http://lethieunhon.com/index.php vi http://lethieunhon.com/read.php/5898.htm LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Fri, 18 May 2012 10:46:34 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/5898.htm Cũng như rất nhiều nhà văn đi kháng chiến, sau ngày đất nước thống nhất, Lê Văn Thảo có chừng 10 năm loay hoay tìm phương pháp sáng tác mới. Thời bom đạn, chỉ có hai phía ta và địch, mất mát có thể nương nhẹ đi, thành tích có thể tô hồng thêm. Thời thanh bình, không có giới tuyến nữa, cuộc sống đa chiều đa dạng hơn, rối rắm phức tạp hơn. Cuộc chiến chuyển sang từng gia đình, từng con người. Cuộc chiến diễn ra bên trong mỗi con người. Nhà văn phải thay đổi quan niệm cầm bút, như mệnh lệnh của xã hội, cũng là mệnh lệnh của trái tim mình. Thế nhưng, thay đổi cách nào không đơn giản. Chẳng biết nên xác định Lê Văn Thảo may mắn hay không may mắn, vì cùng thế hệ với ông, nếu Nguyễn Minh Châu biến chuyển rất nhanh, thì vài nhà văn khác buông bút hẳn.



LÊ VĂN THẢO thao thức dõi theo những số phận lặng lẽ

LÊ THIẾU NHƠN

    Đọc tác phẩm Lê Văn Thảo, không thể trích ra một đoạn văn mẫu để tán tụng, để trầm trồ. Nếu nhìn trên lớp vỏ chữ nghĩa, rất dễ nao núng kết luận ông không có văn. Thế nhưng, bình tâm đánh giá lại, thì chất giọng thuần phác Nam bộ của Lê Văn Thảo vẫn tạo ra một thứ văn chương có sức lôi cuốn. Vậy, văn của Lê Văn Thảo nằm ở đâu? Văn của Lê Văn Thảo không nằm ở ngôn từ, không nằm ở lý lẽ, và cũng không nằm ở triết thuyết. Văn của Lê Văn Thảo lặn vào tình tiết, lặn vào nhân vật, lặn vào câu chuyện để rồi khi hữu duyên gặp sự tương tác từ phía độc giả thì lập tức hiển lộ những giá trị thẩm mỹ có sức lay động và ám ảnh . Cho nên, Lê Văn Thảo chinh phục nhiều thế hệ bạn đọc bằng lối kể tự nhiên và nhẹ nhàng. Hầu như không thấy sự gắng gượng hay dàn dựng nào trong tác phẩm của Lê Văn Thảo. Ông cứ viết tuần tự và mạch lạc như chìm nổi cuộc đời vốn thế, như buồn vui con người vốn thế. Do đó, không khó để nhận ra tác phẩm Lê Văn Thảo tồn tại hai đặc điểm: Thứ nhất, chấm phẩy không theo cấu trúc ngữ pháp mà theo nhịp điệu văn phong, khi trễ nãi, khi dồn dập. Thứ hai, tên truyện khá thật thà, ví dụ “Người viết thư thuê”, “Anh cà khêu ghé qua làng”, “Chuyện nhỏ tình yêu”, “Chuyện đời con Mốc”, “Người Sài Gòn”… chả mấy khi tương xứng với nội dung, giống như cô gái đẹp phải mặc cái áo thô, những ai dị ứng với trang phục mộc mạc thì mất cơ hội chiêm ngưỡng dung nhan đằm thắm kia!

    Năm 1962, chàng trai Dương Ngọc Huy 23 tuổi rời khỏi giảng đường đại học Sài Gòn để vào chiến khu, vừa hoạt động cách mạng vừa theo đuổi văn chương với bút danh Lê Văn Thảo. Những trang viết đầu tiên của Lê Văn Thảo đều được tập hợp in trong tập “Đêm Tháp Mười” do Nhà xuất bản Giải Phóng ấn hành năm 1972. Nếu so sánh “Đêm Tháp Mười” với hàng loạt tác phẩm sau này của Lê Văn Thảo, không khó hình dung một khoảng cách nhất định. Nói cách khác, văn chương của Lê Văn Thảo trưởng thành mạnh mẽ từ đầu thập niên 90 của thế kỷ trước và sung mãn trong suốt 20 năm qua.

    Cũng như rất nhiều nhà văn đi kháng chiến, sau ngày đất nước thống nhất, Lê Văn Thảo có chừng 10 năm loay hoay tìm phương pháp sáng tác mới. Thời bom đạn, chỉ có hai phía ta và địch, mất mát có thể nương nhẹ đi, thành tích có thể tô hồng thêm. Thời thanh bình, không có giới tuyến nữa, cuộc sống đa chiều đa dạng hơn, rối rắm phức tạp hơn. Cuộc chiến chuyển sang từng gia đình, từng con người. Cuộc chiến diễn ra bên trong mỗi con người. Nhà văn phải thay đổi quan niệm cầm bút, như mệnh lệnh của xã hội, cũng là mệnh lệnh của trái tim mình. Thế nhưng, thay đổi cách nào không đơn giản. Chẳng biết nên xác định Lê Văn Thảo may mắn hay không may mắn, vì cùng thế hệ với ông, nếu Nguyễn Minh Châu biến chuyển rất nhanh, thì vài nhà văn khác buông bút hẳn. Thật ra, khoảng một thập niên sau cột mốc 1975, Lê Văn Thảo cũng có vài cuốn sách như “Bên lở bên bồi”, “Cửa sổ màu xanh”, “Buổi chiều và sáng hôm sau”, “Ngôi nhà có hàng rào song sắt”… nhưng không thành công mấy. Chính ông cũng nhận ra những tác phẩm có mặt cũng được mà không có mặt cũng không ảnh hưởng gì đến dòng chảy văn chương hiện đại, nên sau này ông không nhắc đến trong lý lịch nghề nghiệp của mình.

    Truyện ngắn “Làng lở” viết tháng 3-1991 đánh dấu sự thay đổi trong sâu thẳm ý thức sáng tạo của Lê Văn Thảo. Hình ảnh người lính già trở lại tìm ngôi nhà đã che giấu mình lúc khói lửa nhưng không gặp cảnh cũ tình xưa, mà chỉ thấy dân làng bị đất lở mất hết chốn dung thân phải lục tục kéo nhau về miệt thứ. Họ từ giã xứ ầm ào nước chảy để tới chỗ đồng khô cỏ cháy với tinh thần lạc quan “số trời đã định, không ở được chỗ này thì đi chỗ khác. Đâu cũng đất nước mình, chẳng ai để mình chết đói đâu”. Cuộc di cư trong “Làng lở” dù hơi đáng tiếc vì gói ghém theo khuôn khổ truyện ngắn hạn hẹp mà không triển khai thành một tiểu thuyết vạm vỡ, nhưng đó cũng chính là cuộc di cư trong văn chương Lê Văn Thảo. Ông tự minh định không tiếp tục lên gân lên cốt để viết mãi về cái kỳ vĩ gánh vác, về cái oanh liệt đau đớn. Ông quay sang viết về những mảnh đời nho nhỏ, viết về những mệnh kiếp long đong. Từ sau “Làng lở”, tác phẩm Lê Văn Thảo không nhằm thúc giục hành động hay nhằm chỉnh huấn tư duy nữa. Văn chương đối với Lê Văn Thảo gần gũi hơn mà cũng thăm thẳm hơn, chỉ là những tiếng gọi lương tri âm thầm và bền bỉ!

    Đã tìm được con đường riêng cho bản thân, Lê Văn Thảo không màng đến tính thời thượng hay tính xu hướng. Ông huy động mọi cảm quan của mình để thao thiết dõi theo những số phận lặng lẽ. Lần lượt các tác phẩm “Ông cá hô”, “Một ngày và một đời”, “Con đường xuyên rừng”, “Lên núi thả mây”… chứng minh được bản lĩnh viết của một nhà văn có tầm cỡ ở phương Nam. Lê Văn Thảo đánh thức lòng tin yêu cuộc sống khi phát hiện những con người lầm lũi và thanh cao. Nhân vật của Lê Văn Thảo hầu hết đều cơ hàn, đều thua thiệt, nhưng họ kiên trì gìn giữ cái thiện. Họ không ngừng đối đầu với cái ác, càng bị đọa đày họ càng đẹp đẽ, càng bị vô vọng họ càng vững chải, càng bị cay nghiệt họ càng bao dung. Trong truyện ngắn “Tìm chồng cho má”, đứa con gái thơ dại nhận ra người mẹ chịu tang đức lang quân đoản phúc nên quen bận quần áo màu đen mà trông mỗi ngày mỗi già nua héo hắt, và cô bé quyết tâm kiếm cho người mẹ một chỗ nương tựa… Trong truyện ngắn “Đứa con trở về”, người cha già bôn ba cả đời chắt chiu băng rừng lội suối lần theo dấu vết đứa con hư hỏng hết làm trộm cướp đến buôn thần bán thánh, mà tận phút giây thoi thóp như ngọn đèn sắp tắt vẫn băn khoăn không biết khi bán được vườn ớt có chút tiền thì mình còn đủ sức đi thăm đứa con đang gá nghĩa với bà góa đầu xóm không… Trong truyện ngắn “Con mèo”, một người cha cứ day dứt vì không thích nuôi mèo nên đã lén đem ném hai chú mèo con vào bóng đêm, để rồi khi đứa con trai gạn hỏi bất chợi lại thấy ân hận do thái độ ruồng rẫy sinh linh xung quanh mình… Thong thả những lời kể chậm rãi một cách tỉnh táo, Lê Văn Thảo truyền sang cho độc giả những xao xuyến khôn nguôi về lẽ phải, về tình thương, về nhân phẩm.

    Hầu như đã rong ruổi khắp đồng bằng sông Cửu Long để khám phá, để trải nghiệm, để gắn bó, để sáng tác. Thế nhưng, có hai vùng đất mà Lê Văn Thảo thông thuộc nhất, và hễ chạm vào thì có thể viết nồng nhiệt nhất là An Giang và Cà Mau. Với An Giang, khu vực tứ giác Long Xuyên và khu vực Bảy Núi trở đi trở lại trong nhiều tác phẩm của Lê Văn Thảo, mà tiêu biểu phải kể đến “Sóng nước Vàm Nao”. Với Cà Mau, nơi phù sa lấn biển đến đâu thì người dân trú ngụ đến đó, mang theo cả tiếng chó sủa canh vắng lẫn tiếng gà gáy bình minh, Lê Văn Thảo đã miêu tả trong nhiều truyện ngắn và dừng lại rất lâu ở tiểu thuyết “Cơn giông”. Nhà văn Lê Văn Thảo thổ lộ: “Thế hệ tôi ngay từ khi dấn thân vào con đường cách mạng đã học được bài học đầu tiên - quần chúng lao động nghèo khổ không chỉ là cội nguồn của sức mạnh, của sức chịu đựng, hy sinh, mà còn là gốc rễ  của đạo đức”. Vì vậy, trong cả hai tác phẩm đầy đặn nhắc trên đều có những nhân vật lủi thủi bên lề cuộc sống nhưng hào hiệp và trượng nghĩa làm sáng cả trang văn, như ông già vô danh trong “Sóng nước Vàm Nao” hoặc ông già trăm tuổi trong “Cơn giông”!

    Nhà văn Lê Văn Thảo có một gia thế không tầm thường. Cha của ông là chí sĩ Dương Văn Diêu, còn bác của ông là đại tướng Dương Văn Minh một thời lừng lẫy trên chính trường miền Nam Việt Nam trước năm 1975. Khi nhà văn Lê Văn Thảo đang học đại học năm thứ ba tại Sài Gòn thì người cha lo sợ không khéo con trai mình sẽ làm việc cho chế độ Việt Nam Cộng Hòa nên cho gọi ông và em trai (đạo diễn Lê Văn Duy) vào chiến khu. Một quãng đời trai trẻ của Lê Văn Thảo quăng quật và thấu hiểu lớp học sinh đô thị nao núng và bế tắc khi chưa nổ ra phong trào đồng khởi. Cuốn tiểu thuyết mới nhất của ông có tên gọi “Những năm tháng nhọc nhằn” viết về giai đoạn 1958-1959 ấy, được Nhà xuất bản Văn Hóa – Văn Nghệ ấn hành nhân dịp ông được trao giải thưởng Hồ Chí Minh.

      Từ “Đêm Tháp Mười” đến “Những năm tháng nhọc nhằn” vừa đúng 40 năm để chân dung nhà văn Lê Văn Thảo phác họa đầy đủ trong làng văn chương Việt Nam.

                                  Sài Gòn, 5-2012




]]> http://lethieunhon.com/read.php/5897.htm LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Fri, 18 May 2012 10:39:38 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/5897.htm Sáng 17-5, hai ông nhà văn Nguyễn Đông Thức (61 tuổi) và Đoàn Thạch Biền (65 tuổi) cùng nhau trên một chiếc mô-tô hướng về miền Tây Nam bộ. Hai ông nhà văn U70 này sẽ đến 13 tỉnh của sông Cửu Long để trao học bổng ở 13 xã nghèo nhất. Kinh phí ăn ở dọc đường toàn bộ là tiền túi của hai người. Tại sao hai ông nhà văn nổi danh này lại đi trao học bổng ở miền Tây Nam bộ khi tuổi đã xế chiều và tại sao hai ông lại chọn mô-tô mà không đi xe đò hay các phương tiện khác?
Theo thông tin lethieunhon.com vừa nhận được, chiều nay 18-5, hai ông đã trao học bổng tại xã Phú Hữu, huyện An Phú, tỉnh An Giang. Ngày mai, 19-5 hai ông sẽ "hành quân" về Kiên Giang!




Hai nhà văn U70 phóng mô-tô đi trao học bổng

HOÀNG NHÂN

Tìm hiểu xem vựa lúa sao vẫn nghèo?
“Đi mô-tô là sở thích cá nhân từ lâu. Sau 1975 tôi làm việc liên miên, quay đi ngoảnh lại đã 37 năm! Giờ đã tuổi hưu, chợt thấy thời gian sắp hết, nghĩ đến bài It’s now or never (Bây giờ hoặc không bao giờ) Elvis Presley từng hát mà quyết định phải đi thôi! Trước 1975 đã có 1 chiếc Honda Super 90. Đến năm 1990 mới có lại 1 chiếc Honda CMT 125. Sau đó bịnh quá phảI bán. Giờ mới mua chiếc Honda Benly CD 125 cho chuyến đi này.
Từ rất lâu tôi đã mê một chuyến mô-tô xuyên Việt. Nói cho đúng là từ năm 18 tuổi (1969), sau khi xem phim Easy Rider với 2 tài tử Peter Fonda và Dennis Hopper, mỗi người một chiếc mô-tô đi hết vùng miền Nam và Tây Nam nước Mỹ, với soundtrack là bài rock Born to be wild kinh điển của ban Steppenwolf. Nay 61 tuổi mới bắt đầu thực hiện vì thấy... sắp hết thời gian. Thật sự là muốn đi xuyên Việt, nhưng trước mắt sẽ chỉ đi 1 vòng 13 tỉnh miền Tây xem thử... như thế nào” - nhà văn Nguyễn Đông Thức “trình bày” về ước mơ được cưỡi mô-tô bay trên đường quốc lộ của mình.

Đi mô-tô đến các tỉnh thành của đất nước để thỏa mãn sở thích từ thời trai trẻ, nhưng thông qua chuyến đi, nhà văn Nguyễn Đông Thức còn muốn kết hợp làm công tác xã hội, vì đi chơi không thôi sẽ kém phần ý nghĩa. Hai ông nhà văn tác giả của nhiều đầu sách nổi tiếng đã vận động bạn bè để gửi tặng học bổng cho 20 trẻ em nghèo hiếu học ở mỗi xã. Mỗi học bổng là 1.000.000 đồng.
Nhà văn Đoàn Thạch Biền, bộc bạch: “Chúng tôi chọn những xã nghèo nhất của 13 tỉnh, để tìm hiểu vì sao miền Tây Nam bộ - vựa lúa lớn nhất nước Việt mà cứ đói nghèo hoài? Cái khó nhất là khi chúng tôi chọn ra 13 xã nghèo nhất của 13 tỉnh thành, vì hầu hết đều... quá nghèo. Ngoài ra, chúng tôi muốn làm một vòng du ký cảnh đẹp, con người, ẩm thực... sông Cửu Long coi có viết ký sự được gì không? Một chuyến đi kiểu Ta ba-lô bảo đảm thú vị và có chút ý nghĩa”.

                         
                             Nguyễn Đông Đức và Đoàn Thạch Biền lên đường "hành hiệp giang hồ"!

Khi vui không quên người khác
Nhà văn Nguyễn Đông Thức, cho biết: “Số tiền tặng học bổng cho chuyến đi này gần đủ 60 triệu, tôi và anh Đoàn Thạch Biền sẽ bỏ thêm vào để đủ trao 3 xã của 3 tỉnh trong đợt đi này. Chúng tôi chờ mong sự hỗ trợ của xã hội cho những lượt đi sau”. 60 học sinh nghèo sẽ nhận học bổng từ hai ông nhà văn U70 chịu chơi ở các xã: Phú Hữu (huyện An Phú, tỉnh An Giang), Tân Khánh Hòa (huyện Giang Thành, tỉnh Kiên Giang) và Tân Duyệt (huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau).
Cũng xin nhắc tên những bạn bè của hai ông nhà văn đã hưởng ứng góp tiền trao học bổng dù họ không muốn nêu tên, gồm: Quỹ tình thơ của Lâm Xuân Thi, nhà thơ Phạm Hồng Danh, KTS Trần Minh Tâm, KTS Nguyễn Ngọc Dũng, anh Lê Nguyên Đại - Chủ nhà sách Thời Đại... và một vài “em gái” hâm mộ hai ông “chơi đẹp”. Chỉ có chừng ấy bạn bè đã góp đủ 60 suất học bổng cho 3 xã nghèo. Tuy nhiên, nếu đi đủ 13 tỉnh, chắc phải cần sự hỗ trợ của cộng đồng. Nhà văn Nguyễn Đông Thức khẳng định: “Được cộng đồng giúp bao nhiêu, chúng tôi sẽ chi hết bấy nhiêu, nếu rộng rãi thì không chỉ 1 xã 20 em nhận học bổng mà hơn thế nữa”.
Nhà văn Nguyễn Đông Thức từng phẫu thuật thay khớp chân, nhà văn Đoàn Thạch Biền hiện đang sống chung với bệnh đau tim. Liệu hai ông có đảm bảo hành trình khi sức khỏe không hoàn hảo? Nguyễn Đông Thức chắc nịch nói: “Phương châm là mệt nghỉ, khỏe chạy. Thật sự tôi muốn… vượt qua chính mình trong chuyến đi này”.

Hỏi thêm Nguyễn Đông Thức, rằng: “Tại sao ông rủ nhà văn 65 tuổi Đoàn Thạch Biền không biết lái xe mô-tô đi với mình mà không rủ một người trẻ để có thể cầm lái giúp khi ông mệt mỏi?”. Nguyễn Đông Thức nói rằng: “Anh Biền rất thích xê dịch và là người anh tôi quý nhất trong nhiều năm nay. Tôi và anh đều không thích nói nhiều, đi với nhau sẽ đỡ bị điếc tai. Anh Biền cũng đang rảnh rang và muốn tìm thêm vốn sống… cuối đời”.  
Hành trình mô-tô của hai ông nhà văn U70 đi miền Tây Nam bộ diễn ra túc tắc trong 3 - 4 đợt. Sau đó, nếu “còn gân”  hai ông sẽ tính tiếp đến “miền Đông gian lao mà anh dũng”.
Nguyễn Đông Thức cho rằng: “Nước mình cứ ra khỏi các thành phố là thấy ngay cảnh nghèo. Ai làm được gì giúp đồng bào mình thì nên làm. Chúng tôi đi thế này thật ra đồng thời cũng để mở mắt thấy được nhiều điều. Sẽ có ghi chép sau chuyến đi. Mong vậy”.
Hai ông nhà văn U70 cưỡi mô-tô cho thỏa máu xê dịch trong người, nhưng trong khi vui, hai ông vẫn không quên người khác đang còn khó khăn cần “trợ lực”.


Nguồn: Thể Thao & Văn Hóa


]]> http://lethieunhon.com/read.php/5896.htm LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Thu, 17 May 2012 09:16:47 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/5896.htm Nhà phê bình Đỗ Ngọc Yên đánh giá: “Dương Kiều Minh được ghi nhận như một trong những nhà thơ có nhiều đóng góp trong quá trình cách tân thơ Việt từ cuối những năm 80, đầu những năm 90 thế kỷ trước. Các tác phẩm thơ của ông gồm: “Củi lửa”, “Dâng mẹ”, “Những thời đại thanh xuân”, “Tựa cửa”, đã in trong “Thơ Dương Kiều Minh”, “Tôi ngắm mãi những ngày thu tận”, “Khúc chuyển mùa” đã in trong “Thơ Dương Kiều Minh”. Đây là cuốn sách tập hợp đầy đủ nhất các tác phẩm thơ của ông từ trước đến nay. Có lẽ Dương Kiều Minh là một trong những người hiếm hoi thuộc thế hệ các nhà thơ hậu đánh Mỹ đã dành trọn cả cuộc đời mình cho sáng tạo thi ca, đặc biệt là quá trình đổi mới thi pháp thơ. Còn những công việc khác đối với ông chẳng qua chỉ là “áng mây sà buổi mai”. Điều quan trọng là, dường như đã biết trước được mệnh Trời, nên ông đã lĩnh trọn “trách nhiệm” cao cả ấy với một tinh thần tự giác cao và thỏa nguyện, để rồi ứng xử với nó một cách hết sức tự nhiên, nghiêm túc và có văn”




CẢM THỨC THỜI GIAN TRONG THƠ DƯƠNG KIỀU MINH

(Trích tham luận đọc tại buổi  Tọa đàm: “Dương Kiều Minh trong diễn trình đổi mới thơ đương đại” do Khoa Viết văn- Báo chí, Trường Đại học Văn hóa tổ chức ngày 16/5/2012 tại Hà Nội)

                                   ĐỖ NGỌC YÊN

I. Dẫn nhập
I.1.
Đối với quá trình sáng tạo văn chương- nghệ thuật nói chung và thơ ca nói riêng, thời gian là một đại lượng mang đầy tính chất chủ quan và rất khó xác định. Nó vừa cụ thể, sáng tỏ, đến từng giây, từng phút, hoàn toàn có thể cân đo đong đếm được, lại vừa vô cùng, vô tận, vô thủy, vô chung, không có khởi đầu cũng không có kết thúc, rất mơ hồ, hỗn độn, thậm chí “lộn tùng phèo”, khiến nhiều khi người ta chỉ có thể nắm bắt được nó bằng cảm thức, nên đã gây không ít khó khăn làm ách tắc quá trình tiếp nhận văn bản thơ đối với người đọc. Tuy nhiên, ai cảm thức được thời gian chắc chắn sẽ có trong tay một thứ “vũ khí” lợi hại trong quá trình sáng tạo cũng như tiếp nhận văn bản thơ của mình. 
Cảm thức được thời gian thực/ vật chất trong các hoạt động sống hàng ngày đã là một việc khó, thậm chí là rất khó đối với không ít người. Cảm thức được thời gian không có thực/ ảo trong quá trình vận động của tâm lý sáng tạo còn muôn vàn lần khó, nhiều khi tưởng như không thể. Với hầu hết chúng ta, có lẽ ông Trời chỉ phú cho một số ít người nào đấy khả dĩ cảm thức được một cách tương đối thời gian tâm lý sáng tạo, để họ có thể đem đến cho người và cho đời một trong những báu vật mà chúng ta quen gọi là thơ.
Phải chăng Dương Kiều Minh là một trong số ít những người được ông Trời ban cho bảo bối “cảm thức thời gian” để tạo nên những mặc khải thi ca linh diệu (!?)

