ: truyện ấy cũng thường thôi! Nhà văn kia đã nói lại, cũng một cách đơn giản: ông thử viết được như thế đi! Có thể cái truyện vừa ấy chưa phải là một kiệt tác, nhưng đó là một truyện rất hay, và cái quan trọng hơn, “ông” có biết nó được viết ra trong hoàn cảnh nào không ? Chả ai muốn có cái “hoàn cảnh” khốn khổ như thế, chết tiệt như thế để viết tác phẩm cả! Nhưng nó đã có, và phải chấp nhận nó để sống còn và viết. Nguyễn Việt Chiến hiểu được điều này bằng chính thơ của anh, chứ không phải bằng những lời đãi bôi, nghe qua rồi bỏ. Được như thế là chúng tôi mừng lắm rồi! 
                                                

 
   
   Thời đất nước gian lao   
 
 
Chúng đã ngủ cả rồi
những con hươu bị bóng đêm săn đuổi
chúng đang gác cặp sừng lên vầng trăng cuối tháng
rồi nằm mơ về một cánh rừng
không có thuốc đạn và súng săn
 
Họ đã ngủ cả rồi
những người lính bị chiến tranh săn đuổi
họ nằm mơ gặp lại bầy hươu
gác sừng lên người bạn vô danh
trên cánh rừng đã chết
 
Chỉ còn lại vầng trăng và giấc ngủ
chỉ còn lại dấu vết cuối cùng của bầy hươu bị săn đuổi
chỉ còn lại câu thơ thầm lặng
về những người đã ra đi
 
Chỉ còn lại những gì không còn lại
bởi người  đau đớn nhất sau chiến tranh
không ai khác ngoài mẹ của chúng ta
những đứa con không trở về
hoà bình dưới mưa phùn
được đắp bằng cỏ non và nước mắt
 
  *
*   *
 
Đêm đêm
những người con ngỡ đã đi thật xa
đang lặng lẽ trở về
họ lẫn vào gió vào sương đêm
không cần an ủi
họ chẳng ồn ào như lời ca sôi sục ngày ra đi
 
Họ còn nguyên tuổi trẻ
những người lính chưa tiêu phí một xu mơ ước
chưa tiêu hoài một đồng thanh xuân
 
 
Họ trở về tìm lại
trang sách học trò đêm đêm còn thao thức
trên  cánh đồng tiếng Việt ngàn năm
 
Mẹ lại thấy chúng con về
như cánh cò tuổi thơ lưu lạc
đã bao ngày phải xa rời thôn ổ yêu thương
chúng con trở về tìm lại
giọt nước mắt xót xa và đắng cay của mẹ
 
Một bên là núi sông ngăn cách
còn bên kia là bóng đêm chiến tranh
vẫn biết đạn bom không có mắt
vẫn biết hận thù không thể phân biệt nổi
đâu là hoa sen và đâu là bùn tối
nhưng các anh vẫn phải ra đi
 
Các anh phải ra đi
lời ru chùa Tây Phương
những La Hán mặt buồn
người thợ mộc xứ Đoài
lấy thân xác hom hem của mình làm mẫu vẽ
ba mươi sáu dẻo xường sườn
réo rắt tấu lên bản đàn tam thập lục
người gẩy đàn thì đau đớn
mà bản nhạc viết cho đàn lại reo vui
 
  *
*   *
 
Mẹ đã sống dưới mưa phùn ảm đạm
những ngày dài nghèo đói quắt quay
Mẹ thiếu sữa sinh đứa con thiếu tháng
Tổ quốc xanh xaoTổ quốc hao gầy
 
Mẹ có mặt trong dòng người nhẫn nại
lặng lẽ xếp hàng từ mờ sớm tới đêm hôm
Mẹ lần hồi thời cơm tem gạo phiếu
nuôi lớn những người con
rồi gửi tới chiến trường
 
Mẹ đã khóc lúc rời ga Hàng Cỏ
những đoàn tầu hun hút tuổi hai mươi
một thế hệ hồn nhiên không biết chết
chưa từng yêu khi gục ngã cuối trời
 
Mẹ ở lại với sông Hồng tần tảo
áo phù sa lam lũ tháng ngày
câu quan họ cất trong bồ thóc cũ
sông Cầu trôi như một tiếng thở dài…
 
