LÊ THIẾU NHƠN

   Nhà phê bình Nguyễn Quân ngậm ngùi: Mỹ thuật là một bảo chứng cho tầm cỡ văn hoá một quốc gia. Nghĩ tới những bàn cãi nghiệp dư, những tranh luận vụn vặt (và tranh giành tẹp nhẹp) về mỹ thuật nước nhà ta trong chính giới, giới kinh doanh và giới nghệ thuật ta mà chẳng dám thốt ra lời.

   Tào Mạt mất đã lâu rồi, nhưng người Thạch Thất, Hà Tây quê ông, vẫn kể: Thi thoảng trong những đêm trăng thanh, nhất là những đêm cuối thu, người ta vẫn nghe trên cánh đông làng ông ở Thạch Thất tiếng hát chèo văng vẳng. Bớt sợ, lắng nghe một lúc thì nhận ra đấy là tiếng Hề Hoạn trước khi bị chôn. Rồi nhìn lâu thì thấy dưới ánh trăng khuya, bóng một người cao lớn đang múa may trên đồng. Bóng ấy không ai khác ngoài Tào Mạt. Tào Mạt chết lâu rồi kia mà. Nhưng ông ấy vẫn đang múa kia, vẫn đang hát kia. Câu chuyện này chắc do một ai đó yêu ông mà đặt ra. Người này nói với người khác. Người khác lại nói với người khác nữa… Cứ thế câu chuyện được kể khắp Xứ Đoài quê ông.

   Trường mỹ thuật vẫn phải giấu gia đình và bạn bè cái nghề đó) Nền giáo dục Nho giáo lâu năm và truyền thống thẩm mỹ phương Đông vẫn coi trọng sự kín đáo chứ không ưa sự phô bày trực diện. Tranh nude của các họa sĩ Việt Nam về sau này (khi không khí nghệ thuật cho phép thoải mái hơn) vẫn ưa tìm đến những hình dáng mơ màng mờ ảo, hoặc nguệch ngoạc, hoặc tìm những góc cạnh kín đáo nhất chứ không cụ thể, chi tiết, trực diện, phơi bày… như tranh nude phương Tây. Tranh của họ che dấu rất nhiều nhục cảm, cố gắng hoặc tự nhiên như một thói quen.

   Đến thời hiện đại, thân thể con người được coi là kết tinh của ngôn ngữ tạo hình, nơi quy tụ các hình khối cơ bản với sự phối hợp, biến hoá phong phú nhất. Cơ thể người và vận động của nó là những nguyên âm và phụ âm của tiếng nói tạo hình. Khoả thân khước từ việc chỉ được dùng làm công cụ để ca ngợi thần linh hay con người theo thẩm mỹ quý tộc hay thị dân. Nó tự thân thành chủ thể và mục đích của tạo hình, nó là hiện thân của các cảm xúc, tư tưởng, thậm chí của một chính kiến.

   Một trong những sự kiện sân khấu được công chúng phấn khởi đón nhận nhất trong tháng 4-2008 có lẽ là vở kịch “Người đàn bà thất lạc” (The missing woman) trình diễn tại Nhà hát West End, New York, Mỹ. Dấu ấn hội nhập này liệu có mở ra triển vọng mới mẻ cho sàn diễn kịch nghệ Việt Nam trong tương lai gần không? Chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với nhà văn Nguyễn Thị Minh Ngọc, tác giả kiêm đạo diễn “Người đàn bà thất lạc” sau khi vở kịch nhận được ít nhiều sự tán thưởng của khán giả phía bên kia bán cầu!