I.2.
Dương Kiều Minh thuộc thế hệ nhà thơ hậu đánh Mỹ. Bởi lẽ, khi cuộc chiến tranh chống Mỹ, cứu nước kết thúc (1975) anh mới 15 tuổi. Vì thế, so với các nhà thơ thuộc thế hệ chống Pháp và chống Mỹ, thơ Dương Kiều Minh khá mới ở cả hai phương diện: cảm quan thế giới, cuộc đời và con người và thể hiện bằng giọng điệu, ngôn từ, vần nhịp,...mới. Cùng thế hệ với Dương Kiều Minh còn có các nhà thơ như Nguyễn Quang Thiều, Nguyễn Lương Ngọc, Mai Văn Phấn, Ngô Tự Lập,... Hầu hết trong số họ đều được đánh giá là những nhà thơ có xu hướng “cách tân” và là những người đại diện cho xu hướng này.
Đối với các nhà thơ bước ra từ hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, đổi mới là một cơn vật lộn hóa sinh đầy gian nan và cực nhọc, là sự nỗ lực cá nhân phi thường của chủ thể sáng tạo, thì các nhà thơ thế hệ hậu đánh Pháp và đánh Mỹ, những người được coi là “ngoài cuộc”, đổi mới là nhu cầu đến từ cả hai phía chủ quan và khách quan. Lịch sử cần các người thơ thời hậu chiến nói lên một cách thẳng thắn, chân thật nhất những vấn đề mà xã hội thời hậu chiến quan tâm, cùng tâm tư, nguyện vọng cá nhân của những con người đang sống và dựng xây đất nước hôm nay. Do vậy, đổi mới thơ trở thành lẽ đương nhiên, khó có thể cưỡng lại được với hầu hết các nhà thơ hậu chiến. Vấn đề là đổi mới cái gì và đổi mới như thế nào để thơ vẫn mãi là món ăn tinh thần thường trực của công chúng dân tộc Việt, góp phần bồi đắp cho tâm hồn người Việt ngày càng trong sáng và thánh thiện hơn lại là một câu chuyện dài khiến không ít người nhầm tưởng, thậm chí là không hề biết đến.

II. Cảm thức thời gian thực/ vật chất
II.1
Dương Kiều Minh được ghi nhận như một trong những nhà thơ có nhiều đóng góp trong quá trình cách tân thơ Việt từ cuối những năm 80, đầu những năm 90 thế kỷ trước. Các tác phẩm thơ của ông gồm: “Củi lửa”, “Dâng mẹ”, “Những thời đại thanh xuân”, “Tựa cửa”, đã in trong “Thơ Dương Kiều Minh”, “Tôi ngắm mãi những ngày thu tận”, “Khúc chuyển mùa” đã in trong “Thơ Dương Kiều Minh”. Đây là cuốn sách tập hợp đầy đủ nhất các tác phẩm thơ của ông từ trước đến nay.
Có lẽ Dương Kiều Minh là một trong những người hiếm hoi thuộc thế hệ các nhà thơ hậu đánh Mỹ đã dành trọn cả cuộc đời mình cho sáng tạo thi ca, đặc biệt là quá trình đổi mới thi pháp thơ. Còn những công việc khác đối với ông chẳng qua chỉ là “áng mây sà buổi mai”. Điều quan trọng là, dường như đã biết trước được mệnh Trời, nên ông đã lĩnh trọn “trách nhiệm” cao cả ấy với một tinh thần tự giác cao và thỏa nguyện, để rồi ứng xử với nó một cách hết sức tự nhiên, nghiêm túc và có văn.
Tôi chọn ngẫu nhiên 52 bài thơ, ứng với số tuổi thọ của Dương Kiều Minh,   thuộc tất cả các tập đã và chưa xuất bản của ông để đọc. Cảm nhận đầu tiên và cũng là ấn tượng sâu sắc nhất đối với tôi là CẢM THỨC THỜI GIAN TRONG THI PHÁP THƠ
của ông ở tất cả các thi phẩm mà tôi đã đọc.
Có 4/52 bài tác giả nhắc tới thời gian một lần: “Bông loa kèn nở ngang tàng mùa hạ...”; Tiếng đầu tiên mẹ gọi giữa trưa nồng; Dâng rực tím vòm bằng lăng nước/ em về dãy phố mùa hè; Điềm non nước/ hung khí này tụ phát/ nửa đêm choàng thức,...  Và có 1/52 bài nhiều nhất, 45 lần Dương Kiều Minh nhắc tới thời gian. Đấy là bài “Niềm vọng niệm”
Trong số 52 bài thơ mà tôi khảo sát có tới 437 lần Dương Kiều Minh sử dụng các từ/cụm từ chỉ về hoặc liên quan đến thời gian, trung bình mỗi bài có tới hơn 8,4 lần. Vấn đề ở đây là tại sao người thơ lại quan tâm nhiều đến thời gian như vậy. Và
cảm thức thời gian đã chi phối quá trình sáng tạo các thi phẩm của ông, nhất là về khía cạnh thi pháp như thế nào?
Trong số 45 lần nhắc tới thời gian ở bài “Nềm vọng niệm”, có 37 từ/cụm từ biểu thị thời gian thực/ vật chất, còn lại 8 từ/ cụm từ biểu thị thời gian không có thực/ ảo mà tôi tạm gọi là thời gian tâm lý sáng tạo. Các từ/ cụm từ chỉ thời gian ảo nằm ở các câu thơ: hơi lạnh đầy đầy vẻ thu chừng mãn; rũ lớp bụi thời gian, trở lại; có lẽ lòng mình đã  thời gian bụi phủ; Ô con thuyền không mui từ bao giờ lặng lẽ; nhắc mình thời vận; thời vận; thời vận; thời vận,... trong bài thơ nói trên.
Riêng bài “Niềm vọng niệm” có tới 37 từ/ cụm từ như vậy. Quan sát những câu thơ trên, mọi người dễ dàng có thể nhận ra các từ/ cụm từ chỉ hoặc liên quan đến thời gian thực trong bài thơ: đầu hạ, mùng 8 tháng tư, hôm qua, mùa lũ,  tuần đông chí, hôm sau, sáu năm,...
Điều khiến tôi quan tâm ở đây không phải là số lượng từ/ cụm từ chỉ thời gian có tần xuất cao hay thấp và sự phân loại “thực” hay “ảo” trong thơ Dương Kiều Minh chính xác đến mức nào. Quan trọng hơn là vì sao ông lại sử dụng nhiều từ/ cụm từ chỉ thời gian như thế nhằm mục đích gì, liệu có gây nhàm chán bởi sự lặp lại? Ở đây không thể nói rằng, nhà thơ thích thì dùng. Rõ ràng có một sự vận động không ngừng bên trong tâm lý sáng tạo- dòng ý thức của ông, nên những từ/ cụm chỉ thời gian luôn ám ảnh chi phối quá trình sáng tạo đến mức Dương Kiều Minh không thể nào cưỡng lại được.

II.2
Quan sát các từ/ cụm từ chỉ thời gian thực ở bài thơ trên, chúng ta không thể nào nhận ra bài thơ được viết vào lúc nào, nếu như không có sự ghi chú từ chủ nhân của nó ở cuối bài. Vì các từ/ cụm từ chỉ một quãng thời gian khá dài và rất khó xác định: “đầu hạ, mùng 8 tháng tư, hôm qua, vẻ thu chừng mãn, mùa lũ,  tuần đông chí, hôm sau, sáu năm,...”. Tuy các từ/ cum từ này khá cụ thể, nhưng phía sau những cái cụ thể ấy là một tâm trạng rối bời như canh hẹ của người thơ, đặc biệt khi ông nghĩ và liên tưởng đến những điều muôn thưở của cõi đời, kiếp người. Lúc ấy, những từ/ cụm từ chỉ thời gian thực, cụ thể bỗng dưng trở nên vô nghĩa và tan biến đi đâu mất, chỉ còn lại cảm thức về một “dòng thời gian bất định” với các từ/ cụm từ như: “bụi thời gian”, “thời gian bụi phủ”, “từ bao giờ”, “thời vận,...”.
Khởi xuất là những đại lượng thời gian thực và kết thúc là đại lượng thời gian ảo. Thậm chí ông đã 4 lần nhắc tới từ “thời vận” ở cuối bài thơ, một đại lượng thời gian không có khởi đầu, cũng không có kết thúc, vô thủy, vô chung, nhưng nó lại luôn hiện tồn trong tâm thức nhà thơ như một hằng số bất biến. Và quan trọng hơn nó còn tồn tại trong tâm thức của Dương Kiều Minh như một đại lượng xác tín.

III. Cảm thức thời gian ảo/ tâm lý sáng tạo
III.1
Tuy số lượng từ/ cụm từ chỉ thời gian ảo chỉ có 125 so với 312 trong tổng số 437 từ/ cụm từ cùng biểu thị về thời gian. Nhưng điều đáng nói ở đây là tuy sử dụng các từ/ cụm từ chỉ thời gian “đậm đặc” đến như thế, nhưng người đọc thơ ông vẫn không hề cảm thấy nhàm chán vì sự “vô lối” của các từ và cụm từ ấy. Ngược lại, càng làm cho người ta đi từ thích thú đến sự ngưỡng vọng thơ ông. Mới mà không lạ hoắc, nhiều mà không trùng lặp, ấy chính là tài năng sử dụng ngôn ngữ và cũng là một trong những đặc trưng thi pháp thơ của Dương Kiều Minh.
Những từ/ cụm từ chỉ thời gian thực, có thể xác định được như: “đầu hạ”, “mùng “8 tháng tư”, “hôm qua”,... và những từ/ cụm từ chỉ thời gian ảo như: “bụi thời gian”, “thời gian bụi phủ”, “từ bao giờ”, “thời vận”,...luôn đan xen lẫn nhau, chứng tỏ tâm thức của người thơ luôn ở trong trạng thái rối nhiễu, dùng dằng, chẳng thể nào “vượt thoát” được, vì sự “dan díu” với cuộc đời này. Để rồi cuối cùng thi sĩ đành mượn cách nói của tiền nhân là “thời vận” để tự giải thoát cho chính mình.

Trong thơ Dương Kiều Minh cảm thức thời gian được đặc trưng bởi hình tượng “mùa”. Với 52 bài thơ mà chúng tôi khảo sát có tới có tới 217 lần nhà thơ nhắc tới từ/cụm từ “mùa”, “mùa vụ”, “mùa màng”, “vẻ thu”, “hơi xuân”, “chiều đông”,... Tính trung bình mỗi bài có tới trên 4,17 lần ông nhắc đến các từ/cụm từ gắn liền với hình tượng này. Đặc biệt các từ/cụm từ chỉ thời gian ảo như: “cõi người”, “kiếp người”, “xưa cổ”, “thời vận”, “thiên thu”,... được nhà thơ tinh dùng vào những vị trí hết sức đắc địa: “...Đêm mênh mông san sát bầu tâm sự/ tiếng chim khuya nhắc mình thời vận/ thời vận/ thời vận/  thời vận...”
Trong các mùa của năm, dường như mùa thu có duyên nợ nhất đối với Dương Kiều Minh, nên nó có sức ám ảnh lạ thường. Trong số 52 bài thơ như tôi đã nói, có tới 37 lần tác giả nhắc tới từ/cụm từ chỉ/ liên quan đến “mùa thu”. Trung bình cứ khoảng 0,7 bài thơ ông lại nhắc đến “mùa thu” một lần.
Đối với Dương Kiều Minh, dường như trong ông đã hội đủ các yếu tố đặc trưng của mùa, nên đã tạo ra được những thi phẩm da diết và thẳm sâu về mùa thu với đủ các cung bậc, sắc thái, xa gần, sâu rộng khác nhau. Dù cho đôi khi điều ấy có làm cho người đọc cảm giác thơ ông đượm một vẻ buồn mang mác, hắt hiu, nhưng không hề sầu não, bi lụy. Trái lại chính điều ấy càng dễ xoáy sâu vào lòng người.
 
III.2
Chúng ta hãy xem xét một bài thơ cụ thể về mùa thu, bài “Vừa giấc mơ dịu dàng đậu xuống” sau đây của Dương Kiều Minh được viết vào ngày 24- 8- 2011, tức là cách ngày ông ra đi 28- 3- 2012, đúng 7 tháng 4 ngày, để thấy khả năng khai triển thi pháp của ông một cách bài bản, nhưng không kém phần táo bạo và đã đem lại hiệu quả khả quan cả về mặt ý tưởng lẫn giá trị thẩm mỹ cho thi phẩm:
“Vừa giấc mơ dịu dàng đậu xuống
vươn dậy đồng loạt bông tiểu li lan mùa thu
Cơn mưa đêm để lại vệt nước trên tán lá khóm đại hồng môn
bài ca đuổi theo bước chân trẻ thơ con đường ô tô chạy men đồng bãi
ai như tiếng mẹ gọi ngôi làng khói tỏa xa xa
...
 Mẹ ạ,
giấc mơ con đã đủ đầy cơn gió lành đồng nội
mương nước ngập tràn cánh đồng đổ ải
những đám mây đã đợi con thênh thang trời rộng
những đám mây đã chở con qua dâu bể cuộc đời
con nhận thấy giấc mơ dịu dàng vừa đậu xuống
đồng loạt vươn bông tiểu li lan
theo bài ca dài bước chân trẻ thơ vang vang đầu thu con đường sương khói.
*
Ồ, trên tán khóm đại hồng môn còn để lại vệt mưa đêm trước”.
Bài thơ viết về một mùa thu trong giấc mơ dịu dàng, hay nói cách khác đây là một “mùa thu ảo” có những cơn mưa đêm bất chợt để lại những giọt nước trên khóm lá, với những bàn chân trẻ thơ đón chào một ngày mới đang đến. Chính lúc này nhà thơ thấy mình như trở về ngày thơ dại, lon ton những bước chân chạy ùa tìm gặp mẹ nơi chín suối trong tiếng chuông của những bông tiểu li lan nhỏ xíu, khóm đại hồng môn cùng những đám mây lang thang bay về phía cánh đồng nơi mẹ yên nằm.
Thật nhẹ nhàng, không ồn ào, không có những từ, những câu gây cảm giác mạnh, trái lại rất gần gũi thân quen, đặc biệt là đối với những ai đã sinh ra và có quãng đời tuổi thơ gắn bó với vùng quê trung du nghèo, mới cảm nhận hết được nỗi niềm của Dương Kiều Minh khi viết những câu thơ này.
Bài thơ mới và lạ về ý tưởng, cảm quan về con người, cuộc đời và thế giới tự nhiên. Nó là kẻ mang trên mình thông điệp nối đôi bờ giữa hai thế giới hư và thực, sống và chết, giữa cái hữu hạn của đời người với cái vô hạn của đất trời, vũ trụ. Và đối với Dương Kiều Minh, dường như chỉ có thơ mới đủ năng lực đảm trách sứ mệnh ấy. Dù vậy, bà thơ đã được thể hiện dưới hình thức ngôn từ hết sức mộc mạc, chân thành, đúng với bản chất của vùng quê nghèo, với tình mẫu tử, nghĩa sinh thành và với cõi vô biên. Điều ấy đã tạo nên một bức tranh quê thật sự hiền hòa, với hình tượng trung tâm là người mẹ thân thương đã quá cố, vừa lung linh huyền ảo, thơ ngây, vừa đủ da diết để níu kéo tâm tưởng người đọc can dự vào mối tình cốt nhục của thi nhân.

Có lẽ, điểm nhấn rõ nhất trong sự vận động của thi tứ là cảm thức về thời gian. Bài thơ chỉ có 26 câu mà Dương Kiều Minh đã 12 lần sử dụng các từ/ cụm từ chỉ thời gian. Như vậy, trung bình cứ hơn 2 câu, ông lại nhắc đến thời gian một lần, mà chủ yếu là thời gian của mùa thu, mùa của sự bắt đầu từ cái hữu hạn chuyển dần sang cái vô hạn của muôn thưở kiếp người.
Tuy nhiên, người đọc lại không hề cảm thấy nhàm chán hay tắc tị, khó hiểu về cái sự có vẻ như cố ý “lặp lại” quá nhiều về thời gian ấy. Trái lại, nó càng làm cho  người đọc cảm thông, chia sẻ với ông, khi mà dường như ông đã cảm thức được thời gian vật chất đối với đời một con người không phải là vô hạn.
Bài thơ với nhiều biểu tượng khá đắt được đặt ở những vị trí đắc địa của nó, khiến cho sức lay động càng sâu, càng xa mãi vào cõi vô thường. Có thể coi đây là một trong những bài thơ viết về mẹ và mùa thu hay nhất của Dương Kiều Minh. Bài thơ đã đạt đến độ chín về cảm xúc, chiều sâu về suy tưởng, lung linh về hình ảnh ngôn từ.
Nhìn từ một góc độ nào đấy, đây có thể coi là lời báo hiếu hay là bài thơ tuyệt mệnh của ông đối với người mẹ quá cố của mình. Chẳng ai có thể nói rằng bài thơ này không “đổi mới” hay “cách tân” so với truyền thống thi ca Việt trong thời kỳ đánh Pháp và đánh Mỹ trước đây, cũng như thi ca Việt đương đại, xét trên mọi phương diện.

VI. Thay lời kết
Ý thức về thời gian trong cảm quan quay về với quá khứ kỷ niệm, vượt ra  khỏi những ràng buộc của đời sống thường nhật, tiến gần sát đến độ nghiệm sinh thời vận, siêu thoát khỏi cõi phàm trần, đấy chính là sự biến thiên của thời gian tâm lý sáng tạo thường thấy trong nhiều bài thơ của Dương Kiều Minh.
Ông tuyên chiến với đời sống thực tại, vốn đầy rẫy những nhiễu nhương luôn làm phiền lòng người thơ chân chính bằng cách làm cho đời sống thực tại ấy tốt đẹp hơn, đáng sống hơn với những vần thơ da diết tình người, nghĩa đời, tình đồng loại, nghĩa chúng sinh. Như vậy cũng có nghĩa là ông đã và đang tuyên chiến với thứ thơ quá dễ dãi, tắc tị, hũ nút, quay lưng lại với con người, cuộc đời vốn được du nhập từ các nhà thơ tượng trưng Pháp cuối thế kỷ XIX, ở vào giai đoạn thoái trào của nó, mà không ít người nhầm tưởng rằng đấy là “Thơ Mới”, “Thơ cách tân”.

Cái làm nên phong cách thi pháp thơ Dương Kiều Minh chính là tính nhạc bắt nguồn từ cuộc sống mà ông không bao giờ có thể chối bỏ hoặc vô cảm với nó được. Trái lại, ông chấp nhận và dung nạp tất cả vào đời sống tâm tưởng cá nhân, để rồi nhào nặn thành một “thực tại khác” bằng ngôn ngữ thi ca của riêng mình ở một cấp độ cao hơn, đẹp hơn cái thực tại như nó vốn có. Đấy chính là năng lực phóng sinh trong tâm lý sáng tạo ở những tài năng thơ ca đích thực của Dương Kiều Minh.
Thời gian với Dương Kiều Minh không chỉ là thước đo hiệu quả hoạt động sống của con người, mà hơn thế nó còn để đo chiều sâu của lòng người, cõi đời, cũng tức là để đo tầm vóc tư duy sáng tạo nghệ thuật của chính ông. Thời gian trong mắt ông, thực đấy, mà ảo đấy, hữu hình đấy, mà vô hình đấy, hữu hạn đấy, mà cũng vô hạn đấy. Nếu chỉ căn cứ vào các từ/cụm từ chỉ thời gian đến mức “đậm đặc” trong các thi phẩm của ông mà bảo Dương Kiều Minh “cố tình” lập lại, tức là chưa hiểu được ngôn ngữ thơ ông nằm ở phía sau văn bản. Ngược lại chính sự có vẻ như “cố tình” ấy không những giúp ông thỏa nguyện trong cuộc rong ruổi của suy tư sáng tạo thi ca của mình, như một cuộc rượt đuổi không bao giờ có hồi kết. Điều đó đã tạo nên nét khu biệt độc đáo về thi pháp thơ Dương Kiều Minh so với các nhà thơ cùng thời và các thế hệ nhà thơ đi trước, giống như một “lực sĩ” luôn vắt kiệt sức lực của mình ra để chiến đấu đến cùng cho diễn trình đổi mới thi ca đương đại Việt. 
Và tôi chỉ có thể nói như vậy về ông./.

                                                                  Hà Nôi, 4/2012

]]> http://lethieunhon.com/read.php/5895.htm LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Thu, 17 May 2012 08:36:42 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/5895.htm Nhà văn Cao Tiến Lê giới thiệu: “Địa tầng đứt gẫy” là một cuốn tiểu thuyết luận đề của nhà văn Nguyễn Tiến Hóa. Một người đã từng học tập, công tác, gắn bó  với Liên Xô trong nhiều năm. Đây là cuốn tiểu thuyết đầu tiên của một tác giả Việt Nam lấy vấn đề sụp đổ mô hình chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu làm đề tài của tác phẩm. Tác phẩm đã tái hiện tổng thể một bức tranh hoành tráng và bi kịch của quá khứ, trong giai đoạn thoái trào của “chủ nghĩa xã hội hiện thực” ở Liên Xô và Đông Âu, thông qua những thân phận những con người Xô viết, và thân phận những người Việt Nam đã từng sống, học tập, công tác và mưu sinh tại Liên Xô. Tác giả đã tập trung phân tích những nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến sự tan rã Liên bang, đồng thời đưa ra những nhận định mới về sự đổ vỡ Liên Xô và dự báo mô hình xã hội tốt đẹp của loài người trong tương lai.




     “Địa tầng đứt gẫy” có tạo ra đổ vỡ nhân tình?

                CAO TIẾN LÊ

Xin nói trước rằng đây là một tiểu thuyết rất khó đọc, không phải vì nó không hấp dẫn, mà rất hấp dẫn, hấp dẫn từng chi tiết đến khái quát. Những  vấn đề tiểu thuyết đề cập cách  nay đã hơn 20 năm. Đó là ngày 19 tháng 8 năm 1991- Cuộc chính biến chưa từng có trong lịch sử, đã xảy ra ở Liên Xô mà người ta ví như trận động đất, sóng thần làm rung chuyển hành tinh, làm thay đổi bản đồ chính trị thế giới, làm sụp đổ Liên Xô, làm cả thế giới chao đảo, bàng hoàng, ảnh hưởng, tác động sâu sắc đến hàng nghìn triệu nguời trên thế giới. Hai mười năm đã qua đi, trong một thế giới đầy biến động và đổi thay, bởi sức sáng tạo phi thường của cách mạng kỹ thuật, và sự bùng nổ của công nghệ thông tin, nhưng sự thật của biến cố lịch sử ở Liên Xô làm tan rã hệ thống chính trị của các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu  đến nay vẫn nằm trong vòng bí mật. Chúng vẫn là những vấn đề thời sự nóng hổi, cần được giải mã trên phạm vi toàn thế giới. Người ta vẫn chưa có một kết luận nào thống nhất vê sự tan rã, sụp đổ này. Có rất nhiều ý kiến khác nhau, người  cho là kẻ thù bên ngoài nhúng tay vào, người cho là sự đối kháng bên trong, người cho là tự thân nó mục ruỗng., . .