  *
*   *
 
 
Tàu xuyên đêm
tiếng gió xé bánh xe lăn quần quật
đêm nay họ trở lại một thời gian lao
đường vào Nam hun hút những chuyến tầu
máu rất đỏ tuổi hai mươi nằm lại
câu hát bảo:
tuổi hai mươi những người đi trẻ mãi
câu thơ bảo:
đất nước hình cánh võng mẹ ru ta
 
Và ở hai đầu đêm võng mắc dọc rừng già
trăng cũng sốt rét rừng như ta sốt
trăng mất máu như bạn ta thủa trước
dọc cánh rừng na-pan
 
Sông Thạch Hãn
nước mùa này còn ấm
và các anh trong suốt
những người hy sinh thời gian lao
 
Mây Quảng Trị
mùa này vẫn một mầu huệ trắng
trên Cổ Thành
như  ngày các anh ngã xuống
những người hy sinh thời gian lao
 
Và mưa gió Trường Sơn
mùa này vẫn tắm gội
những người con nằm lại
thời đất nước gian lao
 
 
Những cánh rừngcuối thu ngủ dưới mưa phùn
đất nước tôi những người nằm trong đất
chất phác như bùn hồn nhiên như cỏ
buồn đau không còn thở than
 
Những ngọn sóng đất đai lưu giữ mọi thăng trầm
người chép sử ngàn năm là bùn đất
kiên trì và nhẫn nại
máu của người là mực viết thời gian.        
                                                                    
                                      
     

]]> http://lethieunhon.com/read.php/4155.htm <![CDATA[Một giải thưởng thơ không thể chấp nhận?]]> LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Thu, 04 Mar 2010 02:03:41 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/4155.htm Tuần báo Văn Nghệ TPHCM số ra ngày 25-2-2010 có in hai bài phê phán kịch liệt bài thơ “Thời đất nước gian lao” của nhà thơ Nguyễn Việt Chiến. Lời tòa soạn của ấn phẩm trên viết rằng: “Một bài thơ như bài “Thời đất nước gian lao” của Nguyễn Việt Chiến lại hợp khẩu vị của một số báo, tạp chí, được họ bốc lên, suýt chút nữa được trao giải thưởng lớn. Xin độc giả đọc hai bài viết sau đây và suy nghĩ xem động cơ nào dẫn đến việc làm đó?”. Để bạn đọc không có điều kiện mua tuần báo Văn Nghệ TPHCM có tài liệu tham khảo, lethieunhon.com xin trích in một bài, và bài còn lại sẽ post sau. Ở đây, chưa bình luận gì về tính “đấu tranh”, chỉ ngỡ ngàng thấy rằng: trước một vấn đề được xem là nhạy cảm của văn chương, lẽ ra phải có những tên tuổi tầm cỡ lên tiếng, thì chẳng hiểu sao lại đùng đùng có những bút danh xa lạ với đời sống văn chương bỗng dưng xuất hiện ngạo nghễ như những hộ pháp văn chương thứ thiệt!




MỘT GIẢI THƯỞNG THƠ KHÔNG THỂ CHẤP NHẬN

NGUYỄN VĂN THỊNH

    Đọc bài thơ “Thời đất nước gian lao” của tác giả Nguyễn Việt Chiến mà cảm thấy buồn! Càng buồn hơn khi bài thơ được tặng giải B từ cuộc thi thơ toàn quốc do Tạp chí Văn nghệ Quân đội tổ chức (2008-2009). Trong văn chương nghệ thuật, khen chê là chuyện bình thường. Chưa hẳn khen đã là hay và không hẳn chê đã là dở.
   Bài thơ thể tự do, giá trị nghệ thuật không có gì đặc biệt ngoài một số hình tượng lạ. Tuy nhiên hình tượng lạ chưa thể làm nên một bài thơ, huống chi là một bài thơ hay. Thơ về những người lính hy sinh cho Tổ quốc mà nghe ngậm ngùi ai oán làm sao! Những con hươu bị bóng đêm săn đuổi – Chúng đang gác sừng lên vầng trăng cuối tháng – Những người lính bị chiến tranh săn đuổi – Họ nằm mơ gặp lại bầy hươu – Gác sừng lên người bạn vô danh – Trên cánh rừng đã chết! Thấp thoáng những bóng ma người lính như những La Hán mặt buồn người thợ mộc xứ Đoài lấy thân xác hom hem của mình làm mẫu vẽ ba mươi sáu dẻo xương sườn! Bóng ma những người lính trẻ chưa tiêu phí một xu ước mơ, chưa  tiêu hoài một đồng thanh xuân, đêm đêm lặng lẽ trở về, lẫn vào gió và sương đêm, không cần an ủi. Những đứa con mẹ sinh ra trong những ngày dài nghèo đói quắt quay, mẹ thiếu sữa nuôi con thiếu tháng, lần hồi cơm tem gạo phiếu, nuôi lớn những đứa con rồi gửi tới chiến trường để bây giờ là những linh hồn trở về tìm lại giọt nước mắt xót xa và đắng cay của mẹ!
Biết rằng chuyện thơ mà đem sự lý ra bàn dễ thành vô duyên. Nhưng cái tình gì cũng vậy, nếu không có lý trí tỉnh thức để có được cái tâm ngay chính sẽ là sai lạc.