   Không đầy 3 năm nữa là tới 1000 năm Thăng Long mà phim về Thăng Long vẫn còn trên giấy. Phim Việt giờ “vàng” trên VTV1 điểm mặt, tòan là phim về hiện thưc đương đại. Kết thúc kỳ thi tuyển Đại học 2007, môn Lịch sử VN vẫn là nỗi đau của các nhà giáo dục, nỗi buồn của cha anh…Năm nay thi tốt nghiệp PTTH có môn lịch sử, đang là nỗi lo lắng đau đầu với các giáo viên và học sinh. Và khi mỗi ngày trên các kênh truyền hình trong cả nước, ít nhất mỗi kênh có một phim lịch sử, dã sử, nhân vật sử của Trung Quốc, Hàn Quốc…

   Sau khi giới thiệu bài viết “Trịnh Công Sơn và điện ảnh”, lethieunhon.com đã nhận được phản hồi từ nhà văn Minh Thùy. Bằng tấm lòng trân trọng Trịnh Công Sơn cũng như bộ phim Đất Khổ, nhà văn Minh Thùy đã gửi cho lethieunhon.com bài viết khá lý thú về hành trình lênh đênh của bộ phim này qua cuộc trò chuyện với một diễn viên trong phim và người đầu tiên mua lại bộ phim Đất Khổ từ một nhà sưu tập Mỹ. Nhân đây, lethieunhon.com cũng xin công bố thêm một chí tiết về đạo diễn Hà Thúc Cần. Không chỉ có tình bạn với Trịnh Công Sơn, ông Hà Thúc Cần còn là thông gia với gia đình nhạc sĩ họ Trịnh. Con trai của ông Hà Thúc Cần là Hà Sào Nam cũng chính là chồng của ca sĩ Trịnh Vĩnh Trinh (em gái nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, người đang lên tiếng đòi tác quyền nhạc Trịnh tại Việt Nam!).

   Kỷ niệm 7 năm ngày mất của Trịnh Công Sơn (1.4.2001 – 1.4.2008) có rất nhiều họat động được tổ chức để tưởng nhớ nhạc sĩ tài hoa này. Năm nay, một trong những sự kiện được công chúng quan tâm nhất là trình chiếu vài trích đoạn bộ phim “Đất khổ” của cố đạo diễn Hà Thúc Cần thực hiện năm 1973, có sự tham gia diễn xuất của diễn viên Trịnh Công Sơn. Tình yêu điện ảnh của Trịnh Công Sơn không chỉ thể hiện qua vai diễn ít người biết này, mà còn được khẳng định trong sự tác động từ nghệ thuật thứ bảy đến quá trình sáng tác những ca khúc mang dấu vết thân phận ông! Xin giới thiệu một bài viết của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn cách đây đúng 10 năm.

   Đến thời điểm này, bức chân dung nghệ thuật của Nghệ sĩ Nhân dân Trà Giang đã hoàn chỉnh. Dù bất cứ đánh giá hay khen chê gì cũng không thể làm lay chuyển một chỗ đứng vững vàng của bà trong nền điện ảnh nước nhà. Do đó, sự vinh danh của Hội Điện ảnh Việt Nam chỉ mang tính hình thức. Nếu như thiện chí hơn, cùng với những câu chúc tụng hay phần thưởng “Thành Tựu Trọn Đời” dành cho bà, Hội Điện ảnh Việt Nam hãy tổ chức một Tuần lễ phim Trà Giang để giới thiệu những bộ phim có sự góp mặt của nữ diễn viên lừng danh này thì kết quả mỹ mãn hơn, sự trân trọng rõ nét hơn.

   Trong sự hình thành diện mạo mỹ thuật Việt Nam, trước năm 1945 có bảng xếp hạng Cẩn – Vân – Lân – Trí gồm Trần Văn Cẩn, Tô Ngọc Vân, Nguyễn Tường Lân và Nguyễn Gia Trí, sau năm 1954 lại có sự tôn vinh Sáng – Liên- Nghiêm- Phái gồm Nguyễn Sáng, Dương Bích Liên, Nguyễn Tư Nghiêm và Bùi Xuân Phái. Riêng trường hợp họa sĩ Bùi Xuân Phái có riêng một phong cách sáng tác mang tên “phố Phái”. Không những được yêu mến tại Việt Nam, tên tuổi Bùi Xuân Phái cũng được chú ý trên thế giới. Nhà phê bình nghệ thuật Mỹ - Fefprey Hantover có những đánh giá ngắn gọn và nhiều gợi mở về tài danh này!