     “Địa tầng đứt gẫy” là một cuốn tiểu thuyết luận đề của nhà văn Nguyễn Tiến Hóa. Một người đã từng học tập, công tác, gắn bó  với Liên Xô trong nhiều năm. Đây là cuốn tiểu thuyết đầu tiên của một tác giả Việt Nam lấy vấn đề sụp đổ mô hình chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu làm đề tài của tác phẩm. Tác phẩm đã tái hiện tổng thể một bức tranh hoành tráng và bi kịch của quá khứ, trong giai đoạn thoái trào của “chủ nghĩa xã hội hiện thực” ở Liên Xô và Đông Âu, thông qua những thân phận những con người Xô viết, và thân phận những người Việt Nam đã từng sống, học tập, công tác và mưu sinh tại Liên Xô. Tác giả đã tập trung phân tích những nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến sự tan rã Liên bang, đồng thời đưa ra những nhận định mới về sự đổ vỡ Liên Xô và dự báo mô hình xã hội tốt đẹp của loài người trong tương lai. Với bút pháp dồn nén,  mạch văn đa thanh, đa chiều của tiểu thuyết hiện đại, cấu trúc biến đổi lớp lang, mâu thuẫn phức hợp đan xen, các tình huống kịch tính được đẩy đến cao trào giữa  các  nhân vật chính và phụ, giữa đơn tuyến và đa tuyến, giữa cá nhân và cộng đồng, và mổi quan hệ rằng rịt giũa những người Việt Nam và những người Xô Viết nhiều lứa tuổi và nhiều tầng lớp khác nhau. Tác giả đã lột tả được hiện trạng sống động, bi hùng của xã hội Xô viết  qua  các thời kỳ hưng thịnh, thoái trào và sụp đổ. Đó là  tiếng khóc ngần ngật của đứa trẻ trên tay người mẹ khi chạy nạn Omon. Là tiếng kêu xé ruột thảm thiết của đứa con, khi mẹ định quyên sinh, và hình ảnh cụ già  bị đánh trên sân bay, máu chảy tràn kín mặt. Và đâu chỉ có người Việt gặp tai ương, mà cả những người Nga tai họa cũng không chừa họ, trên chính tổ quốc mình.

Hình ảnh bà cụ già kêu cứu khi bị trấn lột giữa ban ngày mà không ai đến giúp, hay hình ảnh người cựu chiến binh, ngực đeo đầy huân chương, đi dự lễ kỷ niện chiến thắng trở về bị cướp, kêu cứu  trên ga tầu điện, mãi vẫn là những vết thương lòng đau đớn của một xã hội xuống cấp không phanh về nhân tính. “Dưới con mắt nhìn sắc sảo và sự thâm nhập khá sâu  vào xã hội Liên Xô  của một nhà quản lý, nhà ngoại giao, và đông đảo những người lao động Việt Nam hiện diện ở đó vào thời kỳ chuyển biến khốc liệt này, cộng với các mối quan hệ đa dạng và thân thiết của họ với nhiều tầng lớp người Nga, tác giả đã hé mở cho chúng ta thấy bề sâu của các suy nghĩ, trải nghiệm của nhiều tầng lớp người Xô viết, những người Việt Nam  với xiết bao thăng trầm. và nghiệt ngã, với những hy vọng  và thất vọng  trong một cuộc “đại giải phẫu đổi đời”  mà họ không hề mong muốn”. Với lối dẫn truyện hấp dẫn, lôi cuốn, khi thì dồn nén, triết luận, khi thì tuôn trào ào ạt, trần trụi sống động như những trang ký sự còn hầm hập hơi thở của dòng  sự kiện.

Các nhân vật Nga, Việt được đan cài gắn kết trong nhiều tình huống khoảnh khắc, được khắc họa rõ nét về tính cách, quan điểm, những suy nghĩ vò xé tâm can trong một cuộc đổi đời dâu bể. Đó là số phận  những con người đã một thời được người ta ngưỡng mộ kính trọng nay bị bật khỏi chính trường. Là những chính khách một thời vang bóng, nay phải vác bị,.đứng đường, những giảng viên đại học thất nghiệp phải  dọn bàn, lau nhà vệ sinh, và những nguyên soái tướng lĩnh thất sủng, tự nguyện “về với chúa”. Sự sụp đổ của Liên Xô cũng gắn liền với thân phận  những người lao động Việt Nam đi tìm sự đổi đời ở một xứ sở mà từ bao lâu nay họ vẫn nghĩ về một “ miền đất hứa” và kết quả phải thất vọng ra về với hai bàn tay trắng… Là những cô Hoa, cô Lành cậu Tấn, là những kẻ bất lương tha hóa lưu manh  như Đà, như  Chiến. Là sự hoành hành, không kiểm soát được của thế giới tội ác Maphia. Nhưng trong cuộc tàn phá phũ phàng của cơn bão cải tổ, đó đây vẫn ngời sáng lấp lánh tình người, tình cảm thắm thiết giữa những người Xô viết nhân hậu và những người bạn thủy chung Việt Nam. Đó là hình ảnh cô gái Nga chới với nhập nhoàng trên sân ga tiễn người yêu về nước với bức thư đẫm lệ, tình nguyện theo bạn về Viết Nam chiến đấu. Người đọc nghẹn lòng trước cảnh, người phiên dịch già Liên Xô, hai tay ôm chặt  người bạn vong niên Việt Nam cùng những lời xúc động: “Thực không ngờ chúng tôi vẫn còn những người bạn thủy chung đến thế”. Và  tình yêu giữa một công nhân Việt Nam bị tai nạn lao động với một cô gái Nga đã được đơm trái bằng những giọt nước mắt hạnh phúc. Tình yêu của họ không khác gì tình yêu cổ tích , một Romeo Juliét thời hiện đại. “Địa tầng đứt gẫy” đã phác họa bức tranh toàn cảnh của xã hội Liên Xô thời đó, với những nét chấm phá sinh động, sắc sảo, gợi mở, khơi gợi, dũng cảm , quyết liệt, phơi ra những điều mà  cho đến  nay người ta vẫn chưa biết, bỏ qua hoặc né tránh. Ba mươi tư chương là ba mươi tư cuốn phim hành động, khi thì khoan nhặt, khi thì dữ dội, quyết liệt ở những cung bậc thăng trầm khác nhau. Cuốn sách này khó đọc, thuộc lại sách kén người chứ không phải người kén sách. Đè tài của tác phẩm mang tính thời đâị và nhân văn sâu sắc Vì thế phạm vi lan tỏa của nó không bị hạn chế bó hẹp, bởi  giới hạn của không gian và thời gian.

    Cách nay gần hai trăm năm, “Công xã Pari thất bại”, người ta đã tốn không biết bao nhiêu giấy mực viết về nguyên nhân thất bại và những hệ lụy cúa sự kiện này. Các nhà sáng tạo ra Chủ nghĩa Cộng sản khoa học như Các Mác, Ăng Ghen cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu  đánh giá và tổng kết những bài học cho giai cấp vô sản từ sự kiện này. Rồi khi cách mạng tháng Mười ở Nga thành công, tác giả người Mỹ Giôn rít cũng đã có tác phẩm nổi tiếng “Mười ngày rung chuyển thế giới” và hàng triệu các ấn phẩm nghiên cứu về những bài học cách mạng tháng Mười đã lần lượt ra đời trong suốt một thế kỷ. Thế nhưng chính biến 19.08.1991 ở Liên Xô làm tan rã phe xã hội chủ nghĩa - thảm họa lớn nhất của nhận loại trong thé kỷ 20, cho đến nay vẫn chưa có một tác phẩm nào nghiên cứu một cách hệ thống, và đánh giá chính thức về biến cố này. Các ấn phẩm liên quan đến sự kiện, hầu hết thuộc thể loại hồi ký, những cảm thán, nhận xét của người trong cuộc, và ngoài cuộc trước biến cố chưa có tiền lệ trong lịch sử. Bất cứ một cuộc cách mạnh nào, thất bại hay thắng lợi đều có những nguyên nhân chủ quan và khách quan của nó. Bất cứ một cuộc khủng hoảng kinh tế chính trị đều có căn nguyên và hệ lụy của sự đổ vỡ. Không biết được căn nguyên, nguồn gốc của khủng hoảng xà hội , không thể tìm được phương pháp khắc phục. Nó chẳng khác gì người ốm mà không biết  bệnh, không thể  tìm ra  thuốc. Vì vậy việc chẩn đoán bệnh lý  có tầm quan trọng đặc biệt. giúp thầy thuốc có biện pháp  hữu hiệu chữa trị. Đoán nhầm bệnh, không biết bệnh mà cứ liều phát thuốc thì người bệnh gặp nguy hiểm, thậm chí tử vong mà không biết vì sao. Cuốn “Địa tầng đứt gẫy” là cuốn tiểu thuyết, lấy chính biến ở Liên Xô làm đề tài chính, hy vọng sẽ đem đến cho độc giả, những chia sẻ, và giải đáp  về những gì mà những người quan tâm mong muốn. Người đọc không dễ thưởng thức mà phải suy ngẫm cùng người viết, để có được những kết luận xác đáng. Mỗi một dân tộc, mõi một đất nước đều có thể rút ra những bài học bổ ích và hướng đi từ sự đổ vỡ này. Và đó  chính  là tâm niệm, ý tưởng và thông điệp của tác giả gửi tới mọi người.

                                                                                   Quan Hoa, Cầu Giấy, Ngày 6.5.2012  
                                          

]]> http://lethieunhon.com/read.php/5894.htm LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Thu, 17 May 2012 04:38:55 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/5894.htm Trong một xã hội khao khát hội nhập sâu rộng với thế giới, nhưng nền tảng đạo đức đã có dấu hiệu lung lay, thì mọi vui buồn của con người đều dễ rơi vào cực đoan theo kiểu quyền biến cá nhân. Ranh giới đúng – sai trong mọi hành vi ứng xử đã trở nên mong manh. Chọn một thái độ sống, hay thờ ơ buông xuôi theo thời cuộc, đang là câu hỏi lớn. Nhà văn Nguyễn Khoa Đăng tìm cách trả lời riêng bằng những trang tiểu thuyết “Nắng quái chiều hôm” gay cấn và chua xót: “Nhìn miếng thịt miệng lão cười nhưng lòng lão khóc. Ôi vậy đây có là tình yêu, là sự ngoại tình. Tình yêu gì, ngoại tình gì mà người trong cuộc không “hy sinh” cho nhau một miếng thịt thừa?”


 

Nắng quái chiều hôm

Tiểu thuyết của NGUYỄN KHOA ĐĂNG

2.