Thật ra trên đời này, những người lương thiện đều không muốn có chiến tranh vì nó gắn liền với chết chóc, tang thương, khổ đau, tàn bạo. Không ai muốn nhận lấy những tai ương để được vinh quang hão!
Người đau đớn nhất sau chiến tranh không ai khác ngoài mẹ của chúng ta! Chỉ là nhắc lại lời của ai xưa: Chiến tranh không có chiến thắng mà chỉ có những nỗi đau tột cùng của các bà mẹ mất con! Ở góc độ nào, ý đó không sai nhưng chưa hẳn đúng. Đó là thứ chủ nghĩa nhân đạo mơ hồ đầu môi chót lưỡi, giống như một ông nhà văn nào đó nói rằng: Trong suốt cuộc chiến tranh, ông ta chỉ bắn có ba phát súng lục nhưng là bắn… chỉ thiên! Ông ta quên rằng những viên đạn từ tay người lính đối phương không tính chừa ông! Và người lính vệ quốc nào cũng không nhằm thẳng quân thù mà bắn thì làm sao có ngày ông nhà văn nhận được sự trọng thị từ phía bên kia? Ai cũng biết chiến tranh thật tàn nhẫn và man rợ nhưng nó là hiện tượng loài người không tránh được. Lịch sử thế giới, lịch sử nước ta xảy ra bao nhiêu cuộc chiến tranh? Mỗi người cần tỉnh táo và sáng suốt nhận rõ căn nguyên và bản chất của mỗi cuộc chiến tranh! Lưỡi gươm, viên đạn thì mù nhưng kẻ dùng nó có cái đầu lạnh và con mắt sắc nhắm vào một đích! Có cái đích nghĩa nhân. Có cái đích vô nhân. Cuộc chiến tranh nào cũng kết thúc không chỉ là cái thiện mỉm cười mà có khi là cái ác lên ngôi! Có lúc người ta đánh lộn xòng sự thỏa mãn của kẻ đắc thắng với nỗi đau không cùng của người chiến bại!

Đội quân nào khi ra trận mà chẳng ồn ào những lời ca sôi sục? Hãy nhìn lại hình ảnh đội quân viễn chinh Pháp vào mùa thu năm 1946 hùng hổ với những tàu chiến, xe tăng, đại bác kéo từ phía Nam ra, trong bài ca La Marseillaise phấn chấn tự hào: Allons enfants de la Patrie–Le jour de gloire est arrivé–Contre nous de la tyrannie–L’étandard sanglant est levé… (Tổ quốc gọi: Hỡi con của mẹ – Tiến lên đi vinh quang vẫy gọi – Ta chống lại hung tàn – ngăn dòng máu chảy…) rầm rập đổ lên bến cảng Hải Phòng, để gần mười năm sau đó kết thúc ra sao ở thung lũng Điện Biên? Rồi hai mươi năm sau, đội tiền tiêu của nửa triệu quân viễn chinh Mỹ trống rong cờ mở, giầm nát cảng Đà Nẵng dưới những gót giày đinh, để cũng một thời gian như thế, lặp lại cuộc tháo chạy khỏi Sài Gòn mùa xuân 1975?!

Vẫn mãi mãi vang lên lời của chủ tịch Hồ chí Minh: Cuộc chiến tranh ấy nếu người ta buộc chúng tôi phải làm thì chúng tôi sẽ làm. Khi phải giữ chủ quyền của Tổ quốc, cần hy sinh thì cũng phải kiên quyết hy sinh! Vì thế mới có những chiến sỹ ôm bom ba càng lao vào xe tăng, giơ cao ngọn lửa xông vào kho xăng… quyết giành chiến thắng. Trong cuộc chiến này, nỗi đau của những bà mẹ mất con không thể giống nhau. Một trong những kiến trúc sư chủ chốt của cuộc chiến tranh xâm lược tàn bạo nhất vừa qua đã cay đắng thốt lên: Đấy là cuộc rút quân không kèn, không trống, không có người ra đón, không có tặng hoa, không có anh hùng, không có chiến công của một đội hùng binh chỉ biết một cặp mỹ từ chiến thắng! Vậy thì làm sao một đội quân nhỏ bé với những người lính chưa thể phân biệt nổi đâu là hoa sen và đâu là bùn tối vẫn phải ra đi, mà đã cho đối phương hiểu thêm nghĩa cặp từ chiến bại?! Một sự mất mát được an ủi. Một sự mất mát bị giày vò. Có là xúc phạm tới sự hy sinh cũa những chiến sỹ chiến đấu cho độc lập tự do của Tổ quốc hay không?

Sức mạnh của một đội quân được gieo mầm từ vườn ươm là tấm lòng người mẹ? Khi tình mẹ yêu con vượt qua sự ích kỷ tầm thường, lòng mẹ sáng lên định rõ chính, tà, mắt mẹ nhận rõ kẻ gian, ngay. Có những bà mẹ cắn răng lau nước mắt tiễn con ra trận trong khi có những bà mẹ phẫn uất tự thiêu đòi trả lại con mình. Mẹ hướng con hành thiện, gần lành tránh ác, không cần hoa, chỉ mong con làm việc nghĩa, tiếp sức cho con và làm dịu đi nỗi con thất vọng! Đó là điều an ủi tinh thần vừa ngọt ngào vừa cay đắng!
Các anh nằm lại còn nguyên mãi tuổi hai mươi, chẳng biết khổ đau, cũng chẳng màng tới vinh quang! Chỉ người còn lại ôm giữ mãi trong lòng những gì không còn lại mới  là người đau đớn nhất một thời dài hậu chiến!
Biết bao thế hệ người mẹ Việt Nam gánh chịu nỗi đau như thế. Biết bao thế hệ những người con trai con gái Việt Nam nghe lời mẹ biết sống tận hiếu, tận trung sẵn sàng hy sinh cuộc sống của mình.  
                          
Mỗi con người ra đời là một sự ngẫu nhiên. Trong thời thế nào người ta cũng phải thể hiện được mình nghĩa là phải làm tròn trách nhiệm cá nhân với gia đình và xã hội. Đành rằng chết rồi thì ai cũng như ai nhưng con người ta có thể sống theo cái triết lý: Lẳng lơ chết cũng ra ma – Chính chuyên chết cũng đưa ra ngoài đồng được chăng? Sướng khổ là ở đấy và trọng khinh cũng là ở đấy! Kẻ sướng chưa chắc đã đáng trọng. Người khổ chưa chắc đã đáng khinh. Trong giáo lý làm người, ông bà ta dạy con cháu phải coi trọng điều liêm sỷ nghĩa là phải giữ mình ngay chính và phải biết nhục. Nô lệ là nhục! Dốt nát là nhục! Nghèo hèn là nhục! Bất lương là nhục! Trốn trách nhiệm làm người là nhục!... Những bà mẹ dạy con rửa nhục. Những người con quyết không chịu nhục. Mẹ và con xứng đáng nhận sự tôn vinh muôn đời, dù chỉ là sự an ủi tinh thần nhưng đó là nền tảng để giữ nước trường tồn. Chỉ kẻ hèn mới hoan hỷ trước giây phút yếu lòng của người lính vệ quốc quân.