Tạm gác lại chuyện cô bé Thiên Vân Mang Mang 17 tuổi. Cô bé có trở thành người yêu của lão núp dưới danh nghĩa “bố con” hay không và chuyện ấy gây rắc rối cho lão như thế nào, sẽ nói sau.  Xin kể câu chuyện này trước. Cơ quan lão có một cô văn thư đánh máy hình thức bình thường, nếu không muốn nói là quá khiêm tốn, năm đó tuổi cũng ngoài ba mươi. Trong thâm tâm lão không có một chút cảm tình với người phụ nữ này và cô ta thực tình cũng dửng dưng, chẳng một chút cảm tình với lão. Thế mà không hiểu vì sao vợ lão cứ ghen với người phụ nữ này để hàng chục năm trời đẵng đẵng lão điêu đứng. Lão nghĩ mãi mà không sao tìm ra lý do, ngoài một lý do duy nhất và lãng xẹt.
    Ấy là lần Liên, tên người phụ nữ ấy, bị kẻ gian lấy cắp chiếc xe đạp, phương tiện đi lại duy nhất của cô ta và gia đình vào thời điểm này. Ngày đó lão làm phó thường trực cơ quan, tức là lão phải lo mọi thứ thượng vàng hạ cám cho các nhân viên dưới quyền, trong đó không thể không có chuyện đi tìm cái xe đạp bị mất cắp cho Liên. Nghề đời khi cần ai giúp mình việc gì thì kẻ khờ khạo nhất hoặc kiêu căng nhất cũng phải có những cử chỉ hơi khác lúc bình thường với người mình cần nhờ. Liên cũng thế. Cô cũng không  cười với lão từ xa hoặc đầu mày cuối mắt gì. Cũng chẳng phải em em anh anh ngọt như mía lùi với lão trong mỗi câu mỗi chữ. Nhưng cũng thể trơn tuột để không  nỉ non xụt xùi, nước mắt ngắn nước mắt dài. Chuyện này kể ra cũng là bình thường, rất bình thường nếu rơi vào trường hợp người khác. Nhưng với lão thì không? Lão vốn có “dớp” trong con mắt của vợ nên tất cả những cử chỉ dù vô cảm thế nào của Liên và của lão nữa, rốt cuộc cũng  không thể nào trôi tuột tuột vào trong con mắt vốn đầy định kiến của vợ lão  được. Thế là bà bắt đầu tìm cớ “vịnh Bắc bộ” để gây chiến với lão, để rồi mọi cử chỉ của lão đối với Liên qua lăng kính của vợ lão đều bị là ngoại tình. Lão trả Liên tiền thù lao ngoài giờ đánh máy một văn bản cá nhân của lão, vợ lão cũng làm toáng lên rằng lão làm thế cốt là để hợp thức hóa việc dấm dúi chuyển tiền vào tài khoản của tình nhân. Rồi từ đó bà ra đòn nặng trùy hơn. Tất cả các văn bản cơ quan, lão bỏ trong cặp mang về nhà đều bị bà lén lút đem ra ngoài phố bỏ tiền nhà ra thuê người ta đánh máy lại. Bà bảo làm thế để họ khỏi dứt mối tơ vương đến nhau. Lại nữa, theo quy định của cơ quan thì cứ hết 11 giờ là tan tầm buổi sáng, bà trừ cho 15 phút đi đường, tức là 11 giờ 15, lão đã phải có mặt ở nhà, thế là rộng rãi lắm rồi vì từ nhà đến cơ quan lão xa không đầy nửa cây số. Vậy mà có nhiều hôm lão không thực hiện được điều ấy. Vì có nhiều lý do không thể biết trước. Như thủng vỏ xe, như hết xăng, như đang đi bạn bè gọi dừng lại mời ghé  ly bia. Mỗi lần nhu  thế lão bị coi là vi phạm nội quy gia đình và sẽ phải chịu hình phạt là những lời chỉ trích nặng chình chịch do từ chính miệng bà tuôn ra. Mà mở đầu bao giờ cũng là câu hỏi không cần nghe trả lời. Sáng nay đi đâu? Cà phê đèn mờ (dù ban ngày) hay ra bãi biển mà về nhà trễ thế? (Hồi đó chưa có nhà nghỉ san sát như bây giờ và có muốn vào chỗ đó phải mang theo giấy hôn thú và phải là người theo giấy chứng minh nhân dân thì là người nơi khác đến) nên không bao giờ bà nghi ngờ chuyện này. Tất nhiên lần nào lão cũng trả lời và thanh minh đầy đủ, chi tiết, thanh minh kỹ càng đến nỗi con cái phải bất bình: Bố đừng có làm thế. Làm thế mẹ càng nghi ngờ. Bố chỉ cần nói ngắn gọn là bố đi đằng này đằng kia thôi, chứ cứ kê khai đầy đủ như ghi thành tích xin tăng lương thế kia, không được đâu.
Lão biết các con nói đúng. Và lão cũng thừa biết dù có thanh minh bằng những con số rõ ràng như đếm từ một đến mười thì vợ lão cũng không bao giờ đếm xỉa đến những lời thanh minh ấy. Lão biết, xưa nay, ý bà vẫn là ý trời mà. Vì thế có lần nghe bạn bè khích bác, lão nỗi cáu bảo “tôi đặt ra sau đây mấy trường hợp mà tôi không thể thanh minh nổi. Nếu ai giúp tôi được, dù đáng tuổi con cháu, tôi cũng xin lạy một lạy.
-    Thì ông thử đưa ra, xem chúng tôi có giúp được ông không nào.
Mọi người hùa vào nói với lão. Lão đưa ra trường hợp thứ nhất:
Lần ấy, lão đang ngồi nhà một mình (vợ lão đi chợ), ông bán đồ cũ dạo, cụt tay, khệ nệ cắp nách đem đến và tán tỉnh lão mua cho ông ta chiếc máy quay đĩa, có kèm theo mấy cái đĩa hát in hình những ca sĩ nổi danh một thời, trong đó có một nữ ca sĩ rất khả ái. Thực lòng lão không thích những bài hát ghi trong những cái đĩa này. Vì đó không thuộc gu thẩm mỹ của lão. Lão từ chối thẳng thừng. Ông bán đồ cũ thu xếp dồ nghề định lui ra thì bất ngờ vợ lão vế. Vừa thấy bà, biết tính bà xởi lởi, ông ta quay ngay lại, chìa cái đĩa hát mà lúc nãy bị lão chê, cho vợ lão xem kèm theo câu tiếp thị khiến lão đỡ không kịp: “Ông nhà bảo ông rất thích cái đĩa này”. Ông bán đồ cũ thật tráo trở, lão muốn hét lên, vì lão đã linh cảm thấy điều sắp xảy ra rồi. Linh cảm ấy với lão quả không sai. Vợ lão vừa nhìn thấy cái đĩa hát đã xám mặt lại rồi cầm nguyên cái đĩa như thế ném đánh vèo ra ngoài đường, khiến cả lão cả ông bán đồ cũ cứ ngơ ngơ ngác ngác. Bấy giờ bà mới thủng thẳng giải thích: “Hai ông đừng có hùa nhau chơi xỏ con mụ này. Hai ông thử nhìn xem cái con ca sĩ này có cái mặt to phèn phẹt rất giồng con Liên, bồ của ông chồng tôi không?”. Thật đúng đem tiên so với cú! Lão định thanh minh inhư thế nhưng nghĩ nói thế là xúc phạm Liên, vì thực tình cô có tội lỗi gì đâu, với lại có thanh minh đến trời thì vợ lão cũng vẫn chẳng bao giờ tin. Ý vợ lão là ý trời mà. Lão vẫn chả thường nói thế là gì.
-    Nào các ông thanh minh giùm tôi đi!
Còn đây là trường hợp thứ hai. Ấy là lần vợ chồng lão dắt nhau đi xem kịch ở cái rạp gần nhà . Hai vợ chồng lão ngồi bên nhau, hẳn nhiên rồi. Hôm nay lão rất vui vì từ lâu rồi vợ chồng mới có dịp thể hiện tình yêu như thế này. Lão càng vui hơn khi nhìn các hàng ghế trước ghế sau hiện diện không ít người quen ở cái thị xã nhỏ bé này. Nhưng rồi lòng lão dang vui thì bỗng bị hụt hẫng như đang đi trên đường bằng phẳng bỗng sa xuống cái hố sâu. Cái hố đó chính là bộ mặt lúc này khá là tươi tỉnh của Liên. Cô ngồi trước vợ chồng lão mấy hàng ghế. Trống ngực lão bỗng dưng đập liên hồi kỳ trận. Lại sắp có sự kiện vịnh Bắc Bộ nữa rồi. Mà cái cô Liên kể cũng lạ. Đàn bà con gái gì mà đầu óc tối như hũ nút thế vậy? Đàn bà con gái gì mà chỗ đông người vẻ mặt cứ tươi hơn hớn! Đã vậy lại còn không thèm để ý đến thái độ của vợ lão lúc này nữa! Liên ơi, cô không biết bà ấy dang rất khó chịu về sự xuất hiện bất đắc dĩ của cô trong khán phòng này hay sao mà còn trêu chọc bà ấy, mà còn từ hàng ghế trên chốc chốc lại quay xuống mủm mỉm cười và đá lông nheo với lão? Thế kia có đúng là mó giái ngựa không? Mai đến cơ quan phải riềng cho cô này một trận mới được. Cây muốn lặng, gió chẳng đừng. Thế là điều lão dự đoán đã xảy ra. Vợ lão chẳng nói chẳng rằng,đùng đùng đứng dậy, bỏ ra vềsau khi  ném vào mặt lão một câu mà chỉ mình lão nghe thấy: Ông ở lại mà đú đởn với con đĩ.
 Rồi xồng xộc ra về. Lão vội vàng đứng dậy đi theo. Tiếng ghế bật theo chan chát như súng bắn đuổi, nghe ghê rợn.
 Sáng hôm sau lão gọi Liên lên phòng làm việc quát tháo.
-    Sao cô nỡ làm thế? Vuốt mặt cũng phải nể mũi chứ!
 Liên ngơ ngác:
-    Thủ trưởng nói gì em không hiểu.
-    Thôi, đừng vờ vịt nữa. Tôi lạy cô. Cô tha cho tôi.
Liên vẫn không hiểu chuyện gì đang xảy ra với mình. Lão buộc lòng phải nói lại chuyện đêm qua. Thế là Liên phá lên cười. Mặt cô đã lựng như vừa uống rượu vang:
-    Nè. Đừng nghi oan cho em thế là không được đâu . Vợ thủ trưởng thì cọp, còn thủ trưởng thì như nai…em đâu dám mượn tay thủ trưởng mà xỉa răng cọp.
-    Vậy là thế nào?
Liên trịnh trọng:
- Dạ, thưa, vợ chồng thủ trưởng lầm to rồi. Em  có quay lại cười phá quấy, nhưng không phải với vợ chồng thủ trưởng đâu ạ. Mà với con nhỏ bạn em ngồi cùng hàng ghế với vợ chồng thủ trưởng đấy à.
Lão ngượng chín cả mặt. Trên lầu không có lỗ nẻ để lão chui xuống.
-    Nào, các ông thanh minh giùm tôi đi!
Tình huống thứ ba. Sau đó không biết buồn chuyện gì mà vợ lão xin nghỉ hưu trước tuổi. Nhà lão là nhà mặt tiền. Con  phố chạy qua trước nhà lại là con đường độc đạo. Gần như tới 90 phần trăm người dân thị xã này mỗi lần có việc ra khỏi nhà là phải đi qua đây. Vợ lão hàng ngày thường đốt cháy thì giờ nhàn rỗi bằng cách bắc cái ghế bố ra hàng hiên, để vừa nhâm nhi ly cà phê đá vừa thả mắt ngắm nhìn muôn mặt cuộc đời. Nhờ thế mà bà nắm được rất chắc hành tung những người quen biết bà hàng ngày có việc phải qua đây. Ai đi sớm, ai về muộn, ai đi một mình hay còn kẽo kẹt chở thêm người khác, bà biết hết. Thế mới khổ cho lão. Khổ nhất là bỗng dưng sáng nay, bà tống cho lão một câu nhận xét:
-    Cái con Liên, bồ của ông (Lão bực lắm định quát lên bà chỉ nói bậy, bồ của tôi bao giờ nhưng nghĩ lại không cãi lại nổi bà nên lại thôi) đàn bà con gái gì mà hai sáng nay có một chiếc áo mặc hoài.
Lão nghe thấy thế thì cũng chỉ biết ngậm hột thị trong miệng cho qua phút, qua giờ, chứ biết nói gì lúc này? Tưởng thế là yên. Nào ngờ có yên được. Là đàn bà con gái thì nghèo đến mấy hai ba ngày người ta cũng phải thay đồ chứ!  Liên cũng ngoại lệ. Thế là vợ lão lồng lên:
-    Ông tài thật đấy! Tôi mới nói với ông hôm qua mà hôm nay ông đã xúi nó. Ông liên lạc với nó bằng cách nào vậy? Tài nhỉ! (Xin nhớ hồi xảy ra chuyện này, điện thoại đang còn là xa xỉ phẩm).
Lần này thì lão không chịu đựng nổi. Lão trừng mắt:
-    Tôi xúi đấy. Không thì hôi như cú tôi chịu nổi sao nổi!
Vợ lão đã lồng lên:
- Thật thế à? Trời ơi! Sao cái thân tôi nó khốn nạn thế này?
Lão im lặng. Nhờ thế mà cuộc chiến vừa khơi mào đã nhanh chóng được dập tắt.
Cứ thế thời gian trôi qua đã có hàng trăm câu chuyện dở khóc dở cười như thế xảy ra xung quanh với Liên, người đàn bà đã có 4 mặt con này.
Thời gian trôi qua, do biết đề phòng những nguy cơ, đại loại như “qua ruộng dưa, không cúi xuống sửa giày, qua vườn lê không giơ tay sửa mũ” những chuyện mà tác nhân là cô Liên dần dần không còn lý do để tác oai tác quái trong quan hệ vợ chồng lão nữa.
Vậy mà rồi vẫn có chuyện lão vẫn bị rơi vào tình huống gậy ông đập lưng ông.
Một câu chuyện mà đến bây giờ mỗi lần nhớ lại da lão lại muốn nổi gai ốc. Lần ấy đang ở trong thời kỳ bao cấp, thịt heo rất khó mua và muốn mua phải tem phiếu. Nhân dịp ngày lễ quốc khánh, cơ quan lão được ban Tuyên huấn Tỉnh ủy cấp không cho mỗi người một ký thịt heo do anh em cơ quan bên ấy chăn nuôi được. Cô Liên, tất nhiên rồi, được anh em trong cơ quan ủy quyền sang bên ban tuyên giáo lãnh thịt mang về chia cho anh em. Liên trở thành nhân vật quan tro5nh nhất cơ quan lúc này. Cả chục người vui vẻ xúm quanh cô như năm Ất Dậu chờ phát chẩn. Cũng là xem cô diễn trò xiếc với sự khéo léo điệu nghệ của đôi bàn tay của một nghệ nhân mà khi chưa vào làm văn thư ở cơ quan này, cô đã từng làm nghề bán thịt heo có tiếng ở nhà lồng chợ. Cô Liên khéo tay đến cắt miếng thịt nào ra miếng thịt ấy, cần 1 ký là đúng 1 ký, 8 lạng là có 8 lạng. Chín lần đặt lên bàn cân là chính xác cả chín, khỏi phải thêm vào, bớt đi cân lại. Vậy mà trường hợp cũa lão lại là ngoại lệ. Không hiểu vì cô hồi hộp hay sao mà phần thịt được chia của lão lại không chính xác. Hình như nó bị dư khoảng hơn một khía (10 gam) và để công bằng cô Liên đạ lập tức xẻo lại phần thịt vượt trội đó. Khốn khổ, nó chỉ to bằng đúng một ngón tay út. Và thế là chả cần đắn đo, cô Liên cầm dao cắt bớt lại ngày miếng thịt dư đó. Nói ra thật xấu hổ. Miếng ăn quá khẩu thành tàn. Nhưng không nói ra sẽ không ai hiểu nỗi lòng của lão lúc này. Nó dở cười dở khóc. Nhìn miếng thịt miệng lão cười nhưng lòng lão khóc. Ôi vậy đây có là tình yêu, là sự ngoại tình. Tình yêu gì, ngoại tình gì mà người trong cuộc không “hy sinh” cho nhau một miếng thịt thừa?  Lão tiếc giấy phút này sao không có vợ lão ở đây để chứng kiến việc này. Lão bỗng bật lên tiếng cười nho nhỏ, cầm lấy miếng thịt treo toòng teng lên ghi đông xe đạp rồi hí hửng đạp về nhà. Lão huýt sáo miệng. Một động tác lão vẫn làm mỗi khi lòng lão vui. Trưa nay đợi lúc cả nhà ăn cơm, lão sẽ đem câu chuyện miếng thịt thừa kia ra nói với vợ với con. Chắc chắn vợ lão sau khi nhận ra sự thật, nhận ra sự ngoại tình đâu có tầm thường đến thế, chắc chắn vợ lão sẽ thương lão hơn và sẽ phải thốt lên dù trong tâm trí: Ồ, thật là tội nghiệp! Lâu nay tôi đã hiểu không đúng về ông.  Chỉ cần nghĩ vợ lão hiểu lão là lão vui lắm rối. Lão không cần gì hết!
Lão cất tiếng hát một mình và cười một mình trên yên xe đạp. Cuộc đời vẫn đẹp sao!
Trưa hôm ấy, dưới bàn tay khéo léo của vợ lão, miếng thịt heo tuyên huấn không bao lâu sau thành món thịt kho tầu tuyệt vời.  Lão nhường vợ con ăn trước. Khi vợ lão vừa đặt miếng thịt vào bát, lão vừa cười vừa nói: Hôm nay bố có chuyện này rất vui, kể cho cả nhà nghe nhé!
Lão kể lại chuyện vừa xảy ra sáng nay kèm theo câu kết luận: Thế mà mẹ chúng mày cứ bảo cô Liên với bố là bồ bịch của nhau. Bồ bịch gì mà thế. Đến như bà nhà văn nước ngoài kia tặng ông nhà văn nước ta cả mấy tòa nhà ở thủ đô nước ấy mà người ta còn chưa dám nói đó là tình yêu nữa kia kìa. Một miếng thịt vừa bằng ngón tay!
Nói xong lão im bặt, mặt ngản tò te ra. Lão đang để ý đến thái độ của vợ. Lão chờ ở vợ lão một nụ cười. Vậy mà không. Thật khổ cho lão.  Đáp lại lão ngay sau đấy là tiếng đập đánh chát đôi đũa tre xuống cái mâm nhôm. Đĩa thịt heo rung lên bần bật như vừa gặp cơn động đất. Cả nhà sợ xanh mặt. Lão cũng không phải là ngoại lệ. Thằng con út vốn được mẹ cưng chiều nhất nhà, bực mình hỏi lại:
-    Sao vậy mẹ?
-    Tao buồn nôn!
-    Thịt ngon thế mà!
-    Tao buồn nôn vì miếng thịt có hơi tay của con Liên…
Ối trời ơi! Ối trời ới! Cả nhà lão không ai cất lên một lời nào. Không khí trong nhà đã kêu thay lên thế…
Đêm hôm đó lão lại không ngủ được. Lão không những không giận vợ mà càng thấy thương hơn. Tạo nên những cử chỉ quá quắt vừa qua, vợ lão nào có sung sướng gì. Mỗi lần như thế bà khác gì người ngồi đồng. Bao trí trí lực dốc ra cho bằng hết. Chả thế mà những ngày sau mặt bà cứ hốc hác đi, hai gò má nổi gồ lên, đường gân đường máu trên chân, trên tay nổi lên xanh lét, như người vừa ốm dậy, trông thương lắm.
Lão thấy lo. Lo rằng nếu cứ để kéo dài tình trạng này không biết gia đình lão sẽ đi đến đâu. Hàng ngày cả nhà lão cứ bị xáo xào nhảy tung lên như tép trong rá thế kia thì sống sao nổi. Rồi con cái của lão nữa, chúng làm ăn, học hành làm sao được? Lão không đồng tình với cách giải quyết mà hôm nọ ông Tư Lam, người cùng cơ quan lão đã bày cho. Hôm đó nghe lão kể chuyện vợ chồng, ông đã bùng lên cơn giận dữ như chính ông là người trong cuộc. Ông đỏ nhừ mặt như vừa uống hết cả chai rượu mạnh rồi đấm mạnh tay xuống bàn làm ly chén rung lên trào trào. Ông quát:
-    Tại sao chú lại có thể chịu đựng được như thế nhỉ? Tôi ấy à? Lành thì làm gáo vỡ làm muối, tôi đánh cho vỡ mặt.
Đánh cho vỡ mặt. Nghe thì có lý đấy nhưng làm sao lão làm nổi ? Xưa nay lão chỉ có thể tự tay mình đánh mình chứ có dám đánh ai đâu nhất là với vợ con. Nằm trước đứa con gái lão 14 tuổi có chuyện gì đó, lão tức lắm mới tát vào mặt nó một cái. Nó khóc, ôm mặt hỏi lại sao bố đánh con đau thế? Lão chợt tỉnh để rồi sau đó lão ra sau nhà cứ tự tay tát vào mặt mình để rồi sau đó cứ một mình rấm rứt khóc cho đến hết ngày. Với lại trong mọi chuyện xảy ra lâu nay giữa vợ chồng lão, theo lão còn có lỗi của lão nữa chứ. Người ngoài thường chả bảo lão có bà vợ tuyệt vời đấy sao. Lão nhớ lại chuyện bà ấy chủ động tổ chức cho lão đi chơi hôm nào.
Vậy thì tại sao, tại sao lại như thế nhỉ?
Vì sao vợ lão cứ luôn tìm cớ gây sự với lão? Vì sao gia đình lão càng ngày càng vô văn hóa đến thế? Tại sao nó cứ xảy ra như cơm bữa? Xảy ra đến nỗi  mỗi lần đi đầu về thấy vẻ mặt vợ lão lạnh tanh là lão sợ không co rúm người lại thì cũng gần như thế. Những lần như thế lão lại doán già đoán non rằng hẳn là vừa có người nào đến nhà chơi đã bóng gió xa xôi nói điều gì làm vợ lão chạm nọc rồi. Hay cũng có thể bà vừa đọc trong đống sổ sách cũ của lão có một câu ghi chép gì đó, dù đã lâu rồi. Hay lại vừa xem phim truyền hình trong đó có chuyện giống chuyện bà đang nghi? Ôi hàng trăm thứ, hàng ngàn nguyên nhân. Đấu óc lão cứ căng lên như mặt trống mùa hanh. Lão nghĩ mãi mà không tìm ra nguyên nhân. Vì vợ lão quá yêu lão chăng? Có yêu mới ghen. Ghen vì không muốn tình yêu của mình thành sở hữu chung! Nhưng nghĩ lại lại thấy vô lý! Yêu sao lại hành hạ chồng! Ghen sao lại có lúc muốn thả lòng chồng. Chịu. Lão không giải thích nổi.
Lão tìm đến sách vở . Cũng chẳng thấy sách vở nào nói đến chuyện này. Lão gọi điện cho những chuyên gia tâm lý. Câu trả lời lão nhận được đều giống nhau trứng gà trứng vịt. Như nào là do không tin tưởng vào nhau. Do bà quá yêu ông. Rồi không có lửa sao có khói! Chắc là thời trẻ ông trăng hoa lắm. Vân vân…Lão không thỏa mãn. Bụng lão vẫn ấm ức như ăn phải thức ăn không tiêu.
Có đêm lão liều lĩnh lần sang giường vợ, bụng nghĩ đây vẫn là phương pháp tác chiến hiệu quả nhất để đánh thủng những boong ke kiên cố trong hệ thống phòng thủ của đối phương. Với lại lão cũng nghĩ , thời gian qua đi cũng đã lâu, đến phấn hoa còn hóa thạch, nữa là con người.
Lão lại đặt tay lên người vợ và lão không giấu nổi sự ngạc nhiên vì vẫn bị bất ngờ. Giống như hàng chục lần của những năm trước, vợ lão vẫn cương quyết:
-    Bỏ tay ra! Bàn tay dơ bẩn!
Lão lại tiu nghỉu như mèo bị cắt tai. Lại thở dài và cau có trở về với cái giường cá nhân lạnh tanh buồn tẻ của mình, trở về với thực tại chua chát.
Cứ thế lão chờ đợi.
Cho đến một hôm, may mắn sao, người ta mách cho lão một chuyên gia tâm lý đang là cộng tác viên của đài phát thanh ở quê ông, một tỉnh ở đồng bằng Bắc bộ. Người ta cho biết nhà tâm lý học này có “đài danh” là Thuận Nhĩ, thường chỉ tư vấn trên làn sóng của đài tỉnh vào tầm từ 10 đến 12 giờ đêm khuya, với giọng nói nhẹ nhàng, nữ tính. “Đài danh” của ông thật đúng với khả năng của ông. Thầm thì thủ thỉ mỗi lần cất giọng là một lần rót mật vào lỗ tai người nghe. Nghe nói trước khi làm chuyên gia cho đài phát thanh ông là giáo viên khoa tâm lý giáo dục trường Sư phạm của tỉnh. Khi được biết ông thầy tâm lý này tuổi cũng đã lớn như tuổi lão, lão mừng lắm. Có thế mới thành tri âm, tri kỷ được. Những người trẻ làm sao hiểu được tâm lý người già!
Chuyện cũa lão khó nói công khai và có nói cũng phải cả ngày may ra mới thấu đáo. Mấy hôm sau lão quyết vượt cả ngàn cây số ra quê tìm gặp nhà tâm lý Thuận Nhĩ mà từ nay lão coi như một ông thầy, một bác sĩ diều trị. Trước khi lên đường, lão đã viết cho ông Thuận Nhĩ một bức thư khá dài, dài đến mười trang tờ phơi đúp. Lão kể mọi chuyện chỉ giấu ém, không cho ông thầy biết tên thật của lão, của vợ lão là gì, quê lão ở đâu, thời trẻ và hiện nay lão làm gì.
Sau mấy ngày vật vã với khói bụi đường trường, lão đã ra đến nơi lão cần đến.
 Nhà ông thầy tâm lý ở cuối con ngõ hẹp, sâu hun hút, đất cát gồ ghề lồi lõm, váng phèn nổi vàng khè, hai bên nhôm nham, trằng xóa những bọc nilon dùng rồi, trong một cái làng nhỏ bên trong con đê biển. Ở đây đêm ngày lúc nào cũng nghe rõ tiếng sóng ì ầm.
Lão đã vào đến mảnh sân lát gạch tầu trước nhà sau khi qua một cái cổng rêu phong cũ kỹ có khắc mấy chữ nho “Hào hoa phong nhã” trên cao. Cổng cũ nhưng chữ hàng Nho đắp nổi còn mới toanh, không biết chủ nhân ngôi nhà muốn chứng tỏ gì đây!
 Lão nhìn vào thấy trong nhà có đến vài chục thanh niên trai gái đang ngồi xếp thành hai hàng trên những chiếc ghế nhựa nho nhỏ thấp lè tè, lão cứ tưởng đó là bọn học trò đến học thêm. Nhưng hình như không phải thế. Dạy gì mà thầy lại dùng những cây đũa bằng nhựa chăm chăm chọc chọc vào má, vào cổ… bọn trẻ thế kia. Lão hỏi một chú “tiểu đồng”. Chú bé cung kính thưa. Thầy con chữa bệnh cận thị bằng diện chẩn đấy ạ.
 Lão chợt nhớ ra. Đã có lần lão đọc được một tài liệu về phương pháp chữa bệnh bằng cách dùng vật cứng tác động vào các huyệt trên mặt mỗi con người.
Lão xưng tên kèm theo câu dặn nói với thầy lão ở miền Nam ra .
Chú tiểu đồng vâng dạ rồi chạy vào nhà. Ngay sau đó lão nghe thấy tiếng ông thầy dặn dò bệnh nhân rằng hôm nay tôi có khách mình nghỉ sớm hơn mọi ngày một chút nhé.
Cả đám ào ào đứng lên rồi lục tục ra về.
Chờ cho bọn trẻ về hết, chú tiểu đồng nói với lão:
 - Thầy cháu mời ông vào nhà ạ.
Lão vào nhà. Dù không tò mò lão vẫn cứ nhìn thấy nhà thầy sao mà lắm giấy khen đến thế, cơ man nào là giấy khen hành nghề treo la liệt kín mít bốn bức tường.
Từ buồng trong, ông thầy tâm lý bước ra. Cứ như một lão phù thủy trong truyện cổ A Rập. Râu quai nón, râu cằm dài, trắng như cước, cứng như lông thỏ.
Lão chắp hai tay trước ngực cung kính cúi rạp người:
-    Chào thầy ạ!
Và khi ông thầy vừa còn mắt nhắm mắt mở, chưa kịp nhận ra ai thì lão đã reo lên, rồi dang cả hai tay lao vào ôm chầm lấy ông:
-    Ôi, thằng Cầu! Bùi Văn Cầu! Đúng thằng Cầu rồi! Bố tiên sư nhà mày, trốn đâu mấy chục năm nay giờ mới ló mặt ra.
Chú tiểu đồng trố mắt nhìn. Một chuyện lạ. Sao lại có người dám gọi ông thấy đáng kính của nó là thằng, là mày!
Ông thầy cũng không giấu nổi sự ngạc nhiên. Ông hấp háy đôi mắt già nua, miệng lắp bắp:
-    Dạ, thưa tôi vẫn chưa nhận ra quý ông là ai ạ!
Lão nắm chặt rồi lắc lắc tay ông thầy:
-    Vậy là mày vẫn không nhận ra tao à? Mà thôi chúng mình già cả rồi xưng mày mày tao tao nghe chướng quá, phải không. Vậy thì gọi nhau là ông với tôi nhé. Nào bắt đầu! Vậy ông không nhận ra tôi thật hả? Tôi là thằng có tên không giống ai đây, tôi là Đặng Thổ Trì. Tôi cùng dạy với ông ở trường cấp hai dân lập Thái Lung, tính đến nay vừa dúng 45 năm rồi ông ạ.. Ông nhận ra chưa?
Bùi Văn Cầu có vẻ ngượng ngùng vì cái trí nhớ kém cỏi của mình:
- Ờ..ờ…để mình từ từ nhớ lại…À, mình nhớ ra rồi. Thổ Trì. Vườn Ao. Tôi nhớ nếu không lầm thì năm học đó ông về trường tôi dạy học khi năm học khai giảng đã dược hai ba tháng rồi phải không? Ngày đó ông có giải thích với tôi về cái tên không giống ai của ông. Ông bảo đó nỗi đam mê của mẹ ông, một người đàn bà suốt đời chỉ mê ao với vườn, có đồng tiền nào cũng tích cóp lại để mua những thứ này. Và cái tên ấy cũng là cái khổ, cái nhục của bản thân ông. Ông bảo vì nó mà thời cải cách ruộng đất nhà ông bị quy là địa chủ và ông vì thế mới không được vào đại học để phải đi dạy cấp hai dân lập cùng chúng tôi. Đầu óc bọn già chúng ta lạ thế đấy. Cứ như cái bùi nhùi rơm. Không thì thôi. Thổi gió vào là lửa bùng lên. Bây giờ thì tôi đang lần lần nhớ nhiều về ông đây…Rồi ông sẽ phải sợ tôi về cái trí nhớ ấy. Còn ông?
Lão định nói ngay khi vừa bước vào đây lão đã nhận ra đây là ông bạn Cầu của lão nhờ vào cái vành tai bị cắt nham nhở dở dang kia với phần còn lại thây lẩy một mẩu thịt thừa như miếng mộc nhĩ bị cóc gặm nhưng sợ bạn tự ái cho là lão xỏ xiên nên lại thôi.
-    Đúng là thiên duyên, nếu không thằng trong Nam bỗng dưng lại lặn lội ra tận vùng biển ngoài Bắc để gặp nhau, dể hàn huyên tâm sự.
  Chiều hôm ấy ông Cầu đã thủ thỉ với lão như vậy. Hai người vừa mới có cuộc cạch chén bằng thịt dê núi Ninh Bình (ấy là nhà hàng ghi trong thực đơn thế vậy, chứ thực ra chỗ họ ngồi đây còn cách Ninh Bình cả trăm cây số) với rượu mà nhà hàng bảo là ngâm bằng toa thuốc Minh Mạng thang “ông uống bà khen”. Uống rượu với nhau xong, hai người kéo nhau ra ngoài để biển hóng mát. Một khoảng không mênh mông đen sì . Một không khí tanh mùi cá và mằn mặn mùi muối. Gió cứ thổi ù ù. Hai người bạn muốn thầm thì tâm sự nhưng không khí lợm giọng thế này ngồi lâu sao được, lại còn tiếng sóng ấm ào, tiếng gió rin rít ù ù bên tai thế này nói sao cho lọt vào nhau.
-    Thôi. Mình về nhà đi. Ở đây chán ngoét.
Ông Cầu nói. Hai lão lại đưa nhau về nhà. Hai bóng đen lùi lũi dưới trời mờ mờ ảo ảo ánh lân tinh.
 Đêm ấy cả hai lão đều không ngủ. Lão thì không nhưng ông Cầu thì chốc chốc lại xòng xọc hút thuốc lào bằng chiếc điếu cày dựng ở góc nhà. Đêm ấy ông Cầu nói nhiều và lão cũng nói nhiều. Chuyện mấy chục năm dồn lại một đêm mà.
 Ông Cầu bảo với lão hôm nay ngoài chuyện hai thằng bạn cũ gặp nhau, còn là chuyện bệnh nhân kể bệnh với thầy thuốc nữa chứ. Có kể nhiều về mình thì mới bắt mạch trúng bệnh được. Bệnh nhân phải hiểu nhiều về người thầy thuốc sắp điều trị cho mình thì mới thành công.
Đêm ấy ông Cầu đã không giấu lão bất kỳ điều gì, cả những điều bình thường và không bình thường.
Ông Cầu bảo bình thường là sau khi đi bộ đội bị thương phục viên về làng, cưới vợ, cô gái quê xinh đẹp chờ ông gần chục năm trời, sau đó thì sinh cho ông một đứa con trai, hiện đã có vợ con và đang công tác ngoài Hà Nội. Còn vợ ông thì đã mất cách đây 5 năm sau căn bệnh ung thư tử cung.
Bình thường là sau đó ông được cấp trên cho đi học khoa tâm lý học ở trường Đại học Sư phạm, sau đó về dạy ở trường Cao đẳng Sư phạm tỉnh cho đến ngày nghỉ hưu.
Ông Cầu bảo bình thường là công việc ông đang làm: chữa bệnh cận thị cho đám sinh viên bằng phương pháp diện chẩn, tuy rất đông khách nhưng làm từ thiện là chính vì tiền công ông lấy chả đáng là bao và ông chỉ lấy khi bệnh nhân hoàn toàn khỏi bệnh. Bệnh nhân của ông rải rác ở khắp đất nước từ mũi Cà Mau đến Móng Cái. Ông Cầu lôi từ trên giá xuống một tập sách dày cộp đưa cho lão, bảo ông xem đi, những bệnh nhân họ phát biểu cảm tưởng về tôi của họ khi đến đây chữa bệnh đấy, có người lúc đến thị lực kiểm tra qua bảng chữ cái cho thấy mắt họ gần như mù mà nay đã đọc chữ nhỏ li ti không cần đến kính.
Bình thường nữa là việc hằng đêm đều đặn ông tư vấn cho những người có yêu cầu qua điện thoại. Ông nói việc tuy bình thường nhưng ông đã cứu khá nhiều người vượt qua những cơn khủng hoảng tinh thần. Trong số này có những người đã định tìm đến cái chết nhưng sau một hồi nghe ông tư vấn họ đã quyết định hủy bỏ ý đồ điên rồ của mình.
Như vậy có thể nói, ông Cầu bảo với ông, ban ngày tôi đem lại cái nhìn cho người khỏi hỏng mắt, còn ban đêm tôi lấy lại cho con người một cách nhìn. Nói theo ngày nay thì ban ngày tôi cứu cái hữu vật thể, ban đêm tôi cứu cái phi vật thể. Bệnh của ông, của bà vợ ông, tôi xin được xếp vào cái phi vật thể, ông chịu không?
Đó là những việc mà ông Cầu nói với lão là bình thường! Còn đây là những việc không bình thường. Ông Cầu lấy ngón tay trỏ chỉ vào bên tai phải:
-    Ông còn nhớ chuyện lai lịch về cái tai này của tôi không?
-    Sao có thể quên được! Ngày đó ông chả kể cho mọi người nghe, ông chui vào bụi chặt tre, bị cây tre bật ngược lại cào rách nát một bên tai.
Ông Cầu cười sằng sặc:
-    Đấy là tôi nói dối đấy. Vì thời ấy nói dối là một phẩm chất để phân biệt người thành đạt với người không thành đạt mà.
-    Vậy thì vì sao?
-    Tôi bị người ta xẻo tai!
Lão không giấu nổi bình tĩnh, giọng run run:
- Ai xẻo? Vì sao xẻo?
- Thằng cha trốn nghĩa vụ quân sự, nó xẻo tai tôi!
- Sao sao, ông kể tiếp đi.
- Tại tôi ngủ với vợ hắn và bị hắn bắt được!
Thì ra trước khi về trường Thái Lung dạy cùng với lão, ông Cầu có thời gian dạy ở huyện bên. Ngày đó do nhà trường chưa có nhà tập thể nên Cầu được gửi đến trọ ở một nhà dân. Cũng là do thời ấy người ta coi trọng thầy giáo, coi thầy giáo là nhân vật thần thánh không thể nào mắc lỗi trần tục dược nên đã để Cầu đến ở một nhà chỉ có một bà mẹ già và một cô con gái vừa cưới chồng được mấy hôm thì chồng phải đi nghĩa vụ quân sự và đi chiến trường. Thế là một bên gái mới lớn, mới có chồng và chồng lại đi xa biền biệt, một bên trai hai mươi hừng hực chưa vợ, xóm làng vắng vẻ, bà mẹ chiều con, đêm nào cũng sang nhà bà bạn hàng xóm chơi rồi ngủ luôn tại đó, để con gái ở nhà cho thầy Cầu bổ túc (văn hóa), hai tâm hồn cô đơn, hai xác thịt lẻ loi tìm đến nhau bổ sung những cái thiếu cho nhau là chuyện tất nhiên. Cuộc tình vụng trộm này trót lọt gấn được một năm học thì một đêm gã chồng kia trốn đơn vị về nhà. Và anh ta ngẫu nhiên mà bắt được quả tang vợ đang ngủ với ông thầy giáo trong buồng. Gã bộ đội B quay (tên gọi những người đi Nam đảo ngũ) đêm ấy, tức lắm cũng chỉ dám xin thầy Câu, một cái tai để kỷ niệm chứ đâu dám làm to chuyện vì sau đó hắn phải chui ngay cái hầm bí mật đào ở trong nhà, sống như con chuột đến tận khi chiến tranh kết thúc. Nhờ lý do đó mà Cầu thoát nạn, để hết hè năm ấy ông ta xin chuyển trường về Thái Lung. Ông Cầu hỏi lão:
-    Ông có biết sao đến hôm nay, tôi mới lại đem chuyện cũ ra kể với ông không?
Lão chưa kịp đáp gì thì ông Cầu đã lại nói ngay:
-    Một là, không nói ra thì tôi cứ như người mang khối u suốt đời khó chịu lắm. Hai là để tôi thanh minh với ông cái ngày mà với tư cách bí thư chi đoàn giáo viên, ông tổ chức cuộc họp kiểm điểm lão giáo Uông về tội ôm hôn con học sinh tên Huệ, tôi cáo ốm không tham dự. Tôi không dự vì tôi cho là trò vớ vẩn. Lão Uông, chưa vợ. Con Huệ chưa chồng và đã đến tuổi thành niên, chúng hôn nhau thì tội tình gì mà ông cũng bày ra kiểm điểm này nọ. Lòng vả cũng như lòng sung. Tôi còn nguyên cái tai bị cắt đứt vì hủ hóa này đây, tư cách gì mà đi kiểm điểm người ta hôn nhau?
Vì thế lương tâm bắt tôi phải từi chối việc đó. Tôi nghe nói hôm đó Uông vừa khóc vừa lạy các ông rằng “Em trót dại, kính mong đèn trời soi xét”. Soi xét cái con mẹ gì, chuyện hôn nhau. Vậy mà các ông vẫn cứ hạ của Uông một bậc lương. Ngay cái chuyện của tôi nữa. Nghĩ ra tôi cũng chẳng có tội gì. Tôi làm việc tốt đấy ông ạ, ông cứ nghĩ mà xem!
Lão không biết nên nói lại với ông Cầu thế nào. Vì thế lão cứ ngẩn tò te ra nhìn ông Cầu rít thuốc. Hút xong, thở khói xong lão lại nói:
- Đúng là chúng ta có một thời thật kỳ cục. Cái mà mình thích thì không cho người khác thích. Ông thấy tôi nói đúng không?
Lần này thì lão trả lời:
-    Không đúng! Hoặc đúng với nhiều người nhưng trừ tôi!
Ông Cầu tủm tỉm cười:
-  Ông nói đúng. Tôi biết ông sẽ nói thế vì tôi đi guốc trong bụng ông từ lâu rồi. Tôi còn biết vì thế mà ông hiệu trưởng Tề cụt tay nổi tiếng nghiêm khắc thời ấy mới mời ông đứng ra làm chủ tọa trong cuộc kiểm điểm thằng Uông bóp vú con Huệ chứ!
Nhưng thôi, chuyện ấy nói sau. Bây giờ để tôi nói nốt chuyện cũ đã nhé! Ông trời thật sòng phẳng, cho ai cái gì thì sẽ lấy của người ấy đi cái đó. Tôi thì chiến tranh cho được những giây phút thần tiên với cô con gái trẻ có chồng đi bộ đội kia nhưng rồi sau đó thì chính chiến tranh đã cướp lại của tôi cội nguồn mà nhờ đó tôi có những giấy phút thần tiên kia.
Ông Cầu lim dim con mắt nhìn lão rồi lại hỏi:
-    Ông có biết tôi định nói gì không?
Lão lắc đầu. Ông Cầu mỉm cười:
-    Cuối cùng chiến tranh đã cướp của tôi thứ quý giá nhất để sau đó biến gã đàn ông cường tráng là tôi thành một hoạn quan, một thái giám thời hiện đại ông ạ.
Lão tròn xoe mắt định hỏi lại: Thật thế à? Vậy mà ông vẫn có vợ và vẫn đẻ con?
Nhưng lão chưa kịp hỏi thì ông Cầu đã buông ra một câu hỏi:
-    Còn ông! Hình như thời nhỏ ông từng bị một cú sốc tâm lý rất lớn, tôi muốn nói về cú sốc tâm lý tình dục ấy. Ông cứ nhớ lại đi. Rồi nói sau với tôi cũng được!
Ông Cầu không nói thêm nữa. Ông lấy ra một quyển sách dày cộp bìa cứng mà lão doán là cuốn giáo khoa về tâm lý học. Chẳng cần mào đầu, chẳng cần một lời giải thích, ông đọc ngay lên một đoạn mà chả cần biết lão có muốn nghe hay không.
Freud kết luận: ham muốn tình dục là nhân tố mạnh nhất làm nên đặc điểm tâm lý của mỗi người, và bản năng tình dục có trong cả trẻ con (Thuyết hành vi tình dục của trẻ con). Năm 1905, Freud làm dư luận bị sốc khi ông công bố các ý tưởng đó trong cuốn Ba bài viết về thuyết tình dục. Trên cơ sở đó, Freud đưa ra thuyết Phân tâm học – chiếc chìa khoá giúp loài người mở cánh cửa tâm hồn mình, nhận thức một cách khoa học cái tự ngã (ego), bản ngã (id) và siêu ngã (super ego) trong chốn sâu kín nhất của nội tâm. Đây là một hệ thống tâm lý học và liệu pháp tâm lý, về sau được Adler và Jung gọi bằng thuật ngữ chính xác hơn, là tâm lý học phân tích và tâm lý học cá thể. Freud thấy là không tìm ra được nguyên nhân vật chất của bệnh loạn thần kinh mà chỉ biết đó là do các rối loạn cảm xúc gây ra, vì thế ông phát triển quan điểm vô thức (sau gọi là bản ngã - id) và cho rằng nỗi lo âu là sự ức chế bản năng tình dục. Ông giải thích nhân cách, động cơ hành động và sự rối loạn tâm thần theo cách tìm hiểu quá khứ bệnh nhân đã trải qua, các xung đột nội tâm, các biện pháp bệnh nhân đã dùng để giải quyết nhu cầu tình dục và chống đỡ với các sức ép trong đời sống riêng. Freud chia nhân cách làm 3 nhân tố: bản ngã, tự ngã và siêu ngã; chia ý thức làm 3 mức độ: vô ý thức (hoặc vô thức), ý thức và tiềm ý thức, cho rằng hành vi của con người là do các nhân tố vô thức điều khiển; nhân cách quyết định ngay từ thủa nhỏ; giải trừ ức chế tình dục là mấu chốt của việc giải quyết các vấn đề tâm lý.
Ông Cầu đọc tiếp:
 Có thể nói S.Freud đã làm một cuộc cách mạng trong Tâm Lý Học; chỉ có điều ca ngợi ông vẫn không phải là vấn đề; mà cái chính là cần nhìn nhận lại những gì mà học thuyết của ông đem lại
Học thuyết Freud không chỉ có khả năng giúp người ta nhận rõ những gì đang bị ức chế trong Tâm của họ; những sự tức giận, lòng đố kị...và đặc biệt là những ham muốn của con người; những ham muốn mà họ không muốn nói ra; vì không phù hợp với đạo đức xã hội; hay đơn giản chỉ vì chưa được xã hội chấp nhận ...không chỉ thế mà học thuyết còn giúp chúng ta nhìn thấy những gì chúng ta chưa nhìn thấy; hay chưa nhìn rõ về bản thân mình .
Những điều sâu kín trong nội tâm có thể chia làm 2 tầng nấc :những điều ta thấy được (nhưng không muốn nói ra) ; và những điều ta không thấy được (ẩn sâu vào vô thức)…
Ông Cầu hỏi lão:
-    Ông biết Phớt chứ?
Lão trả lời miễn cưỡng:
-    Có biết sơ sơ sơ. Ông ấy là một bác sĩ người Áo, người đề xướng thuyết phân tâm học, mà nội dung chính ông vừa nhắc ở trên.
Ông Cầu trầm tư:
- Hình như tôi, ông và cả vợ ông nữa, chúng ta đều là những nạn nhân ít nhiều liên quan đến học thuyết của ông ấy…Tôi nói thế không biết có đúng không?
                                                                                        (Còn tiếp)
                                                                                       