Có thật hôm nay chỉ còn lại vầng trăng và giấc ngủ – chỉ còn lại dấu vết cuối cùng của bầy hươu bị săn đuổi – chỉ còn lại câu thơ thầm lặng về những người đã ra đi? Không! Một cuộc sống yên ổn ngời trên nét mặt, ròn trong tiếng cười, bụng bớt lép, da mặt bớt nhăn, trẻ thơ tròn giấc ngủ trong nôi, người già vững tâm có con cháu làm chỗ dựa, người bé lớn dễ dàng sự học và dám tính chuyện gần xa, mơ về một tương lai không vương cái chết… Biết rằng nỗi đau chỉ có thể dần tan theo mẹ. Biết rằng còn những cảnh khổ do con người gây ra bởi thói ích kỷ bản năng. Biết rằng còn những cảnh đời trớ trêu bất nhẫn, còn những nỗi bất bình… Nhưng đó là do những người đang sống gây nên và cũng không ai ngoài họ phải biết uốn nắn, điều chỉnh, xóa dần đi những điều ngang trái bất công. Sự tôn vinh sẽ là vô nghĩa khi thành quả được gây dựng từ mồ hôi xương máu của tiền nhân bị lớp người thừa hưởng phản bội, nghĩa là quyền được sống ấm no, tự do, dân chủ nhân dân không được hưởng, độc lập chủ quyền của tổ quốc không giữ được. Nhân dân nguyền rủa, lịch sử lên án và lớp hậu sinh sẽ biết phải làm gì!
    Cảm xúc của nhà thơ tùy thuộc vào tâm trạng trong từng thời điểm. Sự hỷ–nộ–ai–lạc có lúc thế này, thế khác mà bộc phát ra cái đúng, cái sai. Bạn đọc dễ chia sẻ khi người thơ không giữ được thăng bằng tình cảm. Đáng buồn là bài thơ lại được nhận giải cao từ cuộc thi thơ văn do một tờ báo lớn của người lính Cụ Hồ chủ xướng! Chẳng lẽ những người thẩm định không nhìn ra sự lệch lạc và bi lụy tới mức bôi nhọ tinh thần vì nước hy sinh của bao nhiêu người mẹ, bao nhiêu đồng đội trong cuộc chiến tranh giữ nước vĩ đại của chúng ta tới mức bạn bè kính nể, kẻ thù khâm phục và đang có những việc làm công khai thiết thực ủng hộ nhân dân ta hàn gắn vết thương chiến tranh hoặc sám hối những tội ác họ đã gây ra? Phải chăng do thơ văn bế tắc hay chỉ là cái ngón thừa của một bàn tay? Đó là điều không thể chấp nhận được!

    Công tác tư tưởng trong QĐNDVN từng rất được coi trọng và đã đóng góp không nhỏ vào những thắng lợi của cuộc kháng chiến thần thánh vừa qua. Đành rằng ở thời điểm nào đó có phần khe khắt, gò ép, một chiều. Tuy nhiên giải phóng tư tưởng, giải phóng ngòi bút không có nghĩa là để người viết tự do xuyên tạc bản chất cuộc chiến tranh chính nghĩa của ta, hạ thấp tinh thần Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh của bao nhiêu thế hệ đồng bào, chiến sỹ, hàm ý coi cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại vừa qua là vô nghĩa! Đáng tiếc là chuyện này không chỉ xảy ra một lần và mức độ đang ngày một trắng trợn, thâm sâu! Các cơ quan quản lý văn hóa tư tưởng, đặc biệt trong tổ chức của các lực lượng vũ trang ta không thể buông lỏng mãi.


  

]]> http://lethieunhon.com/read.php/4154.htm <![CDATA[Nàng Thơ phi thường]]> LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Wed, 03 Mar 2010 07:19:03 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/4154.htm Suốt 32 năm ngồi trên xe lăn với cơ thể tật nguyền, chị Đinh Thị Hoàng Loan (ngụ KP2, phường Quang Vinh, TP. Biên Hòa) đã viết nên những câu thơ chứa chan tình cảm và đắm say lòng người qua đôi tay cong vẹo. Nhìn cái cách chị viết thơ mới thấy tại sao người ta gọi chị là “Nàng thơ phi thường”: “Mái tóc bạc ngả màu sương gió/ Đôi mắt già nua hằn những dấu chân chim/ Thương làm sao đôi tay gầy guộc/ Những nhọc nhằm năm tháng nuôi con…”. Khi Loan thẹn thò đưa bài thơ đầu tay này cho mẹ, bà Hoàng Thị Xuân đã bật khóc nức nở bởi đứa con tật nguyền đã thực sự trưởng thành và với bà Loan đã làm được một điều thực sự phi thường.




NÀNG THƠ PHI THƯỜNG

NGUYỄN BÌNH

Ngay từ khi lọt lòng, Loan đã ốm yếu, tay và chân co quắp không bình thường từ di chứng chất độc da cam. “Chỉ có cháu Loan bị thiệt thòi, ông trời thương vẫn cho 3 đứa sau được bình thường!”, cô Xuân cho biết. Đưa chúng tôi ra sân gặp cô con gái năm nay đã 32 tuổi nhưng chưa một lần tự đi đứng, chân tay nhỏ bé, yếu ớt, đang ngồi trên chiếc xe lăn, cô Xuân cho hay: “Mang thai mới 7 tháng tôi đã sinh cháu, ngay khi ra đời chân tay đã co quắp và chỉ nặng 1,8 kg”.

Loan lớn lên trong tình thương yêu đặc biệt của cha mẹ và người thân. Đến năm 10 tuổi, khi bắt đầu cảm nhận được những thiếu sót của cơ thể mình, Loan không khỏi buồn tủi khi thấy các em nô đùa chạy nhảy huyên náo trong sân nhà. Rồi mỗi tối, thấy em gái Kim Phụng ngồi bàn học hí hoáy viết, đọc sách ê a, Loan lại dõi theo với ánh mắt khác lạ. Cô em Kim Phụng cũng nhiều lần bắt gặp ánh mắt thèm thuồng của chị nên quyết tâm thành “cô giáo” tại gia để dạy chị cách viết và đọc chữ. Ban đầu Phụng chỉ nghĩ đó như trò chơi giúp chị gái có thể đánh vần đọc truyện cổ tích giải buồn, nhưng chẳng ngờ Loan say mê học quên hết thời gian. Ngày cũng như tối, Loan thu mình trong góc nhà hay phòng học của các em, nằm gập người xuống sàn, xếp hai chân khẳng khiu bên dưới và nỗ lực dùng hai cánh tay cong vẹo cầm chặt bút và gồng mình viết dòng chữ đầu tiên của cuộc đời lên những trang vở nhàu nát. Những dòng thơ tặng mẹ, tặng cha đầy xúc cảm đã lần lượt được Loan viết ra với tư thế thật kỳ lạ và phi thường:
Bàn chân cong cong ngón chân bé nhỏ
Mắt mẹ buồn theo năm tháng thời gian
Những vết nhăn hằn sâu trên trán bố
Miệng thì cười, nước mắt chảy vào tim…

Không chỉ cảm nhận được nỗi đau của cha mẹ, những vất vả lo toan cuộc sống hàng ngày để cho Loan và các em có cuộc sống đủ đầy, nhiều lúc Loan chợt thổn thức khi thấy vết nhăn và tấm lưng còng của đấng sinh thành ngày càng hiện rõ theo năm tháng thời gian:
Con chợt nhận ra một ngày nào đó
Sẽ không còn được thấy bóng mẹ cha
Con bật khóc khi nghĩ về điều đó
Cầu mong trời mãi mãi chẳng xảy ra…

Cô Xuân không cầm được nước mắt khi đưa cho chúng tôi cuốn sổ tay ghi những bài thơ hồn nhiên, nồng ấm được viết bằng những nét chữ nguệch ngoạc mà Loan đã sáng tác trong mấy năm qua. Những trang thơ của Loan đã tái hiện những bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp, lúc lại lời nhắn nhủ thiết tha, trìu mến với những đứa em thơ, khi lại là những dằn vặt, trăn trở về cuộc đời như chính thân phận mình, rồi sau đó lại là những trang bừng sáng về một ước mơ, hy vọng sống đầy nghị lực phi thường.

Lúc chúng tôi đến còn thấy Loan đang ngồi bàn máy tính, đôi tay cong vẹo đang gồng lên khó nhọc gõ từng chữ. Cô Xuân cho biết, khi Loan đòi học gõ máy tính, một thầy giáo đã khâm phục ý chí của em nên tặng cho dàn máy, sau đó một anh công an gần nhà đến dạy em cách sử dụng và giờ Loan đã gõ máy rất thành thạo. Những câu thơ Loan viết trên máy tính được gửi đến bạn bè khắp nơi. Cuộc sống của Loan hoàn toàn thay đổi khi có thêm những người bạn mới, những lời động viên, chia sẻ chân thành từ khắp mọi nơi.

Chia tay chúng tôi, “Nàng thơ phi thường” khoe bài thơ mới sáng tác rất tâm đắc của mình và cho biết đang ấp ủ xuất bản một tập thơ về những niềm vui trong cuộc sống, về vẻ đẹp của cuộc đời dành tặng cho gia đình và bạn bè thân yêu:
Ai cũng bảo thiên đường xa lắm
Có ai hay nó ở rất gần
Là niềm vui bình thường giản dị
Là nụ cười hạnh phúc sẻ chia
Là nụ hồng tươi vừa mới hé
Là bình mình lóng lánh hạt sương
Hãy yêu thương và không thù hận
Ở trong ta đã có thiên đường.


Nguồn: Báo Nông Nghiệp VN


]]>