]]> http://lethieunhon.com/read.php/5893.htm LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Thu, 17 May 2012 04:06:55 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/5893.htm Cuối năm 1990 hội Văn học Nghệ thuật Thái Bình tổ chức đại hội, Đức Hậu được bầu làm chủ tịch với số phiếu rất cao khi ông chưa là đảng viên. Nhà văn Đức Hậu lên diễn đàn nhậm chức trong tràng vỗ tay kéo dài mấy phút. Trong tiếng vỗ tay ấy vang lên tiếng hô của ai đó: “Đảng đổi mới muôn năm!”. Không khí náo nức của đại hội nói lên rằng anh em văn nghệ sĩ đặt niềm tin lớn vào sự đổi mới của văn nghệ ở một vùng đất có nền văn hóa truyền thống ắp đầy cần phải được cải tổ bởi sự gánh vác của vị tân chủ tịch 43 tuổi điềm đạm, kiệm lời. Nhưng cũng chính cái không khí ấy đã mang lại cho ông nhiều hệ lụy. Ngay sau đại hội, một số người gửi đơn khiếu kiện về việc người làm lãnh đạo chủ chốt lại chưa phải đảng viên và còn bịa ra nhiều chuyện để bôi nhọ nữa. Họ kiện cả việc chỉ đạo đại hội của lãnh đạo tỉnh.



  
Làm bạn với Đức Hậu

MÃ A LỀNH

Đã đọc và nghe một cái danh Đức Hậu, rồi gặp ở hội nghị, tôi nhận ra ngay bởi qua văn thấy người. Lớp nhà văn từ khoảng thập kỷ 90 thế kỷ XX trở về trước hầu như đều biết đều quen nhau bởi một là số lượng không đông lắm, hai là dù cá tính gì thì cũng lấy cái sự thân thiện, hòa nhã làm trọng. Tuy thế, tôi chỉ trộm ngắm nhìn Đức Hậu từ xa bởi cái vẻ lạnh lùng bề ngoài. Phải đến năm 2004 tại hội nghị văn học miền núi ở Sa Pa chúng tôi mới thật quen nhau. Trong hội trường, diễn giả đang cao giọng oang oang, cử tọa chật ních ồn ào. Vốn không ngồi yên một chỗ, lại thủ vai phóng viên tạp chí văn nghệ Lào Cai, tôi khẽ đi ra ngoài thì thấy Đức Hậu đang trầm ngâm tựa lan can. Một thế đứng rất nhà văn can trường. Tôi mạnh bao xin được phỏng vấn và chụp ảnh chân dung. Một thời gian sau giở lại phim, làm một tấm cỡ CP, càng nhìn càng thấy đẹp. Tôi gọi cho Đức Hậu có cần thì gửi phim cho. Đức Hậu gọi cho tôi: “Ảnh của ông đẹp đến mức kinh điển. Bạn bè Thái Bình ai cũng thích”. Sau đó Đức Hậu gửi cho tôi một tấm ảnh phóng to và trả lại phim.

 Quả là trong số ảnh chân dung nghệ thuật tôi chụp chỉ có ảnh Đức Hậu là ưng nhất: Dáng to cao lịch lãm, tóc xoăn sóng tự nhiên, đôi mắt nhìn sâu thẳm được tô điểm bằng hàng ria đậm. Không ngờ nhân vật trong tấm ảnh như một nhà quý tộc thượng lưu đầy uy quyền và sang trọng thời Phục Hưng. Chính tấm ảnh đã kết chúng tôi thành bạn thân. Có người bảo tôi nên gửi treo hoặc triển lãm nhưng rồi cứ nấn ná đắn đo cho đến lúc quyết định giữ lại cho mình, chứ giới ảnh mà nghe cái tên người miền núi ngồ ngộ là họ vứt nhoách đi ngay thôi. Chốn nghệ trường có điều trớ trêu là thế, không lý giải được, dù tác phẩm hay, tốt nhưng không hiểu sao đeo một cái tên tác giả thì lại thái nhau, vả lại chân dung một thiên nhân mà đem treo cho mọi người xem, cứ cảm thấy như mình bị hạ thấp phẩm giá. Hồi ấy Đức Hậu đang làm Chủ tịch hội Văn nghệ tỉnh Thái Bình. Không nhớ rõ năm 2005 hay 2006, Đức Hậu tổ chức một đoàn văn nghệ sĩ Thái Bình đi thực tế sáng tác ở tỉnh Lào Cai. Bất chợt Chủ tịch hội Lào Cai gọi tôi đi cùng tiếp đoàn, do chính đoàn Thái Bình chiêu đãi. Gặp nhau, mới biết mình được gọi là do Đức Hậu yêu cầu. Đức Hậu rủ tôi lên phòng khách sạn, giới thiệu vợ là kiến trúc sư và tặng tôi cuốn sách “Đức Hậu - Tuyển tập truyện ngắn chọn lọc”. Rồi gặp trong đại hội nhà văn khu vực miền Bắc tại thành phố Yên Bái, gặp ở đại hội đại biểu nhà văn toàn quốc tại thành phố Hà Nội nhưng chỉ thoáng qua vì ai cũng bận việc. Lần gặp nào Đức Hậu cũng nhắc lời mời tôi về Thái Bình chơi. Trung tuần tháng 10 năm 2008 lại gặp nhau tại hội nghị nhà văn khu vực phía Bắc ở Ninh Bình, Đức Hậu nhắc thêm lời mời. Thấy từ Ninh Bình đến Thái Bình không bao xa nên tôi cả quyết nhận lời. Không phụ thuộc xe cộ, kết thúc hội nghị, tôi cùng về Thái Bình quê ông. Đến thành phố Thái Bình, Đức Hậu đưa tôi về một khách sạn nhỏ đủ tiện nghi. Vợ Đức Hậu, Lê Thị Hòa đã đến trước để xếp phòng. Đức Hậu bảo:
- Tôi rất muốn đưa ông về nhà. Nhà tôi rộng rãi, có riêng phòng máy lạnh cho khách nhưng dù sao cũng không tiện cho ông, vì biết ông hay viết về đêm. Ông đi tắm đi. Tôi về tắm cái rồi tới đón ông về nhà tôi ăn cơm!
Thì ra cung cách đối xử với bạn bè của vợ chồng Đức Hậu rất hiện đại. Trọng tình nhau thì phải trọng cá tính của nhau; chứ mà quý nhau cứ phải dằng dây vào nhau thì phiền toái lắm, nhất là cánh văn chương, cứ lục sục cả đêm. Lúc sau cả hai vợ chồng Đức Hậu mỗi người một xe đến làm tôi xúc động ứa nước mắt. Về đến nhà, mâm cơm của bà Hòa chẳng bày biện gì, chỉ một tô lớn gà ta hầm nguyên con, một rá rau sống lẫn rau thơm, đĩa bún và mấy quả ớt. Đức Hậu lôi trong góc tủ ra chai rượu ngoại, chắc là đắt tiền lắm.
- Đêm nay nghỉ ngơi thôi nhá. Dù sao thì cũng già rồi, viết được đến đâu thì viết, cứ phải giữ sức, nhưng dù sao tôi với ông cũng phải đánh đổ chai này!... Mà này! Văn của ông cứ nhẩn nha túc tắc như là đi đường núi, rồi ông pha thêm cái chất sương khói huyền thoại nữa nên rất sâu lắng, tính nhân văn nổi trội lên vừa cuốn hút, vừa ám ảnh. Cái Biển xa xăm của ông đăng báo Văn nghệ tôi đọc đến hai lần. Nào, chào mừng ông đến Thái Bình!

Thế rồi câu chuyện chúng tôi xoay quanh cuộc đời, chuyện bạn bè kẻ còn người mất. Kiến trúc sư Lê Thị Hòa chỉ ngồi nghe, không hề động đến giọt rượu nào. Tôi được biết bà đã từng là Ủy viên Ban chấp hành hội kiến trúc sư Việt Nam hai khóa và từng làm Chủ tịch hội Kiến trúc sư tỉnh Thái Bình. Bà vui vẻ ngồi tiếp món ăn cho chúng tôi đến tàn cuộc rượu. Đúng như Đức Hậu giao hẹn, chúng tôi đánh đổ cả cây Chivas regal 18 loại to.
Đêm. Trằn trọc. Tôi cứ mơ mơ màng màng nghĩ về Đức Hậu. Trông tướng ấy đáng phải là một nhà quan chức cấp cao. Cái thằng văn chương cứ phải méo mó, dẹo dọ như tôi mới đúng chứ! Có thể Đức Hậu không trúng số? Có thể Đức Hậu chọn nghề văn chương bởi ông yêu nó, cũng như tôi, văn chương không có chuyện sang hèn nhưng trước hết nó là Con Người. Triết sinh của tôi là thế nên tôi học làm Người trước khi làm văn. Có phải thế không, Đức Hậu?

Sáng hôm sau ngủ dậy muộn khi Đức Hậu đã chờ ở lễ tân. Ông đèo tôi đi ăn canh cá rô, món đặc sản Thái Bình. Rồi chúng tôi đi uống cà phê ở một quán bên bờ sông có hàng liễu rủ la đà với những làn gió thoảng nhẹ mát lành. Về nhà, thấy bà Hòa đang ngồi căng mắt vẽ bên máy vi tính. Không nhìn chúng tôi, bà bảo:
- Em xin lỗi không đi ăn sáng với hai anh được. Hôm nay em bận việc từ sớm!
Trong khi chúng tôi leo bậc cầu thang lên tầng, Đức Hậu bảo:
- Vợ tôi bận lắm. Về hưu, bà ấy đứng ra lập một cái công ty tư vấn thiết kế, giám sát và xây dựng. Làm cả quy hoạch và xây dựng nông thôn. Các cháu đi làm xa cả, nhà chỉ có hai vợ chồng, bà ấy vừa lo công việc, vừa phục vụ tôi. Bà này yêu nghề và yêu chồng con hết mực!
Chưa vào phòng, Đức Hậu dẫn tôi thẳng lên sảnh phía sau sân thượng tầng ba.
- Ông thấy giàn trầu mẹ tôi mượt chưa. Giàn trầu của mẹ tôi đấy!
Đức Hậu nói vậy tức giàn trầu chính là bóng hình người mẹ. Ông vân vê những cánh lá xanh mập:
- Ông ạ, tôi luôn nghĩ phải học Làm Người trước khi viết văn. Học Làm Người quả thật không đễ dàng gì, vì trước hết phải luôn nhận phần thiệt thòi về mình. Tuy thế, suy đi ngẫm lại, thấy chẳng thiệt đâu. Giời có mắt mà!
Tôi ớ người ra rồi chìa tay bắt tay Đức Hậu thật chặt.
- Tôi cứ nghĩ cuộc đời mình như một cái diều, dù bay lượn thế nào thì cũng phải cột chặt đầu dây vào một điểm tựa. Điểm tựa đó chính là làng quê mình. Không có điểm tựa, mình sẽ bị gió quăng quật rồi rơi vào đâu không biết. Anh hùng, vĩ nhân thì cũng phải sinh ra từ một cái làng, phải có một chỗ chôn nhau cắt rốn. Nếu tôi không sinh trong một cái làng nghèo, chắc gì tôi đã thành nhà văn. Mà ngày xưa làng tôi nghèo lắm!

Đức Hậu tuổi Đinh Hợi, quê làng Tam Lộng, xã Thụy Hưng, huyện Thái Thụy. Bố mẹ sinh được cả thảy chín anh em nhưng chết bốn còn năm. Ông là thứ tư, giờ thành thứ hai. Người chị trên ông sinh năm 1944, năm đói Ất Dậu phải đem cho người ta ở chợ đến nay vẫn chưa tìm được. Bố là Vũ Đức Phiêu hoạt động bí mật từ năm 1948, sau hòa bình làm cán bộ xã cho đến khi nghỉ hưu. Mình mẹ quanh đời đeo giỏ mò cua bắt cá đồng nuôi con. Năm 1965 vào học cấp ba bên huyện Thái Ninh vì hai huyện mới có một trường. Nhà nghèo quá không có gạo để trọ học, Đức Hậu thôi học rồi xin đi học trung cấp mỏ. Năm 1967 đi làm ở mỏ Vàng Danh - Quảng Ninh. Nhận được đồng lương đầu tiên, Đức Hậu đi tìm mua sách để đọc và cuốn sách đầu tiên tự mình mua được là cuốn Bút ký triết học. Cũng năm 1967 truyện ngắn đầu tiên ra đời, mang tên Niềm vui, được in vào tuyển tập truyện ngắn Quảng Ninh năm 1968. Truyện tiếp theo là Người nhà máy, đăng trang nhất báo Văn nghệ năm 1971. Lãnh đạo mỏ thấy Đức Hậu thích viết, liền điều động làm công đoàn phụ trách về văn hóa. Thế là ngày thì làm việc, tối thì đi học bổ túc văn hóa cấp ba. Tối thứ bảy không học văn hóa thì đi học nhạc, cách xa mười bảy cây số, phải lấy ống bơ tạo một cái đèn ma zút để chạy bộ trên đường ray. Năm 1969 về nghỉ phép, Đức Hậu mang theo chiếc ghi-ta và mấy cái truyện ngắn tìm tới Ty văn hóa tỉnh Thái Bình sơ tán ở xã Đông Dương, huyện Đông Hưng. Gặp được ông Hồng Dương trưởng phòng, ông Thanh Long, phó phòng văn nghệ. Qua câu chuyện, thấy Đức Hậu hiểu nhiều biết rộng, ông Hồng Dương đã học thời Tây hỏi sao hiểu biết rộng vậy. Đức Hậu bảo không có điều kiện học hành nhưng chịu khó đọc nhiều sách. Ông khuyên nên về ty Văn hóa. Về hỏi bố. Bố gàn. Thế là tự làm đơn, lý lịch rồi đi tìm ông Phó Chủ tịch huyện Tạ Bá Khù sơ tán trong nhà dân để xin xác nhận. Ông Khù chẳng mấy khi tiếp khách xởi lởi nhưng gặp được người thanh niên trẻ hiểu nhiều biết rộng nên hai người chuyện trò suốt cả buổi chiều. Ông ký xác nhận luôn rồi bảo đi lấy dấu, ông còn chúc thành công và khuyên hãy làm một nhà văn của Đảng thật tốt. Cán bộ tổ chức ty Văn hóa xuống xác minh rồi nhận về làm ở phòng sáng tác. Năm 1971 tỉnh thành lập hội Văn nghệ, Đức Hậu là một trong ba người về Hội đầu tiên, sau đó đi học lớp bồi dưỡng những người viết văn trẻ của hội Nhà văn Việt Nam tại Quảng Bá khóa V. Cùng học, Đức Hậu còn nhớ có Duy Khán lớp trưởng, Nguyễn Khắc Trường, Tô Nhuận Vĩ, Xuân Đức, Vương Trọng, Nguyễn Đức Mậu, Văn Phan, Phúc Lai, Phù Ninh, Thanh Tùng, Thanh Quế, Trần Nhuận Minh, Phan Thị Thanh Nhàn, Lâm Thị Mỹ Dạ, Trần Hoài Dương, Bế Kiến Quốc... Học xong về, Đức Hậu tập trung hết tâm lực viết về nông thôn miền Bắc thời kỳ hợp tác xã đang dồn hết sức người sức của cho cuộc kháng chiến chống Mỹ. Những năm 70, 80 thế kỷ trước, Đức Hậu là một trong vài cây bút viết về nông thôn khá tiêu biểu thường xuyên xuất hiện trên báo Văn nghệ và một số báo chí khác với những bút ký, truyện ngắn nóng hổi hơi thở cuộc sống. Ông say mê đi và viết. Ông thường về nông thôn sống với nông dân chân lấm tay bùn, mặt dán đất, lưng dán trời có khi hàng tháng. Dù lúc ở phố hay khi ở nông thôn ông vẫn không ngừng đọc. Đọc dưới ánh đèn dầu. Đọc dưới ánh lửa, thậm chí cả dưới ánh trăng. Ông dồn hết tâm huyết và tình yêu cho văn chương và sách vở, không tham vọng chính trị, không bận tâm kinh tế. Cho đến bây giờ nhà văn Đức Hậu - Trưởng ban công tác các nhà văn phía Bắc vẫn luôn nhắc đến một ân nhân, như là người thầy đầu tiên của mình. Đó là ông giáo Nguyễn Văn Riệm, con trai của cụ Đồ nguyên mẫu nhân vật trong Người đàn bà ám ảnh, một truyện ngắn nổi tiếng của Đức Hậu mà tôi xếp vào loại kinh điển. Ông giáo Riệm tuy không trực tiếp dạy, nhưng từ Sơn La về chỉ với một tủ sách lớn và tủ sách ấy chỉ một mình Đức Hậu được đọc. Đọc lúc chăn trâu. Đọc khi thổi bếp. Đọc lúc giã gạo. Đọc khi đi đường… Toàn những sách kinh điển như Sếch-xpia, Lép Tôn-xtôi, Mác-xim Goóc-ky, Vích-to Huy-gô, Séc-văng-téc, Đuy-ma, Phu-xích, Tuốc-ghê-nhi-ép, Lỗ Tấn, Ta-go… Yêu sách và đọc nhiều sách thế từ thuở trẻ, thảo nào sách đứng sách ngồi chật cứng cả bức tường trong thư phòng của nhà văn Đức Hậu mà bên tường đối diện với giá sách là tấm chân dung tôi chụp.
- Trên giá sách kia nhà văn Đức Hậu ngự ở góc nào?
Đức Hậu đứng dậy đến bên giá sách. Tôi cũng bước tới. Đức Hậu rút ra một cuốn của mình.
- Tôi viết ít lắm ông ạ. Cho đến giờ mới có 8 cuốn, bắt đầu bằng tiểu thuyết Bông cúc biển (1976) và Vùng đất mới (1980)!...
Còn sau đó Đức Hậu bận làm công tác quản lý nên có lẽ có tới 20 năm liền chuyên viết truyện ngắn, in trong các tập Bạn bè sau chiến tranh, Chuyện kể của bé Hạnh, Người đàn bà ám ảnh và Đức Hậu - Truyện ngắn chọn lọc… Đức Hậu bảo rất yêu truyện ngắn vì thể loại này cực kỳ tinh xảo và khó viết. Ông còn một tập bản thảo tiểu thuyết nữa viết về thời kỳ tập thể hóa nông thôn, đã trích đăng nhưng đành lòng rứt bỏ vì hiện thực cuộc sống đã thay đổi, cảm quan thẩm mỹ cũng phải đổi thay, không luyến tiếc nữa.
- Thế còn cuốn Nhà văn Thái Bình to đùng này? Hoành tráng quá!
Tôi chỉ trên giá sách. Và đó là cuốn kỷ yếu do Đức Hậu chủ biên để tri ân 45 nhà văn hội viên Thái Bình qua hai thế hệ chống Pháp và chống Mỹ. Công trình làm mất hai năm, nay đều có trong các tủ sách của gần một nghìn trường học của tỉnh. Mới đây Đức Hậu còn gửi qua bưu điện tặng tôi cuốn tạp văn Một chút hồn sông núi mới in xong.
- Thế bây giờ ông đang viết gì?
- Vẫn chuyện người nông dân thôi. Mấy chục năm nghiên cứu và suy nghĩ về nông dân, nông thôn, về lịch sử dân tộc áo nâu, thấy vấn đề thật lớn lao. Mình biết mười, trăm, mới viết được một, chục, bởi tài thấp, lại lười nữa!
Đức Hậu chỉ máy vi tính trên bàn làm việc, một cố định, một láp-tốp, rằng món duyên nợ với quê hương ông đang cố gắng trả bằng một tiểu thuyết viết dở trong máy kia. Cứ nhẩn nha viết, bao giờ xong cũng được, viết để gửi gắm chứ không bao giờ coi văn chương là chuyện danh lợi, vì thế ông không ham số lượng, cũng chẳng bao giờ thi thố. Ông còn một số bản thảo bút ký đã đăng rải rác trên báo chí, phát trên đài nhưng chưa nghĩ đến việc tập hợp để xuất bản, phần vì có bài bị thất lạc, phần vì có bài vấn đề đã lỗi thời.
- Tiểu thuyết đòi hỏi công sức ghê gớm, lại phải tập trung cao độ, thế mà tôi vẫn thấy ông đăng truyện ngắn, bút ký, ông ưu tiên loại nào hơn, viết máy nào là chính?
- Viết cả hai máy. Viết cả mấy loại. Lúc viết máy này. Lúc viết máy kia. Lúc đi chơi cờ. Biết là vẫn phải chạy đua với thời gian nhưng chẳng cần hối hả. Dạo này tôi đang viết một cuốn sách cho thiếu nhi, hình như có viết cho thiếu nhi thì mới đọng lại sâu nhất làng quê, hồn quê!
Đức Hậu với tôi lại trùng nhau điểm này. Văn Đức Hậu sâu lắng, hàm xúc toát lên vẻ sang trọng, không bới móc, rỉa rói, không lợi dụng chuyện đời nhố nhăng đưa vào tác phẩm cho người đọc liên tưởng những chuyện nhỏ nhặt, vì văn là nhân văn. Nhân vật trong văn Đức Hậu dành phần nhiều cho giới trí thức nhưng hầu như có chung nguồn gốc sinh ra từ làng quê. Tôi yêu Đức Hậu bởi chúng tôi cùng chung quan điểm thẩm mỹ và lẽ sống. Nhà văn Đức Hậu luôn đồng nhất giữa Văn với Người. Văn thì đằm thắm tình người, phần Người thì luôn đồng cảm yêu thương, sẵn lòng giúp đỡ bạn bè, đồng nghiệp. Tôi từng trực tiếp làm công tác quản lý một hội Văn học Nghệ thuật miền núi hơn 15 năm nên có biết tình cảnh của các hội. Đức Hậu làm Chủ tịch hội Thái Bình đến 17 năm hẳn đã từng trải nhiều chuyện không vui.
- Tôi có nghe ông đã từng vấp phải những chuyện buồn bực?...
Đức Hậu ung dung rót trà.
- Văn là cuộc đời mà ông. Dù ông sống như thế nào thì cũng có kẻ yêu người ghét. Kẻ ghét vì ghen tức. Người ghét vì sống và nghĩ khác mình. Nhà văn Chu Văn có nói: “Ghen tình và tài là hai cái ghen cay độc nhất”. Biết làm sao được. Cái chính là sống làm sao không để ai coi thường. Ghen ghét thì không tránh được, nhưng nếu để người đời coi khinh thì không thể sống được, ông ạ! Mình sống thế nào thì văn mình cũng như thế!
- Nhưng những kẻ bị người đời coi khinh vẫn nhan nhản, vẫn nhơn nhơn… - Tôi không tìm được từ ngữ để nói thêm.
- Giời có mắt. Quanh ta có biết bao người tốt chứ, và hẳn có nhiều người biết đến ta chứ!

Trong phòng khách tầng trệt treo một đôi câu đối viết bằng chữ Hán khá bay bướm, Đức Hậu bảo nhà văn Lê Bính tặng vào dịp tết nguyên đán Mậu Tý, 2008: Tam lộng sinh nhân, thập thất lai niên quan chủ hội / Bắc Hà nhân sĩ, lục tuần dư tuế trưởng văn gia (Làng Tam Lộng sinh ra người 17 năm làm chủ tịch hội / Ngoài 60 tuổi làm trưởng ban nhà văn Bắc Hà). Tôi hỏi xuất xứ. Đức Hậu nói lảng: “Đó là một câu chuyện dài”. Đức Hậu, một con người tinh tế và kín đáo đã không muốn nói nên tôi không gặng thêm. Tôi chưa đọc bài của các anh Võ Bá Cường, Nguyễn Dương Côn viết về Đức Hậu trong tập truyện ngắn chọn lọc của ông, nghĩ rằng mình hiểu Đức Hậu thế nào thì cứ viết đã, rồi sẽ đọc sau kẻo bị họ lôi cuốn làm mình mất giọng điệu riêng. Suy đi tính lại, xin lỗi bạn đọc, có lẽ tôi vẫn phải viết ra vài điều về người bạn tâm giao của tôi. Câu chuyện hơi lộn xộn được xâu chuỗi lại như thế này: Cuối năm 1990 hội Văn học Nghệ thuật Thái Bình tổ chức đại hội, Đức Hậu được bầu làm chủ tịch với số phiếu rất cao khi ông chưa là đảng viên. Nhà văn Đức Hậu lên diễn đàn nhậm chức trong tràng vỗ tay kéo dài mấy phút. Trong tiếng vỗ tay ấy vang lên tiếng hô của ai đó: “Đảng đổi mới muôn năm!”. Không khí náo nức của đại hội nói lên rằng anh em văn nghệ sĩ đặt niềm tin lớn vào sự đổi mới của văn nghệ ở một vùng đất có nền văn hóa truyền thống ắp đầy cần phải được cải tổ bởi sự gánh vác của vị tân chủ tịch 43 tuổi điềm đạm, kiệm lời. Nhưng cũng chính cái không khí ấy đã mang lại cho ông nhiều hệ lụy. Ngay sau đại hội, một số người gửi đơn khiếu kiện về việc người làm lãnh đạo chủ chốt lại chưa phải đảng viên và còn bịa ra nhiều chuyện để bôi nhọ nữa. Họ kiện cả việc chỉ đạo đại hội của lãnh đạo tỉnh. Trong một buổi làm việc với Thường trực tỉnh ủy, Đức Hậu nói: “Tôi chưa bao giờ dám nghĩ sẽ làm chủ tịch hội. Bây giờ được anh em tín nhiệm, nếu các anh ủng hộ, tôi sẽ làm hết sức mình để đổi mới phong trào văn nghệ tỉnh nhà. Nếu không, tôi xin lui về để thanh thản sáng tác!”. Đồng chí Bí thư tỉnh ủy từ tốn như tâm sự nhưng là mệnh lệnh, đại ý lãnh đạo tỉnh rất tin ở Đức Hậu, Đức Hậu hãy dành tâm huyết lo cho phong trào để đáp lại lòng tin của anh em văn nghệ sĩ và của tỉnh ủy. Rất nhiều việc phải làm. Rất nhiều khó khăn thách thức phô bày ra trước mắt vị tân chủ tịch hội: Chi bộ liên tục bị xếp loại yếu kém. Cơ quan mất đoàn kết triền miên. Đời sống cán bộ hội rất khó khăn. Trụ sở hội là một dãy nhà mái ngói tường mười xây từ sau chiến tranh phá hoại, mỗi trận mưa là nhà dột, sân lội. Từ ngày thành lập đến khi đó tờ ngôn luận của hội vẫn chỉ là tập san, năm thì mười họa ra được một số lèo tèo vài trăm cuốn biếu tặng. Đức Hậu bắt đầu sự nghiệp quản lý bằng công tác tổ chức. Ông lên kế hoạch đưa ra thảo luận trong Ban chấp hành rồi tiến hành thành lập các chi hội chuyên ngành, trình Thường trực tỉnh ủy thủ tục đề nghị bộ Văn hóa cấp giấy phép xuất bản định kỳ cho tạp chí Văn nghệ Thái Bình. Năm 1994 tạp chí ra đời theo giấy phép của Bộ Văn hóa - Thông tin. Đức Hậu phân công nhà văn Đỗ Vĩnh Bảo - Phó chủ tịch hội làm Tổng biên tập. Là người giỏi làm báo, Đỗ Vĩnh Bảo đã đưa Văn nghệ Thái Bình thành tạp chí có số lượng tia-ra 4000 bản phát hành qua bưu điện có lẽ là lớn nhất so với tạp chí văn nghệ các địa phương. 8 quy chế được soạn ra thông qua Ban chấp hành cho các tổ chức chân rết của hội đưa vào thực thi. Văn nghệ Thái Bình cất cánh từ đấy với đội ngũ văn nghệ sĩ đông đảo được tập hợp và tổ chức chặt chẽ cùng sự mở rộng giao lưu thường xuyên với đồng nghiệp toàn quốc. Khóa thứ hai chủ tịch hội Đức Hậu xin tỉnh được trụ sở mới. Nhân cơ hội này ông xin lại một phần đất cơ quan cũ cấp cho anh em cán bộ hội. Việc nhà đất vốn rất khó, phải mất nhiều thời gian, công sức, không kiên trì là dễ nản lòng. Khi được tỉnh chấp nhận, Đức Hậu nhờ vợ vẽ quy hoạch, chia lô làm hồ sơ cấp đất. Người được nhận đất làm nhà đầu tiên là cựu chủ tịch hội Bút Ngữ rồi đến các cán bộ văn phòng như Trọng Khuê, Kim Chuông, Lê Bính, Hà Trí Dũng, Đức Ba, Trịnh Trung Thông, Nguyễn Thị Duyên, Võ Song Hào, Nguyễn Thị Đức…
- Ông thì sao? - Tôi hỏi.
Đức Hậu cười:
- Mình đi làm phúc mà lại nhận phần thì coi sao được!

Trở lại xuất xứ đôi câu đối nói trên. Lê Bính vốn là một cán bộ cũ của hội, tuổi đời còn trẻ đã phải về mất sức. Cuộc sống nghèo túng cùng cực đến nỗi cái xe đạp cà tàng cũng phải bán đi để lấy tiền đong gạo nuôi con nhưng anh vẫn viết và ra được sách. Gặp thời cơ có chính sách giám định lại sức khỏe cho những người còn trẻ có thể tuyển dụng vào cơ quan Nhà nước, Đức Hậu bảo Lê Bính làm đơn rồi ông làm việc với các ngành cho Lê Bính trở lại hội kèm với việc nâng liền hai bậc lương. Đức Hậu rằng “những việc thuộc về chính sách, để làm được, phải nhờ vào sự ủng hộ của anh em, bạn bè ở các ngành chức năng, chứ bản thân mình dù có tốt đến mấy, tài thánh đến mấy cũng chẳng làm được”. Được trở lại công tác, Lê Bính về thưa với cha. Lúc ấy người cha bật khóc, đôi vai già nua rung lên từng hồi rồi liền sửa soạn ba mâm cơm, tờ Quyết định con trai trở lại công tác được đặt trịnh trọng trên ban thờ. Lê Bính trở thành một trong những cây bút chủ lực của Thái Bình, được bổ nhiệm làm Thư ký tòa soạn tạp chí Văn nghệ và được kết nạp vào Hội Nhà văn Việt Nam. Trường hợp tương tự là tác giả Nguyễn Long, từng làm công nhân một công ty của bộ Giao thông, đi lao động ở Đức về rồi mất việc, Đức Hậu đã nhận về cơ quan. Nguyễn Long có bài thơ Thường dân nổi tiếng. Còn một số văn nghệ sĩ nữa dù là hội viên địa phương hay hội viên chuyên ngành trung ương cũng được Đức Hậu cưu mang, giúp đỡ vượt lên hoàn cảnh để có điều kiện chuyên tâm hoạt động văn học, nghệ thuật. Riêng Lê Bính tết nào cũng đến thăm Đức Hậu, rồi về Tam Lộng thắp hương cho hai cụ thân sinh ra ông. Cuối năm Đinh Hợi Đức Hậu nghỉ hưu, tết năm đó đôi câu đối của Lê Bính được viết thành hai bản, một bản ở nhà Đức Hậu, một bản treo ở quê Tam Lộng. Tình cảm của kẻ sĩ với nhau được như thế thật đáng trân trọng.
- Ông làm điều tốt cho nhiều người, mà ăn ở với ông như Lê Bính được mấy?
Đức Hậu nhìn giá sách như ở đó có sẵn những câu trả lời:
- Ông hiểu con người mà! Ngạn ngữ phương Tây có câu: “Oán thù khắc trên đá hoa. Ân huệ vẽ trên cát”. Các cụ ta thì nói: “Cứu vật vật trả ân, cứu nhân nhân trả oán”, và… “thương người thì khó đến thân”. Nhưng theo triết lý đạo Phật thì làm ơn ai nghĩ đến trả ơn. Mẹ tôi xưa vẫn thường dặn phải ăn ở để phúc cho con cháu. Tôi có những người bạn tốt, như ông, như nhà văn Lê Bính chẳng hạn. Tôi cũng có một gia đình yên ấm, các con ngoan hiền, học giỏi, không phụ lòng cha mẹ. Đây, con gái tôi đây!

Nói rồi Đức Hậu giở máy vi tính cho tôi xem  ảnh con gái út vui đùa trên tuyết. Cháu đang học thạc sĩ bên Thụy Điển khiến tôi lại nhớ da diết nước Nga choàng tuyết trắng. Cháu được giải văn quốc gia, vào thẳng đại học, tốt nghiệp cử nhân báo chí rồi thi được học bổng đi du học. Hai con trai, một kiến trúc sư, một kỹ sư giao thông đều trưởng thành, có nhà cửa, vợ con và đang làm việc ở Hà Nội. Có tiếng gọi nhỏ nhẹ của bà Hòa ở cầu thang. Chúng tôi đi xuống thì món nhắm và chai rượu quý đã bày sẵn. Trên mâm có món nem thính, một khay tôm he nướng thơm lừng, ba bát nước chấm cùng mấy loại rau sống, rau thơm, lá sung và quả sung non. Chúng tôi trịnh trọng nâng ly bằng cả hai tay. Uống rượu với Đức Hậu phải sang. Món ăn dân dã mà sang. Rượu sang. Người sang nên cung cách uống cũng phải sang. Đức Hậu giải thích rằng món nem là bản quyền của người cha truyền lại cho con dâu. Làm không khó, vật liệu dễ kiếm nhưng cầu kỳ. Riêng như thành phần thính, phải là gạo ngon nấu cơm rồi phơi khô, khi nào làm nem thì đem rang vàng rồi xay mịn. Sau đó chọn thịt, gia vị, ướp tẩm theo bí quyết riêng. Ăn một miếng nem gói lá sung kèm một quả sung nữa, quả là nhớ đời. Nhấp ngụm rượu lên môi, tôi đùa:
- Nghe nói Đức Hậu được vợ chiều lắm. Sống với cái ông nhà văn gàn dở chỉ biết lo cho thiên hạ này bà có thấy dễ chịu không?
Bà Hòa với tay gắp thức ăn cho tôi:
- Em chỉ biết canh ngon cơm dẻo cho chồng con. Em chẳng màng, chẳng thiết gì về danh lợi. Chỉ mong nhà em để thật nhiều phúc đức cho con cháu. Có vậy mới có người như anh từ miền núi xa xôi về chơi!
Đức Hậu rót thêm rượu.
- Giàn trầu nãy ông xem là vợ tôi lấy giống đúng dây ngày xưa ở làng quê mẹ tôi trồng ăn hàng ngày, cứ ngày nhất ngày rằm là vợ tôi lại ngắt thắp hương… - Đang nói, chợt Đức Hậu quay mặt nhìn phía vô định nơi cửa vẫn mở toang, phía xa kia là cánh đồng trải ra ngút ngát.

Tôi cứ nghĩ mãi mà chưa lý giải được, một thằng dân miền núi thô mộc là tôi lại được làm bạn với Đức Hậu? Cơ may hay là duyên hữu? Nhưng tôi thấy mình thật may mắn.

                                                                                         
Nguồn: Vanvn. net

]]> http://lethieunhon.com/read.php/5892.htm LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Wed, 16 May 2012 09:38:41 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/5892.htm Tác giả Trần Minh Tạo yêu cầu lẽ công bằng: “Tôi phát hiện bài viết đứng tên Lê Xuân Thành, trừ phần mở đầu và kết thúc, chính là phần văn từ câu chữ cốt lõi nằm trong bài ký sự về một trận chiến đấu vũ trang của Đại đội Địa phương quân Hồng Ngự thời chống Mỹ, có tựa đề “Trận cuối cùng đánh địch tại Mương Lớn-An Bình” mà tôi đã từng trực tiếp viết ra thành văn, tồn tại trong một hình thức thể loại ký sự hoàn chỉnh cách đây trên dưới 2 năm, hiện còn nằm dưới dạng bản thảo, chỉ gửi duy nhất lần đầu cho Ban Liên Lạc Đại đội ĐPQ Hồng Ngự thời chống Mỹ đọc góp ý, tức chưa ấn hành phổ biến lần nào. Hoàn toàn không hề  là nguồn tài liệu lịch sử “thô” về Đại đội địa phương quân Hồng Ngự” mà ông Lê Xuân Thành có thể “biên soạn” lại hay đã “biên soạn” lại  như dẫn nguồn bên trên vì rằng bài “Điều gì xảy ra ở Hồng Ngự trước ngày 30/4/1975” chỉ hoàn toàn “chép lại”, “đạo lại” gần như từ đầu tới cuối câu chữ văn từ, kể cả mạch ý, mạch tình nằm ở phần cốt lõi bài viết “Trận cuối cùng đánh địch tại Mương Lớn-An Bình” của tôi mà thôi!”



                             
                           ĐƠN KIẾN NGHỊ, YÊU CẦU GIẢI THÍCH

V/v: Một phần rất lớn bản thảo bài viết “Trận cuối cùng đánh địch tại Mương Lớn-An Bình” ( Hồng Ngự) của tôi lại nằm trong bài viết “Điều gì xảy ra ở Hồng Ngự trước ngày 30/4/1975” do ông Lê Xuân Thành, Phó chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Đồng Tháp kiêm Thư ký Tòa soạn Tạp chí nghiên cứu khoa học - Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Đồng Tháp đứng tên đăng trong chính Tạp chí nghiên cứu khoa học - Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Đồng Tháp nói trên vào số 36-tháng 4 /2012.
                           
          Kính thưa:
        -Tổng Biên tập Tạp chí Nghiên cứu Khoa học-Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Đồng Tháp.
         Đồng kính thưa:
        -Lãnh đạo UBND tỉnh Đồng Tháp, Lãnh đạo Sở Thông tin-Truyền thông Đồng Tháp,Chủ tịch Hội Nghiên cứu Khoa học Lịch sử tỉnh Đồng Tháp cùng Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Đồng Tháp  (để biết).
      
                        
         Tôi tên là TRẦN MINH TẠO, sinh năm 1959, hiện ở tại nhà số 87, đường Hồ Tùng Mậu,TX Sa-Đéc, tỉnh Đồng Tháp. Điện thoại di động số: 0906363007.
              
         1-Tạp chí Nghiên cứu Khoa học - Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Đồng Tháp vừa ấn hành số 36-tháng 4 năm 2012 kỷ niệm ngày chiến thắng lịch sử 30/4/1975 từ giấy phép số 05/GP-STTTT của Sở Thông tin-Truyền thông Đồng Tháp ký ngày 12/3/2012.

         2-Tại các trang 4, 5, 6 và 7 của Tạp chí có đăng bài viết “Điều gì xảy ra ở Hồng Ngự trước ngày 30/4/1975”  kèm theo tên tác giả được ghi là LÊ XUÂN THÀNH ; có phụ chú bên dưới bài viết là “Thạc sĩ, Phó chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Đồng Tháp”. Nơi phần  “Tài liệu tham khảo” có ghi các nguồn như sau:
             a-Lịch sử Đảng bộ tỉnh Đồng Tháp tập III (1954-1975), Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy và NXB Đồng Tháp ,1997.
             b-Nửa thế kỷ đấu tranh cách mạng kiên cường của nhân dân  Hồng Ngự (1930-1975),NXB Đồng Tháp và Ban Tuyên giáo Huyện  ủy Hồng Ngự, 1986.
             c-Tài liệu biên soạn Lịch sử biên niên Đại đội địa phương quân Hồng Ngự.

         3-Tuy nhiên, điều bất ngờ là, sau khi đọc xong, tôi phát hiện bài viết đứng tên LÊ XUÂN THÀNH nói trên, trừ phần mở đầu và kết thúc, chính là phần văn từ câu chữ cốt lõi nằm trong bài ký sự về một trận chiến đấu vũ trang của Đại đội Địa phương quân Hồng Ngự thời chống Mỹ, có tựa đề “Trận cuối cùng đánh địch tại Mương Lớn-An Bình” mà tôi đã từng trực tiếp viết ra thành văn, tồn tại trong một hình thức thể loại ký sự hoàn chỉnh cách đây trên dưới 2 năm, hiện còn nằm dưới dạng bản thảo, chỉ gửi duy nhất lần đầu cho Ban Liên Lạc Đại đội ĐPQ Hồng Ngự thời chống Mỹ đọc góp ý, tức chưa ấn hành phổ biến lần nào; hoàn toàn không hề  là nguồn tài liệu lịch sử “thô” về Đại đội địa phương quân Hồng Ngự ” mà ông LÊ XUÂN THÀNH có thể “biên soạn” lại hay đã “ biên soạn” lại  như dẫn nguồn bên trên vì rằng bài “Điều gì xảy ra ở Hồng Ngự trước ngày 30/4/1975” chỉ hoàn toàn “chép lại”, “đạo lại” gần như từ đầu tới cuối câu chữ văn từ, kể cả mạch ý, mạch tình nằm ở phần cốt lõi bài viết “Trận cuối cùng đánh địch tại Mương Lớn-An Bình” (Hồng Ngự) của tôi mà thôi.

          4- Do vậy, hôm nay, tôi trân trọng khiếu nại  sự vụ này tới Tổng Biên tập Tạp chí Nghiên cứu khoa học-Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Đồng Tháp. Yêu cầu giải thích cho tôi rõ vì sao lại ghi tên ông Thạc sĩ, Phó chủ tịch kiêm Thư ký Hội Khoa học Lịch sử Đồng Tháp là tác giả một phần rất dài nơi bài ký sự  nói trên của tôi sau khi đã được ông LÊ XUÂN THÀNH cung cấp nguồn  đang có sẳn bài ấy bên trong do chính tôi đứng tên. Chẳng những vậy, thông qua Hội đồng Biên tập Tạp chí Nghiên cứu khoa học-Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Đồng Tháp đang có ông LÊ XUÂN THÀNH làm Thư ký Tòa soạn bên trong, tôi trân trọng yêu cầu  ông Phó chủ tịch kiêm Thư ký Tòa soạn LÊ XUÂN THÀNH giải thích cho tôi rõ vì sao lại đem gần hết văn từ câu chữ trong bài “Trận cuối cùng đánh địch tại Mương Lớn-An Bình” của tôi vào bài “Điều gì xảy ra ở Hồng Ngự trước ngày 30/4/1975” do chính ông đề tên mình là tác giả.

         5- Ngoài ra, thông qua đơn này, tôi cũng trân trọng thông báo sự vụ tới quý Lãnh đạo UBND tỉnh Đồng Tháp, Lãnh đạo Sở Thông tin-Truyền thông Đồng Tháp, Chủ tịch Hội Nghiên cứu Khoa học Lịch sử tỉnh Đồng Tháp cùng Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Đồng Tháp để nắm biết nội dung tình hình, vì đối tượng Thạc sĩ, Phó chủ tịch kiêm Thư ký Hội Khoa học Lịch sử Đồng Tháp là người đang có chức vị công vụ trong một tổ chức có chức năng tham gia tích cực, quan trọng vào  hệ thống công tác văn hóa- tư tưởng trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp hiện nay nói riêng.

                                                                  TX Sa Đéc ngày 11/5/2012
                                                                               Kính đơn
                                                                        TRẦN MINH TẠO



]]> http://lethieunhon.com/read.php/5891.htm LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Wed, 16 May 2012 05:59:09 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/5891.htm Công an tỉnh Thái Bình vừa ra quyết định khởi tố vụ án và khởi tố bị can đối với đương kiêm Chủ tịch Hội văn nghệ Thái Bình – Trịnh Trung Thông. Trong ngày 14-5-2012, cảnh sát điều tra đã tiến hành khám xét nơi làm việc của ông Trịnh Trung Thông tại số 26 Quang Trung – Thành phố Thái Bình và khám xét nhà riêng của ông Trịnh Trung Thông tại số 33 Hoàng Hoa Thám – Thành phố Thái Bình. Ông Trịnh Trung Thông nguyên là diễn viên Đội chèo Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Thái Bình, sau đó chuyển về làm Chánh văn phòng Hội văn nghệ Thái Bình. Tại đại hội Hội văn nghệ Thái Bình nhiệm kỳ 2007-2012, ông Trịnh Trung Thông được chỉ định làm Chủ tịch Hội văn nghệ Thái Bình. Do vụ lùm xùm của ông Trịnh Trung Thông nên đại hội nhiệm kỳ mới và lễ kỷ niệm 40 thành lập Hội văn nghệ Thái Bình dự kiến diễn ra tháng 5-2012, đã bị dời lại vào thời điểm khác! Thái Bình ơi Thái Bình, ai đặt tên cho đất mà lắm nỗi nhiêu khê! Thái Bình tự bao giờ, mà nơi thơ nơi nhạc, dơ bẩn vẫn sinh sôi… Thái Bình ơi, sao mà ghê đến thế!!!




CHỦ TỊCH HỘI VĂN NGHỆ THÁI BÌNH BỊ KHỞI TỐ

Theo kết luận của Thanh tra Thái Bình, từ tháng 9-2007 đến tháng 3-2009, ông Trịnh Trung Thông đã lập quỹ đen trên 223 triệu đồng, biển thủ 184 triệu đồng. Sau khi bị kỷ luật cảnh cáo, ông Trịnh Trung Thông tiếp tục có những sai phạm khác, như làm khống hóa đơn giá trị gia tăng để tham ô 130 triệu đồng, để ngoài sổ sách hơn 500 triệu đồng, giả chứng từ để chiếm đoạt 126 triệu đồng từ kinh phí xuất bản tạp chí Văn Nghệ Thái Bình.

Hiện tại ông Trịnh Trung Thông bị cấm đi khỏi nơi cư trú vì hai tội danh “Lạm dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ” và “Làm trái các qui định về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng”.

Do lùm xùm vụ ông Trịnh Trung Thông nên đại hội nhiệm kỳ mới và lễ kỷ niệm 40 thành lập Hội văn nghệ Thái Bình dự kiến diễn ra tháng 5-2012 đã bị dời lại vào thời điểm khác!

Thái Bình ơi Thái Bình, ai đặt tên cho đất mà lắm nỗi nhiêu khê! Thái Bình tự bao giờ, mà nơi thơ nơi nhạc, dơ bẩn vẫn sinh sôi… Thái Bình ơi, sao mà ghê đến thế!!!

                                  PV
                        

]]> http://lethieunhon.com/read.php/5890.htm LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Wed, 16 May 2012 03:50:12 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/5890.htm Hà Nội khuya rồi vẫn oi oi nóng bức. Bất chợt, một cơn mưa đầu hè vào lúc tang tảng mở bình minh, đã làm dịu mát cả không gian và cả lòng người. Thành phố  thức dậy, trong lành và bình yên. Chiếc xe ô tô đưa một tốp nhà báo và nghệ sĩ chúng tôi lên đường đi Quảng Nam- Đà Nẵng, chạy một mạch vào đến Thanh Hoá. Khi vừa qua Hàm Rồng vượt dòng sông Mã, một cô ca sĩ trẻ đã lĩnh xướng để tất cả mọi người trên xe cùng cất lên tiếng hát dàn đồng ca “ai vào Thanh Hoá…dô tá, dô tà”; chúng tôi ghé vào một quán nước dưới hàng dừa xanh che bóng mát. Đặc sản nem chua gói vuông chằn chặn của xứ Thanh không thua kém nem Phùng truyền thống Hà Nội; trái dừa xứ Thanh đầy nước ngọt lừ được cô chủ quán đưa ra chào mời cùng vị bia chai “Thanh Hoa” thời mở cửa, hội nhập. Ai đó ngâm nga một câu thơ trong  “Màu tím hoa sim” trữ tình và lãng mạn của thi sĩ Hữu Loan đúng vào lúc anh chàng lái xe vui tính gọi to- đi hơn về kém, mười giờ năm phút rồi, mời các anh các chị lên đường…



                             
                           ƠI QUÊ NẮNG MIỀN TRUNG…

                                            Tuỳ bút  của LÊ HUY QUANG

        Vào đến thành phố Vinh lúc một giờ chiều, ăn bữa trưa qua quýt, chúng tôi đi luôn lên thăm quê hương Hồ Chủ tịch. Qua Hưng Nguyên- Thái Lão, thắp hương tưởng niệm các liệt sĩ hy sinh trong ngày 12/9/1930 của phong trào Xô viết Nghệ- Tĩnh; đã thấy lối rẽ Nam Đàn. Dẫu không ít lần về thăm quê Bác, vậy mà lòng ai cũng xúc động; đúng vào những ngày lịch sử, cả nước tưng bừng chuẩn bị Kỷ niệm 122 năm Sinh nhật Chủ tịch Hồ Chí Minh ( 1890-2012). Trời cao trong xanh, nắng vàng rạng rỡ, mây trắng lửng lơ bay. Đã vài ba năm nay chưa có dịp trở lại quê Bác, tôi thật sự ngạc nhiên trước những đổi thay kỳ diệu của vùng đất nơi đây. Nhà ngói đã mọc lên san sát từ các xóm thôn, đường sá rộng rãi, phong quang; và điều đáng nói nhất là một không khí vui tươi, đầm ấm luôn hiện rõ trên nét mặt mỗi người dân. Đó là một Nam Đàn bình tĩnh nhưng hào hứng, sôi nổi, đa năng và cũng rất tự chủ trong những bước đi vững chắc của chính mình. Câu ca xưa “Nhút Thanh Chương, tương Nam Đàn” ( vừa ra vẻ để khoe về “đặc sản”, nhưng lại vừa muốn nói lên một hiện thực là hai vùng đất nghèo nhất nhì xứ Nghệ này, quanh năm chỉ ăn nhút, ăn tương); như đã trở thành một kỷ niệm để ta càng tự hào với những gì mà hôm nay đã có. Tất nhiên bây giờ, tương Nam Đàn vẫn là đặc sản, mà ai ai khi về thăm quê Bác, đều thưởng thức một món ăn dân dã ngon lành là cá chép kho tương...

         Buổi tối, cả đoàn chúng tôi trở về Vinh, nghỉ qua đêm để sáng mai lại lên đường sớm. Vinh bây giờ đã là một thành phố lớn, với những quy hoạch tổng thể đẹp đẽ, sạch sẽ, bề thế, khang trang, đường sá rộng rãi, vỉa hè thoáng đãng và một nhịp sống hiện đại. Bên cạnh sự đầu tư có trọng điểm của nhà nước, với cơ chế thị trường, liên doanh, liên kết của xu thế hội nhập toàn cầu; là các công trình xây dựng của người dân mọc lên với một cuộc sống ngày càng ấm no, đẹp đẽ, đầy hứng khởi. Từ Quán Hành, Quán Bánh, Quán Bàu vào thẳng chợ Vinh hiện đại đông vui, sầm uất. Từ Cửa Lò, Cửa Hội vòng lên theo đê sông Lam, Hưng Thủy, Hưng Nguyên, Nam Đàn quê Bác. Từ chùa “Sư Nữ” duyên dáng, xinh xẻo, thanh bình khói hương; thẳng một vệt đại lộ chạy giữa thành Vinh xuống cầu Bến Thuỷ lừng lững, hoành tráng- nối Nghệ An với quê hương Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Du của địa đầu Hà Tĩnh với 99 ngọn núi Hồng...Cũng vào những ngày chuyển nhịp vào đầu mùa hạ năm nay, đi giữa thành Vinh; ta bỗng thấy bình tâm đến lạ kỳ. Nghệ An đã trở thành trung tâm kinh tế địa đầu của miền Trung. Cùng với những ấn tượng ngày một trưởng thành về quy hoạch xây dựng đô thị, đầu tư các khu công nghiệp, cả trong cơ chế thị trường, hàng hóa, bán buôn...và cả trật tự an ninh với một xã hội ngày càng ổn định, đi lên; thì một ấn tượng tốt đẹp khác cũng đang hình thành trong tôi- đó là hình ảnh lớp trẻ nam nữ thanh niên thành Vinh trong cuộc sống đương đại. Họ xinh xắn hơn lên, đẹp đẽ hơn lên, khoẻ khoắn hơn lên, duyên dáng hơn lên; và điều quan trọng nhất là đã tự tin hơn lên trong những công việc mà họ đã và đang gánh vác; của một nhịp sống mới mẻ, lành mạnh, văn minh và công nghiệp. Mới thật thấm thía một thực tiễn đáng buồn đã và đang xẩy ra ở không ít địa phương trên đất nước ta- nhất là các đô thị lớn, trong xu thế hội nhập toàn cầu hôm nay- do chỉ coi trọng sự đầy đủ, giàu sang về của cải, vật chất, tiền bạc, nhà cửa, xe cộ...nên đã tạo ra thói quen hưởng thụ, lười biếng, đơn điệu, mòn mỏi, nhàm chán- mà thiếu đi một  đời sống văn hoá tinh thần lành mạnh của cộng đồng; vô tình làm cho lớp trẻ trở nên vô cảm, vô hồn, vật vờ và bệnh hoạn...thì chẳng phải là chúng ta đã thất bại trong công cuộc đổi mới hay sao…

        Vì thế, cứ mỗi lần trở về quê hương Nghệ -Tĩnh, nơi sinh ra, lớn lên, rồi phải cách xa; và đã sống, làm việc ngót nửa thế kỷ tại Thủ đô Hà Nội; trong tôi bao giờ cũng có cảm giác như tự nhìn lại chính mình- những học hành, làm ăn, công việc, danh vọng, tiền bạc, đất đai, nhà cửa; những được thua, còn mất, vui buồn, ngọt ngào, cay đắng...đan xen giữa quá khứ, hiện tại và cả tương lai của một gã dân quê tự ném mình ra giữa chốn Thăng Long phồn hoa đô hội. Nhìn cầu Bến Thuỷ lừng lững vượt sóng Lam giang. Ngỡ như nghe “ Xẩm đá đỏ” ngày nào vẫn vọng về từ Quỳ Châu rừng xanh núi thẳm. Thắp một nén tâm hương tưởng nhớ Nguyễn Công Trứ và Đại Thi hào Nguyễn Du - Tiên Điền, Nghi Xuân, Hà Tĩnh. Đứng trên một khách sạn cao tầng  nhìn toàn cảnh thành Vinh trong nắng mới mở hè lóa sáng. Lững thững thả bộ trong đêm bất chợt sương mù giăng giăng lãng đãng. Nghe một giọng hò ví dặm đậm đà, da diết- Giận thì giận, mà thương thì thương...Và rồi lại chợt buồn chợt nghĩ- Hình như, vùng đất xứ Nghệ địa linh nhân kiệt ta, thừa người, thừa đất, thừa sức, thừa đức, thừa tài; để tạo nên những nghiệp lớn cả về kinh tế, công nghiệp hoá, hiện đại hoá; cả về văn chương, nghệ thuật...cho vùng đất của mình. Nhưng, lại cũng hình như, xứ Nghệ ta cũng đang thiếu đi một điều gì đó, vừa cụ thể, lại vừa như vô hình; vừa dễ nói, lại vừa như khó nói- có vẻ như là cũ, là chậm, là cố hữu, là bảo thủ, là tự bằng lòng với chính mình...để làm cho Nghệ An, Hà Tĩnh có thể bay bổng lên được hay chăng? Vâng. Cứ mỗi lần về thăm quê cha Hà Tĩnh, quê mẹ Nghệ An, tôi lại cứ ngẫm ngợi như thế- chẳng biết là đúng, hay sai- nhưng đó là gan ruột, cũng là cảm xúc đích thực của lòng mình, không biết giãi bày cùng ai?
  
        Tạm biệt Nghệ An để lên đường vào Quảng Trị. Qua Tiên Điền, Nghi Xuân- Hà Tĩnh- quê hương Đại thi hào Nguyễn Du và thi sĩ Nguyễn Công Trứ; ghé lên ngã ba Đồng Lộc thắp hương tưởng niệm mười cô gái thanh niên xung phong nằm yên nghỉ mà chiến công của họ sẽ để lại muôn đời. Qua Đèo Ngang, những vần thơ Bà Huyện Thanh Quan bỗng thức dậy buồn buồn vang vọng như thể bóng đã xế tà. Đến chân cầu Hiền Lương, con sông Bến Hải nhỏ bé, hiền lành trôi đã đi vào lịch sử dân tộc suốt hai mươi năm trời đất nước bị cắt chia. Chúng tôi rẽ vào thăm làng địa đạo Vĩnh Mốc, thuộc Vĩnh Thạnh, Vĩnh Linh- Quảng Trị. Đã qua 13 giờ chiều, trời vẫn nắng gắt. Nhìn xa về phía biển Cửa Tùng, những đồi vòng cung cát trắng mênh mông. Khi đi xuống lòng địa đạo, một không khí mát mẻ dễ chịu và man mác hơi nước nhẹ bay. Trong đoàn, có nhà báo đã từng chiến đấu tại đây, từ những năm tháng chiến tranh chống Mỹ ác liệt, cũng có người chỉ nghe qua sách vở, báo chí; có người đã từng ghé thăm nhiều lần, nhưng háo hức nhất là mấy cô nghệ sĩ trẻ sinh ra sau năm 1975…nhưng ai cũng tràn đầy xúc động khi nghĩ đến một giai đoạn lịch sử hào hùng của cả một dân tộc đã trải qua trên nửa thế kỷ.

         Địa đạo Vĩnh Mốc là một công trình quân sự độc đáo trong hàng chục công trình lớn nhỏ của các làng quê Vĩnh Linh, Quảng Trị hình thành từ những năm 1965- 1966 trong thời kỳ đánh Mỹ; nay đã được xếp hạng di tích lịch sử- với hàng ngàn mét đường hầm xuyên sâu dưới lòng đất cùng hệ thống giao thông hào chiến đấu. Chính từ cuộc sống dưới lòng đất sâu thẳm này, đã có mười bảy cháu bé ra đời, và cũng từ đây, cả hậu phương lớn miền Bắc đã chi viện cho đảo Cồn Cỏ và chiến trường miền Nam để giữ vững đất thép Vĩnh Linh. Khi xuống sâu trong lòng địa đạo, những chiến sĩ du kích dũng cảm trẻ trung năm xưa- nay là những cựu chiến binh bước vào tuổi xưa nay hiếm-  đã tâm sự với chúng tôi về cuộc sống của làng quê anh hùng này trong công cuộc đổi mới, hội nhập. Có một điều tưởng như là một nghịch lý- không ít miền quê dũng cảm chiến đấu, hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước- thì nay còn gặp không ít khó khăn, thiếu thốn trong cuộc sống thường nhật. Sự quan tâm thật sự thích đáng đến những vùng quê năm xưa này, trong cuộc sống hiện đại, bùng nổ của cơ chế kinh tế thị trường; thiết tưởng là một việc làm cấp bách trước mắt cũng như lâu dài sau này, để đền đáp lại một phần nhỏ sự hy sinh to lớn mà những người dân trên mảnh đất ấy đã cống hiến sức người, sức của hy sinh cả xương máu cho cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc…

        Mới tờ mờ sáng, nghe gió biển từ Cửa Việt thổi về, con đường đất đỏ đi qua Cồn Tiên, Dốc Miếu, qua những địa danh lịch sử Đường 9- Nam Lào, đưa chúng tôi viếng thăm Nghĩa trang Liệt sĩ Trường Sơn. Nơi đây, có mười một nghìn ngôi mộ của các liệt sĩ ở hầu hết các vùng quê trong cả nước. Rừng cây và những vùng đồi yên tĩnh, màu xanh ngút ngàn, cây lá xào xạc hoà trong tiếng chim hót lảnh lót. Những nén tâm hương trầm thơm cháy đỏ, bay lên nhè nhẹ trong không gian nhoà nắng ban mai, như đón các hương hồn liệt sĩ linh thiêng bay về…Tạm biệt Nghĩa trang Trường Sơn, chúng tôi lên đường vào thành cổ Quảng Trị đúng vào giờ chính Ngọ. Tại Đài tưởng niệm, chúng tôi được nghe kể lại 81 ngày đêm chiến đấu anh dũng tuyệt vời của quân và dân ta năm 1972; để đến hôm nay, khu thành cổ này đã trở thành một trung tâm văn hoá lịch sử, du lịch đón đồng bào cả nước và khách du lịch quốc tế thăm quan…Buổi tối, vào đến cố đô Huế cũng là lúc hai bờ dòng sông Hương đã bừng sáng ánh đèn , thấp thoáng những con thuyền xuôi ngược. Những hình ảnh cầu Tràng Tiền, núi Ngự Bình, chùa Thiên Mụ; rồi Bảo tàng Bác Hồ tại Huế; Nhà tưởng niệm chí sĩ Phan Bội Châu; quê hương Đại tướng Nguyễn Chí Thanh ở Quảng Thọ, Quảng Điền; thôn Vĩ Dạ của thi sĩ tài danh Hàn Mặc Tử; Bảo tàng mỹ thuật, điêu khắc Điềm Phùng Thị, Lê Bá Đảng…rồi những lăng tẩm, đền đài của vua quan Triều Nguyễn đã hiện lên trước mắt cũng như trong ý nghĩ theo dòng liên tưởng tùy theo tình cảm cá nhân của mỗi người. Tất cả, tất cả đã làm nên một mảnh đất cố đô đầy hấp dẫn- Huế trầm mặc, điềm tĩnh trong cơ chế thị trường theo một phong cách rất riêng của mình. Có lẽ, đó là đặc điểm một vùng đất trong nhịp sống của cả nước đi lên- “ đất lề, quê thói”- âu cũng góp phần để bảo vệ, gìn giữ những bản sắc văn hoá độc đáo của dân tộc Việt Nam.

         Hôm sau, vào lúc rạng rỡ ánh bình minh từ phía cửa biển Thuận An dọi về, từ giã cố đô Huế, chúng tôi đi qua đường hầm đèo Hải Vân; đã thấy Đà Nẵng mờ mờ thức dậy trong nắng sớm. Đất Quảng Nam chưa mưa đã thấm/Rượu Hồng Đào chưa nhắm đã say. Không biết câu ca đó có tự bao giờ, mà mỗi khi nhắc đến, ta lại thấy dậy lên một hương vị ngọt ngào, đằm thắm và hình ảnh Quảng Nam- Đà Nẵng “ Trung dũng, kiên cường đi đầu diệt Mỹ”, với những chiến công vang dội, lại như bản hùng ca bất tận mãi mãi vang lên trong tâm trí mỗi người. Và đến hôm nay, cho dù Quảng Nam đã tách khỏi Đà Nẵng, thì mảnh đất đó vẫn chỉ là một- trong tình cảm, trong lối sống, cả trong văn hoá - để cùng nhau chung sức, chung lòng xây dựng những vùng quê nghèo đi lên công nghiệp hoá, hiện đại hoá; hòa chung vào công cuộc đổi của cả đất nước…
         Đến xứ Quảng trong một sáng sang hè chói chang, ấm nóng. Từ thành phố Đà Nẵng tới Tam Kỳ ( thủ phủ tỉnh Quảng Nam), một không khí lao động sôi nổi, khẩn trương, hào hứng và bộ mặt đổi thịt, thay da của những đô thị mới- với những đường phố đẹp đẽ, những công trình cầu, cảng hiện đại…chắc chắn, sẽ mở ra những triển vọng mới về mọi mặt vào mười năm thứ hai này của thế kỷ XXI. Cùng với những thay đổi to lớn về kinh tế, Quảng Nam- Đà Nẵng vốn là mảnh đất văn hoá nổi tiếng với Bảo tàng Chăm, khu phố cổ Hội An, thánh địa Mỹ Sơn, khu du lịch Bà Nà, Ngũ Hành Sơn…với làn điệu dân ca Bài Chòi đằm thắm, ngọt ngào, da diết và giọng hát Tuồng độc đáo; bao giờ cũng để lại những ấn tượng mạnh mẽ trong cảm xúc của mỗi người khi đã chân bước tới đây; cũng như  luôn nhắc nhở mỗi người con của quê hương xứ Quảng- cho dẫu đi xa vẫn nhớ về nguồn cội- mảnh đất văn hoá, anh hùng soi bóng trên dòng sông Thu Bồn- dẫu còn không ít khó khăn, thách thức, nhưng đã biết chuyển mình để đi lên phía trước…

         Ơi miền Trung, quê nắng ngọt ngào... Chỉ mới từ xứ Thanh vào đến xứ Quảng- đã đẹp đẽ đến thế, đáng yêu đến thế, nghĩa tình đến thế; mặc dù  con người ở đây vẫn sống chung với thiên nhiên, quyết tâm khắc phục, vượt qua mọi hiểm nguy, gian khổ; nhưng trong lòng tôi cứ đau đáu một ý nghĩ này- kể từ ngày đất nước ta hoàn toàn thống nhất ( 30/4/1975) đến nay đã tròn 37 năm; bão, lũ, thiên tai ngàn đời của cả miền Trung thì ai ai cũng biết. Vậy mà nhà nước ta vẫn chưa thực sự tìm ra được những biện pháp nào thật hiệu quả để quy hoạch một cách tổng thể, bền vững, lâu dài hệ thống thuỷ lợi, mương máng, hồ chứa nước, thuỷ điện, nhà ở, chăn nuôi, trồng trọt…để người dân miền Trung có thể chung sống một cách chủ động, an toàn, phù hợp với quy luật của thiên nhiên…Tránh tình trạng biết rồi, khổ lắm, nói mãi- năm nào cũng chạy lũ, chạy lụt, chạy bão; năm nào cũng thiệt hại hàng ngàn ngàn tỉ đồng; hàng trăm người chết, mất tích- để rồi cả nước lại chung lòng cứu trợ, lại “ lá lành đùm lá rách”…nhưng nếu cứ “đùm bọc” nhau mãi như thế; thì liệu đến bao giờ, Việt Nam ta mới hiện đại hóa đất nước để năm 2020, đứng vào hàng ngũ các nước công nghiệp được đây? Ý nghĩ nhỏ này, cũng để kết thúc bài viết ngắn sau một chuyến đi- buồn vui trộn lẫn- nhưng trong lòng tôi, vẫn luôn nghĩ về quê nắng miền Trung quê cha, đất mẹ yêu dấu của mình!          


]]> http://lethieunhon.com/read.php/5889.htm LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Tue, 15 May 2012 04:08:22 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/5889.htm Văn Chinh mở lời chúc mừng Hữu Thỉnh đoạt Giải thưởng Hồ Chí Minh: “Ông lăn lộn với phong trào, mở trại sáng tác, xin kinh phí đầu tư/ tài trợ sáng tác, mở hội thảo về văn học nhiều vùng miền, các đề tài, thăm viếng các nhà văn lão thành, ốm đau, lâm nạn hoặc các nhà văn sống ở vùng nghèo đói, lắm thiên tai lũ lụt. Đặc biệt, Hữu Thỉnh có biệt tài viết và đọc diễn văn, tổng kết hội thảo; vừa đầy tính học thuật vừa hùng hồn mà thuyết phục chứ không sáo; nhưng đặc biệt là các điếu văn, nhiều nhà văn ao ước mình chết được Hữu Thỉnh đọc điếu văn, có người di ngôn cho con cháu niềm ao ước ấy. Cả nước không biết chị Tuyển làm sao có thể vác đạn ở cầu Hàm Rồng gấp đôi trọng lượng mình, còn tôi, thật tình, tôi không sao hiểu nổi Hữu Thỉnh lấy đâu ra năng lượng để làm việc từ 16 đến 18 giờ mỗi ngày suốt mấy chục năm qua? Năm 2009, tôi theo Hữu Thỉnh lên Đền Hùng xin lửa thiêng về làm Ngày thơ Văn Miếu, ông dẫn đầu đoàn hành hương, đi cứ phăm phăm, tôi và nhiều người theo ông lên được đền Trung thì mệt quá ngồi bệt xuống gốc đại trong khi ông sang sảng đọc khấn chức xin lửa trên đền Thượng, sợ thật!




VÀI NÉT HỮU THỈNH

VĂN CHINH

Hữu Thỉnh xuất thân từ phong trào văn nghệ quần chúng rồi trưởng thành làm nhà thơ; ông từng là cán sự văn, soạn kịch rồi diễn kịch từ hồi học lớp 8, đi bộ đội làm Đội trưởng Đội tuyên văn kiêm Tổng biên tập báo (thuộc binh chúng) Tăng thiết giáp. Khi lên đến đỉnh cao của thơ rồi, ông vẫn không thoát được tập tính phong trào, như một định mệnh. Cố nhiên là phong trào trên phạm vi cả nước: Ông hiện là Chủ tịch Ủy ban toàn quốc các Hội liên hiệp VHNT Việt Nam, Ông còn là Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, một chức vụ mà các vị tiền nhiệm hầu như không làm gì, Tổng thư ký Hội suốt 30 năm, nhà văn Nguyễn Đình Thi nói đấy là chức vụ to thì có to, nhưng không mấy khi phải làm gì, có làm cũng không ra gì; chả lẽ lại chỉ thị rằng, nhà thơ ơi, anh hãy viết cho hay, đại khái nó na ná Tổng thư ký Liên hiệp quốc.

Nhưng với Hữu Thỉnh thì khác, ông lăn lộn với phong trào, mở trại sáng tác, xin kinh phí đầu tư/ tài trợ sáng tác, mở hội thảo về văn học nhiều vùng miền, các đề tài, thăm viếng các nhà văn lão thành, ốm đau, lâm nạn hoặc các nhà văn sống ở vùng nghèo đói, lắm thiên tai lũ lụt. Đặc biệt, Hữu Thỉnh có biệt tài viết và đọc diễn văn, tổng kết hội thảo; vừa đầy tính học thuật vừa hùng hồn mà thuyết phục chứ không sáo; nhưng đặc biệt là các điếu văn, nhiều nhà văn ao ước mình chết được Hữu Thỉnh đọc điếu văn, có người di ngôn cho con cháu niềm ao ước ấy. Cả nước không biết chị Tuyển làm sao có thể vác đạn ở cầu Hàm Rồng gấp đôi trọng lượng mình, còn tôi, thật tình, tôi không sao hiểu nổi Hữu Thỉnh lấy đâu ra năng lượng để làm việc từ 16 đến 18 giờ mỗi ngày suốt mấy chục năm qua? Năm 2009, tôi theo Hữu Thỉnh lên Đền Hùng xin lửa thiêng về làm Ngày thơ Văn Miếu, ông dẫn đầu đoàn hành hương, đi cứ phăm phăm, tôi và nhiều người theo ông lên được đền Trung thì mệt quá ngồi bệt xuống gốc đại trong khi ông sang sảng đọc khấn chức xin lửa trên đền Thượng, sợ thật!

Nhà văn Trần Chiến một lần nghe ông tổng kết hội thảo đã nhận xét, ông nghiện đám đông. Nhưng tôi thì tôi thấy ông yêu công việc, nếu không có việc thì ông sẽ ốm, nó như một cái nghiệp. Năm 1983, khi Hữu Thỉnh làm BTV ở Tạp chí Văn nghệ quân đội, tôi gửi đến một chùm thơ; ông nhắn đến để bàn bạc. Vừa mở cửa phòng, ông đã nói ngay, chỉ có tôi và ông, nhưng ông lại nói:
- Hỡi các nhà thơ, hãy khẩn trương thoát khỏi vũng vùn của sự kể lể; để thơ được bay lên bầu trời của tầm cao khái quát!
Đó là phép bút nó sẽ làm thơ Hữu Thỉnh có những bước chuyển động nhanh và dứt khoát. Có thể coi bài thơ làm năm 1962 là nơi bắt đầu, nó vừa phảng phát Nguyễn Bính vừa lộ tình lai láng:
Lá sả đấy gội đây say
Ru em bên ấy bên này thiu thiu
Chỉ hơn chục năm sau, thơ đã khác hẳn, không còn kể lể, dẫu là kể tình:
Ra sông vớt đám củi rều
Cha tôi mang về những khúc ca trôi nổi
Xin hãy đọc khổ thơ như một phác thảo cay đắng về diện mạo nông thôn:
Vạc mảnh bờ con cua mất quê
Rau đay làm lẽ buổi anh về
Ổi đào lên tỉnh xem son phấn
Mẹ vẫn chờ em róc mía de
Câu thứ ba còn vừa có vị ngọt, lại vừa có vị chua xót mà giễu cợt; một dạng thức lạ lùng của văn học trong câu có câu, ngoài vị có vị mà ngoài những tài năng, không phải ai nắm chắc bí quyết cũng vận dụng thành công.

Văn học cách mạng Việt Nam gần 70 năm qua có hai lần được đất nước coi là binh đoàn đặc biệt tinh nhuệ và thơ với hành trang ra trận gọn nhẹ của nó, đã được đưa lên tuyến đầu: 1, Chống Pháp, Mỹ và 2, Chống đạo đức xã hội suy thoái. Cả hai tuyến đầu đều có mặt Hữu Thỉnh. Xin không nói nhiều về thơ Hữu Thỉnh trên tuyến đầu lần thứ nhất. Phan Thiết có anh tôi, Sức bền của đất, Đường tới thành phố đã nổi tiếng, được nhiều người nói tới và có vị trí vững vàng trong văn học sử. Tôi chỉ xin thêm: Trên cái mặt bằng thơ chống Mỹ mà đặc trưng của nó là cái chung át cái riêng, kể cả nói về kỷ niệm cũng thường nhắm tới cái kỷ niệm đã trở thành hằng số, bề nổi sự kiện át hẳn chiều sâu triết luận - cái chiều sâu vốn được coi là lõi của văn học.
Các tác giả trong “tiểu đội thơ chống Mỹ” đã đi đến đỉnh cao với tất cả những ưu và khuyết điểm ấy (có lần tôi đã hình dung Phạm Tiến Duật là tiểu đội trưởng, ông đã bàn giao chức vụ ấy cho Hữu Thỉnh vào cuối cuộc chiến tranh) nhưng, nếu như độ chín của thơ Hữu Thỉnh chậm hơn cả trong tiểu đội của mình thì, không hiểu bằng bí quyết nào, thời gian chín của thơ ông lại kéo rất dài. Mặt khác, nhờ “chậm hơn” nên Đường tới thành phố có được nhiều câu nói về nỗi đau mất mát, về cái giá của chiến thắng:
Hai mươi năm chị tôi đi đò đầy
Chỉ sợ đắm vì mình còn nhan sắc
(…) Chiến dịch này ăn cơm không phải độn
Mừng thì mừng nhưng thương mẹ biết bao nhiêu
Có câu viết cứ như không mà đọc xong chợt thấy gai người:
Sau trận bom vùi gặp toàn lính mới
Lại có câu chạm được tới cõi tâm linh mà vào thời bấy giờ còn như một cấm kỵ:
Quàng vai bạn ta vô tình chạm phải
Cái cựa mình tin cậy của rừng đêm

Với thành công của thơ tuyến đầu lần thứ nhất, Hữu Thỉnh được chọn làm người lãnh đạo của Hội Nhà văn Việt Nam, từ thấp đến cao. Ở “ngôi” cao mà quyền lực không tương xứng, Hữu Thỉnh chịu nhiều chuyện thị phi, phải là một học trò số 1 của chữ nhẫn, không, đúng hơn là phải có tình yêu con người ghê gớm như ông mới chịu nổi. Chứ cả như tôi, tôi tung hê tất để viết hồi ký nghìn trang về những kẻ nói xấu ông thực ra vì cái gì; nhưng ông cứ nuốt oan ức vào lòng, để làm thơ như một nhắn nhủ: Đối với mẹ sẽ là đòn đau nhất/ Có kẻ nào rình ném bẩn lên tôi. Mà có lẽ số ông nó vậy, ông làm nô bộc cho cả ngàn người thì khá chu đáo, càng những người hay la ó ông lại càng chu đáo; chứ ít kẻ vì ông như ông đã vì họ. Nhưng ở đây có một nghịch lý, tưởng mất nhiều mà hóa ra không, từ vũng lầy của thị phi thơ như sen đã mọc, thơ đã khắc khoải trước nhân tính mà mọc lên, đưa Hữu Thỉnh lần thứ hai đứng trên tuyến đầu của thơ Việt.

Ngay sau cuộc chiến tranh chống Mỹ không lâu, vào đầu thập kỷ 80 trên mặt trận tư tưởng đã xuất hiện khái niệm tiêu cực và suy thoái xã hội. Đấy cũng là lúc chúng ta thấy thơ Hữu Thỉnh như một niềm khắc khoải trước xói mòn nhân tính :
Mỗi lần sau đám tang
Lòng ai cũng héo
Dạ ai cũng sầu
Tôi cứ tưởng tốt với nhau bao nhiêu cũng còn chưa đủ
Nhưng không phải, trời ơi, cuốc kêu không phải thế
(…) Chúng ta bị cái chết gạt về một phía
Bị hư danh gạt về một phía
Phải vượt mấy trùng khơi mới bắt gặp nụ cười
(…) Vừa mới gặp nụ cười
Thì lại nghe tiếng cuốc
Bài thơ Nghe tiếng cuốc kêu viết năm 1989, liền mấy năm sau đó, năm nào Hữu Thỉnh cũng có những bài như tiếng kêu khẩn thiết về cõi người. Đây là mấy câu trích ở Buổi sáng thức dậy:
Đi qua nhiều mũ áo
Để tìm một bàn tay
(…) Thấm mệt tôi ngồi nghỉ
Bóng mát một chùm gai
Những câu sau đây trích từ bài Một ngày:
Thêm một ngày yên tâm nhìn các con
Chưa bôi xóa chưa phản loạn
Uống nước còn biết tự xấu hổ
Chưa hắt cặn sang người khác
(…) Thêm một lần đi trên gai
Thêm một ngày được làm người lương thiện
Đây là lời của cái cây từng thiết tha xin người đổi bóng cho mình:
Mới một thoáng làm người
Cây bỗng đòi bóng lại
(…) – Bão trời ta coi khinh
Bão người không chịu nổi
Đây nữa, một câu thơ xé lòng lại cũng gắn với cây:
Một lời như thể lưỡi cưa
Khi tỉnh lại bao thân cây đã đổ
Vẫn chưa hết:
Ta đâu có đề phòng từ phía những người yêu
Cây đổ về nơi không có vết rìu
Sao lại nói về cây nhiều đến thế? Phải chăng, lý do có mặt trên đời của cây cũng giống như câu trả lời vì sao đời cần thơ, cần những nhà thơ? Chúng giống nhau cả sự yếu bấy:
Những hàng cây lặng lẽ bảo vệ mình
Bằng chính búp của thói quen đem tặng

Trên kia tôi có nói về tình yêu người ghê gớm của Hữu Thỉnh, tôi nói thế còn  là bởi sau tất cả những gì phải chịu, cái lắng cặn trong thơ Hữu Thỉnh là khát vọng đẹp về con người. Đó cũng là lý do của văn học:
Cha tôi gặp trăm điều có một điều chưa gặp
Hạnh phúc
Cây rơm vẫn mơ thành đám mây vàng
Cũng có thể ông chỉ coi chúng như cái Nghiệp phải gánh:
Thu hết mọi tiếng chuông thành một sắc áo vàng
Cõi thiện xa xăm câu kinh vượt dốc
Trong cái gánh nặng căn nghiệp, ông tựa vào đâu? Có lẽ với câu trên, ông tựa vào triết luận Phật vô thường, còn câu dưới này, ông tựa vào chính tình yêu của con người:
Ước gì có chút hương bồ kết
Cho đá mềm đi núi ấm lên  

Hữu Thỉnh có một mảng thơ nữa làm nên tầm vóc thơ ông, ấy là lòng yêu nước. Nhưng, khi nói về điều này, tôi chợt lại nhớ đến tập tính văn nghệ quần chúng. Năm 1977, là năm mà cái TV đen trắng Neptun của Ba Lan còn vô cùng quý hiếm, chúng tôi những văn nghệ sỹ tỉnh lẻ còn đang chúi mũi vào xem tất cả mọi chương trình. Một lần như thế, Hữu Thỉnh xuất hiện và đây là lời chào hỏi của ông:
- Hỡi các nhà văn thi sĩ, hãy vươn tầm mắt khỏi tầm ăng ten của sự ngắn ngủi trước mặt để nhìn cho rõ hình bóng quân thù và nghe thấy những bước chân rậm rịch của chúng nơi biên thùy tổ quốc!
Đó cũng là năm Hữu Thỉnh chuẩn bị để viết Trường ca Biển và ông đã khởi thảo ngay trong những năm tháng mà vinh quang của Đường tới thành phố còn đang chói lọi. Biết làm sao, khi cái nhậy cảm trời phú cho thi sĩ khiến ông sớm nhận ra:
Cơn lốc đen đánh úp lá bàng
Tôi cảm thấy mùa thu đang mất máu
Còn một chút hoa rong giềng cuối dậu
Sợ một ngày sương muối đến mang đi
Biết làm sao, khi kinh nghiệm của chiến thắng mấy ngàn năm và của cuộc chiến vừa qua chỉ còn là những đồng tiền để tiêu trên mặt đất:
- Tôi đã đi suốt hai đầu đất nước
Biển hiu hiu thán phục
- Những vết thương của tôi nhiều hơn cả tuổi đời
Biển hiu hiu thán phục
Và biển chỉ hỏi anh đơn giản điều này:
- Anh có biết bơi không
Và, biết làm sao, khi trong trận tuyến mà ông tiên cảm có rất nhiều vấn đề trong đội ngũ:
- Người lính nói:
- Không phải ai cũng biết bơi. Thế mà sao vẫn rất nhiều cái huơ tay hãnh tiến
Biển nói:
- Họ đang bơi trên số phận của mình
Một nửa trí khôn của con người là tìm cách chứng nhận mình và chứng nhận lẫn nhau

Trong những vấn đề thuộc đội ngũ, có nhược điểm căn tính của người Việt là nhạt biển, xa rừng như nhà văn hóa TS Ngô Đức Thịnh đã chỉ ra. Và Hữu Thỉnhlà nhà thơ nhiều âu lo về căn tính ấy, ông như các sĩ phu tiền nhân, lo trước cái lo của thiên hạ; ông trở thành tham mưu trưởng trên mặt trận văn học. Chiến lược của ông là quê hương hóa biển khơi, kéo biển gần lại với mỗi con người. Đây là câu thơ thuộc chương Hóa thạch những dòng sông:
Khi gặp biển là lúc dòng sông đem cho lần cuối, một cuộc cho trọn vẹn huy hoàng như thơ cho, như mùa dâng quả, cô gái đi lấy chồng làm mẹ nơi xa để lại sau lưng bao tiếng thở dài. Và khi không còn gì để cho, sông như tráng sỹ không còn vũ khí, giáo chủ không còn mật kinh, võ sư không còn bí quyết; sông như nghệ sỹ đã sắm xong vai, một kẻ trắng tay giầu có đo mình bằng kích thước của biển.
Còn câu thơ sau lại biến cái vô cùng là biển khơi thành một góc quê hương vừa cụ thể trước mắt vừa ngàn năm da diết:
Ta bới sóng đi tìm các dòng sông
Gặp cái chao chân khi em mười tám tuổi
Ta đi vớt tiếng sáo diều đắm đuổi
Thúc ba hồi trống quân
Như một đặc sản trong trường ca Hữu Thỉnh, ở Trường ca Biển cũng có rất nhiều câu thơ hay nhưng thi pháp để viết chúng đã có bước chuyển động mạnh mẽ để dứt khoát hiện đại:
Đảo nhỏ quá nói một câu là hết
(…) Đảo có lính, cát non thành tổ quốc
(…) Nổi chìm bao kiếp người
Dìu nhau ngoi trên sóng
Hữu Thỉnh có biệt tài chênh chao hóa cái cô đơn:
Em muốn đem tóc xanh
Buộc trời cho khỏi bão
Em muốn gửi tròn tay
Gối mềm trên cát đảo
Cũng như có biệt tài bình dân hóa, cố nông hóa sự vĩ đại:
Anh đã húp bát cháo loãng cuối cùng của chiến tranh
Rồi lặng lẽ đi rửa bát
Như thế, tôi nghĩ Trường ca Biển đứng ở hàng đầu những tác phẩm văn học xứng đáng nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh lần này.


Nguồn: báo Nông Nghiệp VN


]]>